Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

Zaraz po zakończeniu wojny organizatorami i pierwszymi aktywnymi działaczami Polskiej Partii Socjalistycznej w Stoczniach Gdyńskich byli: Józef Basandowski, Franciszek Białobok, Józef Drobot, Franciszek Dwojacki, Wac– ław Góral, Gabriel Groch, Bernard Konieczny, Jan Kotkowski, Stefan Sawicki, Józef Szarmach, Marian Woźniak i Aleksander Żoliński. 

Polską Partię Robotniczą z kolei reprezentowali wtedy: Tadeusz Borek, Michał Cegielski, Leon Czapnik, Antoni Czerwonka, Bernard Januszewski, Stanisław Kokietek, Stefan Kowalski, Aleksander Orlik, Władysław Sasinow– ski, Antoni Sowiński, Michał Śniadanko i inni. 

Wzrastająca rola tych obu  partii we współgospodarzeniu zakładem oraz  rozwiązywanie problemów jego i załogi powodowało wzrost ich autorytetu, no ale dużym problemem była dwoistość działania. To właśnie spowodowało, że postanowiono połączyć ruch robotniczy. 15 grudnia 1948 roku odbył się Zjazd Zjednoczeniowy, na którym powołano Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą. Delegatem na ten zjazd z ramienia Stoczni Gdyńskiej był Aleksander Orlik. 

Po tym fakcie połączona stoczniowa organizacja partyjna liczyła 400 osób. Na jej czele stanęła egzekutywa, do której weszli m.in.: I sekretarz Wiktor Januszewski, II sekretarz Stefan Sawicki, członkowie – Stanisław Chmielowski, Leon Czapnik, Jan Ginter, Paulina Jeger, Stanisław Kokietek, Brunon Piątek i  Michał Śniadanko. 

W 1949 roku pierwszym sekretarzem został Józef Rosiak. Działalność partii polegała na pracy polityczno–wychowawczej, na rozwiązywaniu różnych problemów załogi, czuwaniu nad realizacją zadań gospodarczych oraz ich zgodnością z planami gospodarki narodowej i wytycznymi instancji partyjnych. 

Bardzo aktywnym członkiem partii był wtedy jej drugi sekretarz – Jan Lasek. Pełnił tą funkcję w latach 1954 – 1956. Po tym czasie nadal udzielał się w PZPR, jak i w innych organizacjach, bardzo dużo pracował społecznie. 

Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

Przy KW utworzono WUML – świadectwo J. Laska. Zb. R. Laska 

W drugiej połowie lat pięćdziesiątych w stoczniowej PZPR było około 500 członków i kandydatów. Zrzeszeni oni wszyscy byli w 17 oddziałowych  organizacjach partyjnych. W ciągu każdego roku ilość członków wzrastała tam potem średnio o 10 procent. 

14 czerwca 1958 roku była w gdyńskiej „Komunie” VIII Konferencja Sprawozdawczo–Wyborcza, a wkrótce po niej wybrano Edwarda Lesiaka i Stanisława Strenka delegatami na III Zjazd PZPR. IX Konferencja odbyła się w 1959 roku i wybrano na niej 23–osobowe plenum Komitetu Zakładowego, a do jego egzekutywy weszli: I sekretarz Edward Lesiak, II sekretarz Henryk Jelito oraz członkowie: Tadeusz Cupisz, Alfred Fryzowski, Jan Jarosz, Stanisław Kowalski, Feliks Królikowski, Wacław Lenckowski, Andrzej Skarżyński, Adam Szczepkowski i Władysław Woźniak. W tamtym roku PZPR w stoczni liczyła 545 członków zgromadzonych w 17 Oddziałowych Organizacjach Partyjnych. 


Mgr inż. T. Musiał. Ze zbioru K. Stefańskiego.

X Konferencja obradowała 21 października 1961 roku, a jej główną tematyką były sprawy odbywającej się właśnie rozbudowy zakładu. Wybrano na niej 23–osobowe plenum KZ, z którego do egzekutywy weszli: I sekretarz Tadeusz Musiał, II sekretarz Sylwester Bielawiak oraz członkowie – Tadeusz Cupisz, Kazimierz Klawikowski, Henryk Kolański, Feliks Królikowski, Władysław Porzycki, Stanisław Strenk i Adam Szczepkowski. W tamtym roku zakładowa organizacja partyjna liczyła 631 członków w 18 OOP. 

S. Bielawiak.  
Ze zb. K. Stefańskiego 

XI Konferencja odbyła się 16 grudnia 1963 roku. Z wybranego plenum KZ do egzekutywy weszli: I sekretarz Tadeusz Musiał, II sekretarz Władysław Porzycki oraz członkowie – Jerzy Aftanas, Tadeusz Bartkowicz, Tadeusz Cupisz, Zygmunt Frąckowiak, Alfred Fryzowski, Jan Ginter, Włodzimierz Gościcki, Julian Piechal, Marian Przyjemczak i Stanisław Strenk. W owym roku działało w SKP 26 OOP, które zgromadziły w sumie 842 członków. 

