Pochylnia Boczna – Zrzutowa, historia i zasady jej funkcjonowania

Współautor opracowania:
mgr inż. Zbigniew Zalewski
ur.21.01.1943 w Grodnie.

Wykształcenie: 

1949 – 1956 Szkoła Podstawowa w Toruniu                                                                         
1956 – 1960 IV Liceum Ogólnokształcące im. T. Kościuszki w Toruniu                                                      
1960 – 1969 Politechnika Gdańska,                                       
Wydział Budowy Okrętów, Maszyny i Siłownie Okrętowe.
Tytuł : mgr inż. Budowy Okrętów; Stypendysta Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni,
1989 –  I Stopień Specjalizacji Zawodowej Inżynierów.   Dziedzina: Ogólnotechniczna, kierunek: Organizacja i Zarządzania,
Praca zawodowa (stanowiska, miejsca pracy  i  funkcje): 
01.08.1969 Angaż w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni,
1969 – 1972 KONSTRUKTOR , ST. KONSTRUKTOR 
w Szefostwie Technicznym w Dziale Konstrukcji Oprzyrządowań – „TO”,
1972 – 1975 KIEROWNIK POCHYLNI na Wydziale Montażu Kadłubów K3,                                                                              1975 – 1976 KIEROWNIK WYDZIAŁU MONTAŻU KADŁUBÓW K2  w Stoczni  Północnej w Gdańsku,
1976 – 1976 ZASTĘPCA KIEROWNIKA ZAKŁADU   M-ŻU KADŁUBÓW w ROZRUCHU ds. TECHNICZNYCH i  ORGANIZACJI  K3,
w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni,
1976 – 1980 KIEROWNIK WYDZIAŁU MONTAŻU KADŁUBÓW  K3  w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni,
1980 – 1982 GŁÓWNY SPECJALISTA ds. KADŁUBOWYCH 
1982 – 1983 GŁÓWNY SPECJALISTA ds. PLANOWANIA RZECZOWEGO w Biurze Planowania Centralnego i Analiz  EC,
1983 – 1984 GŁÓWNY SPECJALISTA ds. INFORMATYZACJI ZARZĄDZANIA w Biurze Programowania Działalności Gospodarczej Stoczni NE,
1984 – 1992 GŁÓWNY TECHNOLOG STOCZNI   TT – Z-ca Szefa Technicznego GŁÓWNY TECHNOLOG STOCZNI – Z – ca Szefa Biura Projektowo – Konstrukcyjnego  TK1,
1992 – 1994 SZEF CENTRALNEGO BIURA STEROWA – w Szefostwie Zespołu  Wydziałów I REALIZACJI PRODUKCJI NT Kadłubowych PK,
1995 – 1996 SZEF BIURA PLANOWANIA CENTRALNEGO EC, 
1996 – 2002 GŁÓWNY INŻYNIER BUDOWY STATKÓW TN, 
2002 – 2003 GŁÓWNY TECHNOLOG BUDOWY STATKÓW NG, 
2003 – 2005 SZEF BIURA INŻYNIERII PRODUKCJI  PI, 
01.10.2005  Odejście na wcześniejszą EMERYTURĘ  – z Karty Stoczniowca.

Współautor opracowania:
inż. Edmund Piór 

ur. 22.11.1942 w Luzinie.

Wykształcenie: 