19 maja 1964 roku wybrano delegatów stoczniowej organizacji partyjnej na IV Zjazd PZPR. Zostali nimi Tadeusz Musiał i Julian Piechal – tokarz z Wydziału Mechanicznego W–1. 

XII Konferencja Sprawozdawczo–Wyborcza KZ obradowała 21 maja 1966 roku i wybrała 23–osobowe plenum, a w składzie egzekutywy znaleźli się: I sekretarz Jerzy Aftanas, sekretarz organizacyjny Julian Piechal, sekretarz eko– nomiczny Marian Urbaniak oraz członkowie – Jan Będziński, Tadeusz Cupisz, Alfred Fryzowski, Jan Ginter, Włodzimierz Gościcki i Stanisław Strenk. W tamtym roku było w stoczni 25 OOP liczących 1 269 członków. 

10 maja 1968 roku odbyła się XIII Konferencja, w wyniku której w skład egzekutywy weszli: I sekretarz Jan Ginter, sekretarz organizacyjny Kazimierz Litzbarski, jak również członkowie – Jan Będziński, Tadeusz Cupisz, Alfred Fryzowski, Władysław Pałasz, Władysław Porzycki, Lucjan Rutkowski i Stefan Szczygłowski. Na pierwszym posiedzeniu 12 maja 1968 roku nowy Komitet Zakładowy powołał na I sekretarza KZ Jana Gintera, drugim sekretarzem został Kazimierz Litzbarski. 16 września tr. wybrano delegata na V Zjazd PZPR, którym to został Stefan Długowski – brygadzista z Wydziału Drzewnego W–5. 20 września na miejsce I sekretarza powołano Władysława Porzyckiego, a w marcu 1969 roku na sekretarza ekonomicznego – Aleksandra Latrę z K–3. Był nim do czerwca 1969 roku, kiedy to zastąpił go Jan Wołejszo z Rurowni. 22 kwietnia 1970 roku na miejsce tego ostatniego wszedł Józef Misiewicz. W 1968 roku działało w stoczni 25 OOP, które liczyły 1 560 członków. 

Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

Kazimierz Litzbarski. Fot. – zbiór K. Stefańskiego 

XIV Konferencja obradowała 7 listopada 1970 roku. Do egzekutywy weszli: I sekretarz Władysław Porzycki, sekretarz organizacyjny Kazimierz Litzbarski i członkowie – Jan Będziński, Tadeusz Cupisz, Alfred Fryzowski, Włodzimierz Gościcki, Władysław Jasiński i Franciszek Turzyński. W styczniu 1971 roku Władysław Porzycki objął funkcję I sekretarza KM PZPR w Gdyni, a na jego miejsce w stoczni „Komuny” mianowano Kazimierza Litzbarskiego. Alfred Fryzowski został też wtedy sekretarzem organizacyjnym. Natomiast kiedy Józef Misiewicz zrezygnował ze stanowiska sekretarza ekonomicznego, to zastąpił go tam Stanisław Głowacki. W 1970 roku w „Komunie” było 28 OOP i liczyły one 1 660 członków. 

Stanisław Głowacki. Zb. S. Głowackiego 

15 października 1971 roku wybrano delegata na VI Zjazd PZPR, którym to został Stanisław Renka – monter z Wydziału Montażu Kadłubów K–3. Po wydarzeniach grudniowych 1970 roku w KC określono źródła powstałego kryzysu: naruszenie i osłabienie więzi między kierownictwem partii, a klasą robotniczą. Nowa polityka partii traktowała jako naczelną zasadę „jedność bytu i produkcji”. Wyzwoliło to aktywność ludzi pracy, w tym załogi SKP, w której uczczono VI Zjazd zwodowaniem przed terminem masowca Politechnika Śląska i pracami społecznymi w Kiezmarku, przy moście na Wiśle. 

Z powodu rozpoczęcia przez K. Litzbarskiego studiów w warszawskiej Wyższej Szkole Nauk Społecznych, 21 września 1972 roku zastąpił go na stanowisku I sekretarza KZ mgr Jan Bartkiewicz. Natomiast za Stanisława Głowackiego na miejsce sekretarza ekonomicznego wszedł Julian Semak. 

Jan Bartkiewicz. Fot. – zbiór K. Stefańskiego 

Julian Semak – 1982 r. Fot. – zbiór K. Stefańskiego 

Po XV Konferencji Sprawozdawczo–Wyborczej, obradującej 9 grudnia 1972 roku, wybrano egzekutywę w następującym składzie: I sekretarz Jan Bartkiewicz, sekretarz organizacyjny Alfred Fryzowski, sekretarz ekonomiczny Julian Semak i członkowie – Jan Będziński, Włodzimierz Gościcki, Władysław Jasiński, Florian Radtke, Mieczysław Szopny i Marian Urbaniak. Na drugim posiedzeniu plenum KZ do egzekutywy dołączyło Stefana Białego, Stanisława Chrulskiego, Tadeusza Cupisza i Jerzego Straszyńskiego. W 1972 roku w SKP było 29 OOP z 1 672 członkami. Po Janie Bartkiewiczu stanowisko I sekretarza objął 21 października 1974 roku Julian Semak, a po nim z kolei Zbigniew Biernat. Wkrótce powrócił ze studiów K. Litzbarski i w czerwcu 1975 roku ponownie stanął w zakładzie na czele tej organizacji, liczącej w tamtym czasie 1 605 członków i 95 kandydatów. Było to około 16 %  ogółu załogi SKP, która wynosiła 10 592 osoby. 

Zbigniew Biernat.  
Fot. – zbiór M. Iwaszczuka 

Na VII Zjazd PZPR w 1975 roku wybrano w stoczni delegata, którym został Kazimierz Komorowski – mistrz Wydziału Montażu Kadłubów K–3. Natomiast Kazimierz Urbanek, monter rurociągów z Wydziału Rurowni W–2, został przedstawicielem „Komuny” na VIII Zjazd w 1979 roku. W tym czasie stoczniowa organizacja partyjna liczyła 1 983 członków i kandydatów. 

Z kolei Henryk Lewandowski, również monter rurociągów z Wydziału Rurowni W–2, 6 września 1980 roku wybrany został przez VI Plenum na zastępcę członka Komitetu Centralnego PZPR. Jesienią 1980 roku odszedł z „Komuny” Kazimierz Litzbarski, a na jego stanowisko przyszedł Mieczysław Chabowski. 

M. Chabowski w środku, z lewej  M. Osicki. Zb. K. Stefańskiego 

Na IX Nadzwyczajnym Zjeździe partii w 1981 roku SKP reprezentował Romuald Szwengler, starszy mistrz z Wydziału Obróbki Kadłubów K–1. Tam właśnie został on wybrany w skład KC PZPR. Wtedy to po raz pierwszy przedstawiciel tej stoczni znalazł się w najwyższych władzach partyjnych. 

Romuald  Szwengler. Zbiór K. Stefańskiego 

Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

Henryk Janicki. Fot ze zbioru Z. Sandacha 

Na miejsce M. Chabowskiego przyszedł od stycznia 1982 roku Zbigniew Biernat, który sprawował tą funkcję przez 3 lata. Po nim I sekretarzem został Henryk Janicki, sekretarzem ekonomicznym Adam Rusak, a sekretarzem organizacyjnym Eugeniusz Sadowski. 

Na X Zjazd w 1986 roku wybrano Kazimierza Droździela, trasera z Wydziału Montażu Kadłubów K–3. W 1990 roku w XI Zjeździe PZPR brał udział Wojciech Woźniak, kierownik Wydziału Izolacyjno–Malarskiego W–7. 

Od lewej –  Dąbrowski, Chabowski, Drozdowicz, Ożarowski, Fiszbach, Janicki, Cupisz. Zb. K. Stefańskiego 


Konferencja KZ PZPR z T. Fiszbachem. Fot. ze zb. Z. Sandacha 

Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

Życzenia na Nowy 1966 Rok w KZ. Od prawej  Tymiński, Bogacz, Cupisz. Z lewej Gościcki, Stasiak. Zb. K. S 

Erazm Zabiełło: „Pod koniec 1946 r. wyciągnął mnie na rozmowę inż. Jan Kwolek, zastępca dyrektora Mikosia, mówiąc o chęci wstąpienia do PPS. Uważał on, że więcej nas powinno to zrobić, bo to jest jedyna siła, która może nie dopuścić do kompletnego skomunizowania naszego kraju i urządzenia Polski na wzór sowiecki. Uznałem jego argumentację, szczególnie iż już miałem przypadki, że nawet w sprawach czysto technicznych, będących w mojej kompetencji, usiłowano mi dyktować rozwiązania, motywując to tym, że egzekutywa PPR tak zdecydowała. Wstąpiłem więc wraz z kilkoma kolegami do PPS, gdzie przyjęto nas z widocznym zadowoleniem i w tych pierwszych latach nie zanotowałem u nas większych konfliktów ani z komórkami PPR, ani z władzami wyższymi, a nasze władze branżowe w Zjednoczonych Stoczniach Polskich składały się z osób naszego pokroju i współpraca z nimi była dobra. 

W końcu 1948 roku nastąpiło połączenie Polskiej Partii Socjalistycznej z Polską Partią Robotniczą – na osławionym Kongresie Zjednoczeniowym, oficjalnie gloryfikowanym jako wielkie osiągnięcie polskiej lewicy, a co było faktycznie zdławieniem przez komunistów polskich socjalistów. Rządzić zaczęła apodyktycznie Polska Zjednoczona Partia Robotnicza narzucając swój styl postępowania, którego objawy pomału, ale ciągle mocniej, dawały się odczuć. Zaczęły się rozgrywki personalne, wprowadzono na siłę nieufność do ludzi, którzy ośmielali się mieć własne zdanie, sekretarze partii otrzymali – nigdzie nie pisane zresztą – prawo decydowania o obsadach na praktycznie każde stanowisko. 