1949 – 1956 Szkoły podstawowe: Szk. Podst. Luzino; klasy od 1 do 4; Gdynia, Klasy od 4 do 7;     
1956 – 1959 Zasadn, Szkoła Zawod. Nr 2 Ministerstwa Oświaty, Gdynia; 
Uzyskane świadectwo – Czeladnik ze spaecjalnością hydraulik – instalator, 
1964 – 1967 Wieczorowe Technikum Budowy Okrętów przy SKP w Gdyni, specjalizacja:  Wyposażenie Statków,
1967 – 1972 Studia: Politechnika Gdańska Wydział Budowy Maszyn (studia inzynierskie) Specjalizacja: Maszyny i Urządzenia Energetyczne,
1975 – 1976 Studium Pedagogiczne w Instytucie Kształcenia Nauczycieli w Gdańsku; Uzyskane uprawnienia: 
nauczanie w zakresie szkół ponad Gimnazjalnych; 
1975 – 1976 Ukończony Kurs Rezerwy Kadrowej W SKP prowadzony przez Instytut Organizacji, Zarzązania i Doskonalenia Kadr w Warszawie; 
1989 – Uzyskanie I Stopnia Specjalizacji Zawodowej Inżyniera – dziedzina Mechanika; Kierunek specjalizacji: Sprzęt Transportowy Wodny, 
Praca zawodowa (stanowiska, miejsca miejsca pracy i funkcje)
1959 – 1961 Pierwsza praca – Stocznia Mar. Woj. w Gdyni stanowisko Hydraulik; 
1959 – 1964 PPiUR „Arka” Gdynia – stan. Hydraulik (lata 1962 d9 1964 odbycie Zasadn. Służby Wojskowej; 
1964 – 1967 PPD „DALMOR” stan. ślusarz naprawy Maszyn z jednoczesnym pełnieniem funkcji brakarza; 
1967 – 2003 Stocznia K.P., Szefostwo Techniczne, stanowiska:
– Konstruktor w Działe Konstrukcji Oprzyrządowań 
– St. Konstruktor, Starszy Technolog Prowadzący, St. Technolog, ds. Energetyzacji w Budowie, Zastępca K-ka Działu Konstrukcji Oprzyrządowań „TO”, 
1972 – 1973 Praca dodatkowa (na ½ etatu) w Biurze Projektowo – Technologicznym „PROREM” w Gdańsku. Stanowisko: Starszy Projektant; 
1973 – 1975 Praca dodatkowa (na ½ etatu) w Centrum Techniki Wytwarzania (CTW) PROMOR – Stanowisko: St. Projektant; 
1975 – 1976 Praca dodatkowa w Zespole Szkół Budowy Okrętów przy SKP w Gdyni, nauczyciel przedmiotów zawodowych; 
1994 – 1995 INŻYNIER  GWARANCYJNY  NA  STATKU,
1977 – 2000 Praca dodatkowa w Technikum Budowy Okrętów przy SKP w Gdyni. Wykładany przedmiot: Podstawy, 
1977 – 1978 Kierownik Wydziału Powłok Ochronnych (Wydz, W-7) w Stoczni im. Komuny Paryskiej,
1978 – 2003 Główny Technolog Budowy,
15. 08. 2003  Zakończenie pracy Zawodowej – przejście na Emeryturę.


Wodowanie statku jest procedurą dość złożoną i kosztowną. Każda stocznia budująca statki posiada własne urządzenia do wodowania budowanych statków. Najstarszą znaną metodą jest wodowanie wzdłużne. Wodowania takie stosowały i stosują najstarsze stocznie, szczególnie wtedy, gdy budowane są duże (wymiarowo) statki. Inne rodzaje wodowań to wodowania boczne. W obu metodach wodowanie statku  odbywa się na wskutek działania siły składowej jego masy (po zwolnieniu stoperów) przez co kadłub ześlizguje się po nasmarowanych1 płozach i przemieszcza się w kierunku basenu przy stoczniowego i zsuwa się majestatycznie do wody. Natomiast przy wodowaniu bocznym statek (kadłub) ześlizguje się też po nasmarowanych płozach  i wpada do wody z niewielkiej (0,3 do 0,5 m) wysokości.  

W nowoczesnych stoczniach stosuje się budowę statków w suchych dokach, gdzie wodowanie polega na podniesieniu lustra wody w doku, poprzez wpuszczenie jej do niecki doku poprzez otwarcie zaworów, na ogół umieszczonych w bramie zamykającej suchy dok.  Wodowania z suchych doków jest najbezpieczniejsze. Niestety koszty budowy suchych doków są niezwykle wysokie! 

Spośród wodowań na płozach ślizgowych korzystniejsze jest wodowanie boczne, gdyż przemawiają za tym dwa podstawowe warunki: 

  1. Wielkość basenu portowego dla zrealizowania wodowania jest niezwykle mała. Kadłub po wodowaniu przemieszcza się w basenie zaledwie o kilka metrów. Przy wodowaniu wzdłużnym wielkość (długość basenu) powinna odpowiadać kilku długościom wodowanego kadłuba. Przy czym, jeśli miejsca jest za mało, to należy zastosować odpowiednie hamowanie ruchu kadłuba po wodowaniu, co zwykle jest kosztowne i nie zawsze pewne w działaniu. 
  1. Montaż samego kadłuba jak i wyposażenia w metodzie wodowania bocznego jest prostsza, bowiem kadłub budowany jest na równej stępce, przez co wszystkie montaże są względnie prostsze, gdyż nie muszą uwzględniać skosu położenia kadłuba jakie wymagane jest przy wodowaniu wzdłużnym. 

W stoczni Komuny Paryskiej w Gdyni  pierwsze wodowanie pełnomorskiego statku rozpoczęto 2 sierpnia 1951 roku wodując kadłub statku o symbolu budowy B – 53/1 „Melitopol”. Wodowanie odbyło się z pochylni bocznej – statek zgrabnie zeskoczył z pochylni, uzyskując poważny przechył, aby po chwili wyprostować się  i stanąć na równej stępce. Statek ten (pierwszy z serii 35 statków) był budowany dla armatora z ZSRR.  