Brak zaufania do wszystkich podyktował wprowadzenie niespotykanego zwyczaju, że każdej nocy jeden z członków dyrekcji musiał przyjeżdżać „niespodziewanie” do stoczni i z komendantem straży przemysłowej obchodzić posterunki i sprawdzać ich czujność. Od czasu mojej nominacji na dyrektora technicznego musiałem to robić 2 razy na tydzień. Tu ja miałem sprawdzać, ale przekonałem się, że ja sam też byłem inwigilowany na bieżąco. Jednego dnia bowiem już po godzinach pracy chciałem coś jeszcze sprawdzić na budującym się statku i wyszedłem na teren stoczni. Po powrocie zastałem w moim pokoju prokuratora rejonowego wraz z z jednym z pracowników administracji stoczni, grzebiących w moim biurku. Huknąłem na nich, na co sobie pozwalają, a prokurator wprawdzie trochę się speszył, ale też napadł na mnie za brak czujności i zostawianie nie dość zabezpieczonych dokumentów, w tym – o zgrozo! – planu stoczni. Nie było tam jednak nic opatrzonego znakiem poufności nawet, więc nie mogli się do mnie bardziej przyczepić. Innego znów dnia zostałem zaproszony do świeżo zainstalowanego w stoczni „referatu ochrony” (była to komórka Urzędu Bezpieczeństwa) na przesłuchanie w związku z moją decyzją pocięcia na złom wraku dźwigu niemieckiego, z podejrzeniem niegospodarności (czytaj: sabotażu). 

Scentralizowany system rządzenia objawił się nam wnet metodą częstych narad na, z roku na rok, wyższych szczeblach – było ich zatem coraz więcej, w tym gros zupełnie niepotrzebnych, a odwrotnie, nieraz szkodliwych, ponieważ  czekanie na decyzje szczeblowych narad hamowało wszelkie operatywne dzia– łania (…). 

Stoczniowy komitet partyjny w latach sześćdziesiątych nie był u nas wcale najgorszy, sekretarzami byli kolejno Edward Lesiak oraz inż. Tadeusz Musiał, obaj dawni pracownicy stoczni, uznający mój autorytet i podtrzymujący go na zewnątrz 1”.  

Erazm Zabiełło: „Popsucie się stosunków między ludźmi w stoczni było jednak głównie skutkiem wypaczeń, wywołanych przez połączenie PPS z PPR. Pousuwani zostali ze stanowisk we władzach partyjnych dawni uczciwi lewicowi działacze PPS, a z kolei na sekretarzy w dużych zakładach przemysłowych powołani zostali twardzi komuniści lub wieszający się przy władzy karierowicze, nie przebierający w środkach w celu opanowania i podporządkowania sobie całego życia, nie tylko politycznego, ale także i  gospodarczego. 

Do stoczni przysłano nam właśnie tego rodzaju „towarzysza”, byłego robotnika portowego Zesławskiego, nie mającego wcale oporów w zwalczaniu wszelkiej niezależności, szczególnie wśród inteligencji. Zauważyłem szybko, że kłuję go w oczy głównie autorytetem i sympatią wśród personelu. Wnet też otrzymałem od życzliwych mi kolegów szereg ostrzeżeń, że zbiera on o mnie informacje i namawia działaczy partyjnych, żeby wyszukali odpowiednie, dla zdyskredytowania mnie, zarzuty. Nie brakło także i tego rodzaju spraw, że pracownica podległego mi wydziału była przez Zesławskiego nagabywana, aby zeznała, że ją uwiodłem. Sama mi o tym zaraz doniosła, aby mnie ostrzec o metodach stosowanych przez naszego przyjemniaczka. Czułem więc, że z tego rodzaju metodami nie dam sobie rady i że będę musiał opuścić stanowisko, a prawdopodobnie i stocznię. Tak mocno się jednak w ten zakład zaangażowałem, miałem duże sukcesy zawodowe i ogólne uznanie, że nie decydowałem się  jeszcze na dobrowolne oddanie pola takiemu draniowi, jakim był Zesławski. Zesławskiemu jednak widocznie nie było łatwo znaleźć na mnie odpowiedniego kija, bo minął niemal rok od jego przyjścia, a nie było jeszcze między nami otwartego konfliktu. Ja go zresztą po prostu ignorowałem. Nie mogło to jednak trwać wiecznie i pod koniec 1953 roku Zesławski zmontował akcję i zwołał zebranie z jednym tylko punktem: sprawa wniosku egzekutywy PZPR o usunięcie mnie z szeregów partii. Kilku kolegów przyszło wtedy do mnie informując o akcji Zesławskiego i deklarując poparcie, ale prosiłem ich usilnie, aby nie podejmowali nic w mojej obronie, bo sobie tylko zaszkodzą, a ja sam chcę się usunąć. PZPR to nie PPS i nie mam zamiaru zostawać jej członkiem.     

Odbyło się to wszystko jak kiepska komedia. Z prezydium padł zarzut, że nie szanuję robotnika, bo jak w czasie mego obchodu stoczni zwrócił się do mnie mistrz Szarafiński z cynkowni, że potrzebuje nowe, większe wanny, to wyjąłem pudełko od papierosów i na nim zapisałem postulowane wymiary wanny. – To lekceważenie człowieka pracy! – grzmiał sekretarz. Po jego przemówieniu dwóch moich pracowników bąknęło coś nieokreślonego: – Na początku, to był podobno bardzo dobry, ale teraz coś się zmienił, oj zmienił! Wtedy kilka osób nie wytrzymało i inż. Andrzejewski pierwszy, a inż. Krzyżanowski drugi palnęli dwie ostre repliki, że te całe zarzuty, to bzdura i że nie zgadzają się z tezą referatu sekretarza. Nastąpiło poruszenie, szepty przy prezydium zebrania i wystąpił zaraz Skarżyński, robotnik z malarni, bardzo nieprzyjemna postać z ambicjami politycznymi. Wygłosił on mowę tego rodzaju: – Wszystkim wiadomo, że to dyrektor techniczny kieruje rozbudową stoczni, a kto ją rozbudowuje, czy firmy państwowe? Tak, firmy państwowe, ale też i firmy prywatne, a co robi dyrektor techniczny – zleca tym firmom prywatnym prace, żeby zarabiały na nas – a co za to dostaje dyrektor od tych firm?… Tu mną rzuciło – wstałem i mimo protestów Zesławskiego ostro zareplikowałem: – Słuchałem rozmaitych wypowiedzi i nie będę ich komentował, ale jeśli Skarżyński podtrzymuje zarzucone mi wyraźnie przyjmowanie łapówek na szkodę stoczni, to spotkamy się na rozprawie w sądzie, a nie na zebraniu, bo go oskarżę o publiczne oszczerstwo! Skarżyński zamilkł i usiadł. Zesławski szybko zamknął dyskusję i zarządził głosowanie nad wnioskiem. Oczywiście większość podniosła ręce, a tylko kilku odważyło się głosować przeciw, co podobno było jedynym w tym okresie przypadkiem, ponieważ uchwały z reguły zapadały jednomyślnie. Zaś obaj moi obrońcy, Andrzejewski i Krzyżanowski, mieli potem duże przykrości, a Krzyżanowski musiał nawet stocznię opuścić. 

Bezpośrednio po tej mojej „politycznej banicji” pozornie nic się w mej pracy w stoczni nie zmieniło, ale mój dawny zapał i zaangażowanie uległy znacznej obniżce. Wpływ na to miał również klimat polityczny w całym kraju, nazywany później okresem „błędów i wypaczeń”, co na pewno nie jest dostatecznym określeniem na niesprawiedliwości i zbrodnie, popełniane w stosunku do tylu uczciwych, dzielnych ludzi. Wiedzieliśmy wtedy zresztą bardzo mało o tym, co działo się za kulisami naszego życia, ale takich zbrodni, jak oskarżenie o zdradę wyższych oficerów Marynarki Wojennej, którzy po wojnie powrócili do ojczyzny i zostali po oszczerczym procesie straceni (komandorzy: Mieszkowski, Staniewicz, Przybyszewski) nawet wyszkolone przez NKWD służby bezpieczeństwa nie były w stanie ukryć. 

Ponieważ czułem, że moje odejście byłoby mile widziane i nieuchronne, sam wystąpiłem na początku marca 1954 roku do dyrektora Zjednoczenia o zgodę na zwolnienie mnie ze stoczni. Miałem zamiar poświęcić się pracy czysto technicznej: konstrukcji i technologii budowy statków bez balastu admini– stracyjnego, nieodzownie związanego z każdym wyższym stanowiskiem – co zarazem powodowało konieczność bezpośredniego styku z instancjami partyjnymi. 

Dyrektor Nowakowski przyjął moje wystąpienie, ale zaczął komentować je w ten sposób, że sam sobie jestem winien powstałej sytuacji. Mocno mnie to oburzyło, a zarazem zdziwiło. Miałem bowiem Nowakowskiego za człowieka „naszego” pokroju, tj. przedstawiciela przedwojennej inteligencji technicznej, która przykłada rękę i nie szczędzi wysiłku do sprawy odbudowy kraju, nie stroni w wypadku konieczności od działania w ramach PZPR, ale zdecydowanie potępia i zwalcza metody totalitaryzmu komunistycznego. Dałem wyraz mojej reakcji na jego słowa w sposób dość gwałtowny. Przyjął to jednak spokojnie, bo na pewno dobrze zrozumiał, o co mi chodzi. W późniejszych latach stosunki nasze ułożyły się bardzo dobrze, więc myślę, że przytoczona rozmowa również miała na to spory wpływ 2 ”. 

Stanisław Głowacki: „W styczniu 1971 roku odbywało się plenum KZ PZPR stoczni, na którym – mimo nieobecności – zostałem wybrany sekretarzem KZ. Spadło to na mnie niespodziewanie. Zdawałem sobie sprawę z tego, że nasza organizacja partyjna powierzając mi tę funkcję liczy na mnie i nie mogę zawieść jej zaufania. Z takim przeświadczeniem przystępowałem do pracy w aparacie partyjnym. Był to okres naszej bardzo trudnej oraz odpowiedzialnej działalności wśród załogi, która niejednokrotnie wymagała od nas więcej, niż mogliśmy dać. Uczestnicząc w spotkaniach i zebraniach stawałem przed ludźmi, którzy oczekiwali wyjaśnienia różnych nabrzmiałych problemów. Na zebraniach w tym czasie nie zawsze udawało się w pełni zadowolić słuchaczy, ale był to okres, kiedy prawie każdy dzień przynosił nowe rozwiązania, jak również zgłaszane były nowe propozycje. Wiele wniosków, postulatów i innych problemów wymagało natychmiastowego rozwiązywania. W miarę sił i możliwości staraliśmy się działać operatywnie. 

Nieraz zastanawiałem się dlaczego tak się dzieje, że sprawy, które jeszcze dwa miesiące temu wydawały się nie do załatwienia, dzisiaj można załatwić prawie od ręki. Dodawało nam sił w działaniu to, że ludzie nam wierzą i zaczynają myśleć kategoriami VII i VIII Plenum KC. Niektóre ze zgłoszonych problemów znalazły swoje rozwiązanie w trakcie realizacji uchwał VI Zjazdu i nadal są realizowane, jak np. modernizacja i rozbudowa przemysłu okrętowego. 

Jedno jest pewne: praca w KZ PZPR stoczni, to była dla mnie osobiście dobra szkoła życia. Procentowało to na pewno w okresie następnym, kiedy w 1972 roku zostałem oddelegowany do pracy w wojewódzkiej instancji partyjnej. Jednak i tutaj, pracując, nie oddaliłem się ani o krok od przemysłu okrętowego, ponieważ m.in. moja praca polegała na ścisłej współpracy z tą branżą. 

Będąc zatrudniony w stoczni w miarę dobrze poznałem mechanizmy działania w zakładach, ich blaski i cienie. Natomiast pracując w instancji wojewódzkiej poznałem zasady działania innych przemysłów i zjednoczeń, w tym także przemysłu okrętowego. Teraz już rozumiem pewne kanony działalności gospodarczej, które do mnie nie docierały, gdy pracowałem w stoczni, a których interpretację trzeba było niejednokrotnie pracownikom „Komuny” tłumaczyć. W ten sposób poznałem wielu ciekawych ludzi z przemysłu okrętowego i wiele się od nich nauczyłem. Mam też i tą satysfakcję, że brałem udział w sposób pośredni w tworzeniu nowej perspektywy polskiego przemysłu okrętowego, o czym – kiedy pierwsze kroki stawiałem w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni – nawet nie marzyłem  3”. 

Zbigniew Kardas: „My, bezpartyjni, nazywaliśmy ich wszystkich szmaciakami i lewusami. Do partii tacy należeli, którym nie za bardzo chciało się pracować. Mogli kilka dni nie przyjść do pracy albo być w stanie wskazującym. Partia ich zawsze wybroniła. Na takiego mówiliśmy też „gumowe ucho”. Najbardziej lewi byli u nas na działach: maszynowym  W – 1, rurowni W – 2, ślusarni W – 3, elektrycznym W – 4. Mniej ich było na działach kadłubowych. Na czele POP (Podstawowej Organizacji Partyjnej) każdego wydziału stał największy lewus. Od tego wszystkiego były tylko małe wyjątki. 

Praca pierwszego POP – a (tak go nazywaliśmy) polegała na nianie– robieniu na dziale, ale za to na donoszeniu na kierowników i mistrzów do głównego sekretarza partii przy dyrekcji stoczni. Ci zaś też nie za bardzo byli ciekawi. W czasie mojej pracy było ich kilku, ale tylko dwóch na poziomie – Kazimierz Litzbarski i Tadeusz Musiał. Ze swoimi kłopotami mogli się śmiało udać do nich nawet bezpartyjni, a oni zazwyczaj pozytywnie załatwiali ich sprawy. 

Na W – 4 był taki szkodnik Włodzimierz T. (dokumenty w IPN – Witomińska 19), który to w grudniu 1970 r. przyczynił się do tego, że kilku pracowników dostało listy gończe za strajk, czyli zostali zwolnieni ze stoczni i nie mogli dostać pracy w innych zakładach. 

Towarzysze traktowali nas jak naiwniaków, bo nie chcieliśmy korzystać z przywilejów, jakie daje partia. Dużej wrogości między nami jednak nie było 4 ”. 

„Rozmowa z I sekretarzem KZ PZPR Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni Kazimierzem Litzbarskim 

Edmund Żurek: – Czy Stocznia im. Komuny Paryskiej jest nowoczesna? 

Kazimierz Litzbarski: Podejmujemy budowę statków, na których produk– cję może sobie pozwolić niewiele stoczni, m.in. statków do przewożenia gazów płynnych, które są niezmiernie skomplikowane technicznie, a także trudne pod względem wykonawczym. 

Wszystkie statki, poczynając od lat sześćdziesiątych, są dziełem własnego Biura Projektowo–Konstrukcyjnego, które to liczy ponad 500 najwyższej klasy specjalistów. Nasze statki zdobyły wiele wyróżnień i nagród, zyskały uznanie najpoważniejszych armatorów, weszły na rynek krajów o bogatych tradycjach żeglugowych i rybackich np. w Islandii, Szwecji, Norwegii, Francji, Anglii. 

Mieliśmy robotników, techników, inżynierów przygotowanych do podjęcia najpoważniejszych zadań. Duże środki inwestycyjne, przydzielone nam w minio– 

nym pięcioleciu, pozwoliły wykorzystać pracowitość i zdolność naszych ludzi i zająć dobre miejsce na rynkach światowych. 

E. Ż.: – Czym dla Stoczni jest drugi suchy dok? 

K. L.: – Pozwala on na budowę największych statków, w tym również czterystutysięczników. Nowoczesne urządzenia, którymi dysponujemy, pokonają największe trudności techniczne przy budowie tak skomplikowanych statków, jakimi są gazowce o ładowności 75 000 m3 do przewozu gazów w stanie płynnym w temperaturze minus 50 stopni, czy statki ropo–rudo–masowce o nośności 105 albo też 117 tys. ton. Budowa drugiego suchego doku została zakończona, a nowe agendy produkcyjne i pomocnicze Stoczni zostaną wybudowane do 1978 roku. Drugi suchy dok jest maksymalnie eksploatowany. W trakcie budowy znajdują się w nim dwa statki gazowce dla odbiorcy zagranicznego. W starym doku w kwietniu br. roku zwodowano kolejny 117–tysięczna ropo–rudo–masowiec. Tonażowo przez okres ostatnich siedmiu lat zbudowano w Stoczni dwukrotnie więcej niż w okresie poprzednich 18 lat. 

E. Ż.: – Co świadczy o nowoczesności Stoczni? 

K. L.: – Wdrażanie nowych technologii i konstrukcji, przechodzenie od metody sekcyjnej do metod modułowych (obok sekcyjnej, blokowej, wieloblo– kowej), opanowanie budowy wielkich statków i nadbudówek z przesuwem i transportem całych bloków o ciężarze do 900 ton. Zwiększenie stopnia wyposażenia kadłuba przed wodowaniem, wprowadzenie do konstrukcji nowych, ulepszonych gatunków stali i zwiększonych formatów blach, wdrożenie nowych metod transportu wielkich sekcji przy pomocy platform samojezdnych. 

E. Ż.: – Stocznia notuje na swym koncie nie tylko sukcesy… 

K. L.: – Mamy niedociągnięcia i nie chcemy ich ukrywać. W zakładzie, w którym pracuje ponad 10 tysięcy ludzi, nie może wszystko idealnie funkcjono– wać; nie ma doskonałych zakładów, gdyż nie ma doskonałych ludzi. 

Statki buduje cały kraj – współpracujemy bowiem z ponad tysiącem przedsiębiorstw. Wiadomo, jakie bywają kłopoty z kooperantami. 

E. Ż.: – Czy nie brakuje wam pracowników? Czy robotnicy nie uciekają ze stoczni? 

K. L.: – Ludzie przychodzą i odchodzą, to zjawisko naturalne, ale bardzo zależy nam, aby ten przepływ był jak najmniejszy, aby w stoczni pracowali jak najdłużej, aby stali się jej patriotami. Odchodzący jako przyczynę zwolnień podają: nieodpowiednie warunki płacowe, uciążliwe warunki pracy, brak mieszkań, niezadowolenie z rodzaju wykonywanej pracy. Zakład zwalnia za łamanie dyscypliny pracy i w przypadku braku odpowiednich kwalifikacji. Rozwiązujemy umowy w sytuacjach, kiedy dochodzi do zmiany profilu, rozmiarów produkcji i likwidacji przerostów zatrudnienia. Najliczniejszą grupę stanowią zwalniający się na „własną prośbę”, są to pracownicy, którzy przepracowali w naszym zakładzie nie dłużej niż rok. Odejścia motywują ciężkimi warunkami pracy i zarobkami, które nie spełniają ich oczekiwań. 

E. Ż.: – Ile godzin dziennie poświęca Towarzysz na pracę w Stoczni? 

K. L.: – Średnio dziesięć. Przychodzę do Stoczni przed godziną siódmą. Zazwyczaj idę na wydziały. Rozmawiam tam z robotnikami, brygadzistami, mistrzami. Później czeka mnie praca w Komitecie Zakładowym, przyjmowanie interesantów. Nie ma wyznaczonych godzin przyjęć. Interesanci przychodzą w sprawie porady, informacji, z prośbą o pomoc o każdej porze, kiedy jest im wygodnie. Drzwi znajdują zawsze otwarte. Sprawy konfliktowe załatwiamy zawsze od ręki; czas nie zawsze jest najlepszym lekarstwem. Po godzinie piętnastej odbywają się wydziałowe zebrania partyjne. Lekturę i dokumenty studiuję w domu. 

E. Ż.: – Załoga liczy ponad 10 tysięcy osób. Ilu z nich jest członkami partii? 

K. L.: – Nie dzielimy stoczniowców na partyjnych i bezpartyjnych. W naszym działaniu liczyć na grupy partyjne możemy jednak bezwzględnie. W 136 grupach mamy 1983 członków i kandydatów partii. Większość z nich, jak się to potocznie mówi, świeci przykładem. Jednakże są przypadki, kiedy karnie wydalamy z partii. Bezpartyjni przychodzą często na nasze zebrania i mówią o swoich spostrzeżeniach, zgłaszają postulaty i zadania. Na zebraniach analizujemy problemy Stoczni, miasta oraz sprawy osobiste. 

E. Ż.: – Czy stoczniowcy często występują z inicjatywami, czy są raczej bierni i czekają na dyrektywy z góry? 

K. L.: – Proszę tylko przyjść na KRS i posłuchać. Pilnują spraw Stoczni i swoich, tych wielkich i tych małych, ale równie ważnych. 

E. Ż.: – Praca stoczniowców jest nadal ciężka, szczególnie na niektórych wydziałach. Co daje im Stocznia poza pensją? 

K. L.: –  Staramy się, aby sprawy bytowe pracowników były traktowane na równi ze sprawami produkcyjnymi, co nie udawało się nam przed 1970 rokiem. Ustalenia VI i VII Zjazdu partii nakładają jednakową odpowiedzialność kierownictwa zakładu za powodzenie w obu dziedzinach. Ten nakaz realizuje– my w codziennej praktyce. 

E. Ż.: – Proszę o fakty. 

K. L.: – Zacznijmy od ochrony zdrowia. W ostatnich latach uzyskaliśmy znaczny postęp w zakresie pracy służby zdrowia, otrzymaliśmy nowe obiekty i urządzenia. Stoczniowa przychodnia zatrudnia 29 lekarzy i 50 osób średniego personelu medycznego. W skład przychodni wchodzi 12 poradni rejonowych, 8 poradni stomatologicznych, 8 poradni specjalistycznych, pracownia Rtg, laboratorium analityczne, pracownia fizjoterapii i fizykoterapii oraz pogotowie ratunkowe. Liczba udzielonych porad i badań profilaktycznych wzrasta z każdym rokiem. Troska zakładowej służby zdrowia o zapewnienie pracownikom odpowiedniego środowiska pracy i systematycznie prowadzona profilaktyka przyczyniły się do wyraźnego obniżenia absencji chorobowej. W ochronie zdrowia pracowników ważne miejsce zajmuje również leczenie uzdrowiskowo – sanatoryjne. Dysponujemy w naszej Stoczni świetnie wyposażonym ośrodkiem rehabilitacyjnym. Zwiększyliśmy znacznie możliwości wypoczynku załogi. 

E. Ż.: – Kto wykonuje w Stoczni najcięższą pracę? 

K. L.: – Spawacze, kadłubowcy, monterzy rurociągów okrętowych oraz malarze–konserwatorzy okrętowi; są to najbardziej poszukiwani specjaliści. Wśród nich jest największa fluktuacja. Spawacz w Stoczni musi wypalić dziennie do 3 paczek elektrod, a w innych przedsiębiorstwach jedną paczkę, pracuje więc znacznie więcej. Pracuje często w niewygodnej pozycji, w pomieszczeniach zamkniętych, na różnych wysokościach. Ponadto spawacz w Stoczni musi przepracować około 60 godzin nadliczbowych. Niektórzy nie wytrzymują takich warunków i odchodzą. Szkolimy spawaczy, inwestujemy w nich, naszego spawacza przyjmie bez wahania każde przedsiębiorstwo. Wprowadzamy w Stoczni wciąż nowe udoskonalenia, ale jak dotąd nikt nie wynalazł takiej maszyny, która całkowicie zastąpiłaby pracę człowieka. 

E. Ż.: – Dlaczego ostatnie lata były dla Stoczni szczególnie trudne? 

K. L.: – Modernizowaliśmy i rozbudowywaliśmy zakład na wielką skalę i jednocześnie także na wielką skalę produkowaliśmy. Załoga w najtrudniejszym okresie istnienia Stoczni zdała egzamin na celująco. 

E. Ż.: – Czy konieczne było ryzyko w podejmowaniu decyzji o przyszłości Stoczni? 

K. L.: – Każdy zakład, który chce iść do przodu, musi ryzykować. Ryzyko wkalkulowane jest w zwycięstwo lub porażkę. Walkę wygrywamy 5”. 

1 Erazm Zabiełło, Wspomnienia, maszynopis 

2 Ibidem 

3 Stanisław Głowacki, maszynopis, ze zbioru Joachima Potulskiego  

4 Zbigniew Kardas,  pisemna relacja, 12.10.2015 r. 

5 Edmund Żurek, Ryzykować i wygrywać, „Tygodnik Kulturalny”, 1979, nr 16, s.10 

Krzysztof Stefański – syn Zenona Stefańskiego
pracownika Stoczni w Gdyni w latach 1956-1985

Gdynia, marzec 2026 r.

Najnowsze

Przeczytaj również