Oto jak doszło do zbudowania w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni pochylni bocznej. 

Najpierw trochę historii. 

Jak wszyscy pamiętamy Stocznia w Gdyni rozpoczęła swoja działalność w 3 listopada 1922 roku. Jej początki były mizerne, tak jak i cała Polska flota. Wiele czasu musiało upłynąć, by Stocznia po jej burzliwych dziejach stanęła na nogi (nie bez pomocy władz centralnych),  a nowe kierownictwo Stoczni przyjęło plan pewnej strategii w kierunku jej rozbudowy do stoczni budującej statki pełnomorskie. 

 Już w 1937 r. opracowano dalekosiężny plan jej rozbudowy planując pochylnie wzdłużne, co przedstawia poniższy Plan sytuacyjny. 

W oparciu o ten plan rozpoczęto rozbudowę całej stoczni w tym jednej pochylni wzdłużnej. To na tej pochylni w 1938 roku rozpoczęto montaż kadłuba pierwszego pełnomorskiego statku o konstrukcji nitowanej. Statkowi nadano nazwę „OLZA”. Planowane wodowanie miało się odbyć w październiku 1939 r., ale wojna pokrzyżowała ten plan. Próba zwodowania „OLZY” we wrześniu 1939 r. nie została zrealizowana, gdyż na wskutek sabotażu (pomiędzy płozami wbite były śruby) kadłub mimo zwolnienia stoperów nie ruszył z miejsca i nie spłynął do basenu portowego. Kadłub zwodowali Niemcy, po usunięciu wspomnianych śrub. 

Po zakończeniu II Wojny Światowej  Stocznia w Gdyni, jak i cały Kraj powoli podnosiła się z ruin. Nowa rzeczywistość zastana po wojnie przedstawiała zupełnie inny obraz Stoczni niż ten, który pozostawiono  w roku 1939. Stocznia była poważnie rozbudowana. Były nowe hale, nabrzeża drogi, magazyny itp. Niestety, w wyniku działań wojennych poważna część stoczni była zniszczona i wymagała odbudowy. 

Po odbudowaniu infrastruktury technicznej i po przyuczeniu do zawodu stoczniowca zupełnie przypadkowych ludzi okazało się, że ci, którzy na trwale związali się ze stocznią w Gdyni w pracach na remontach statków, na odbudowaniu wraków wydobytych zarówno w porcie gdyńskim jak i na Zatoce Gdańskiej nabyli solidnego doświadczenia okrętowego i mogli stać się zalążkiem załogi stoczniowej, zdolnej do podejmowania coraz ważniejszych zadań związanej z budową pełnomorskich statków. W owym czasie statki pełnomorskie budowano już zarówno w Gdańsku jak i w Szczecinie.  

W tym czasie (był to rok 1949) Polska otrzymała dużą ilość zamówień na statki pełnomorskie ze strony ZSRR. Ich ilość była tak duża, iż wspomniane stocznie Gdańsku i w Szczecinie nie były w stanie sprostać takim potrzebom. Zatem na szczeblu centralnym zapadła decyzją o włączeniu stoczni w Gdyni do grona stoczni budujących nowe, pełnomorskie  statki. 

Powyższa decyzja spowodowana była m. inn. i tym, iż strona radziecka przekazała stronie polskiej założenia techniczno – eksploatacyjne statku, który musiał spełniać określone warunki. Z warunków tych można było wywnioskować, iż nowoprojektowany statek, mimo niewielkiej nośności (820 ton) ma być zdolnym do realizacji żeglugi pełnomorskiej, jak i też śródlądowej (kanały, rzeki itp.). Z dalszych wymagań wynikało, iż ma mieć wzmocniony dziób, by radzić sobie na zamarzniętych akwenach wodnych.  

Założenia te trafiły do Centralnego Biura Konstrukcji Okrętowych w Gdańsku, gdzie miano przygotować odpowiednią dokumentację klasyfikacyjną i projektu roboczego (PR). Biuro to niezwłocznie powołało Głównego Konstruktora, a został nim mgr inż. Sylwester Krzymiński. W Gdyni również nie próżnowano i w związku z przygotowywaną dokumentacją zaczęto się zastanawiać jak to niebywałe jak na owe czasy przedsięwzięcie skoordynować. Zatem po rozejrzeniu się wśród młodej kadry inżynierskiej dopiero co raczkującego Biura Projektowego postanowiono powołać na stanowisko koordynatora (jeszcze nie Głównego Konstruktora) mgr inż. Błażeja Smolińskiego. Zdano sobie również sprawę, że trzeba powołać technologów i k-ka budowy. Na Technologów wytypowano mgr inż. Jędrzeja Adamczyka i Kazimiera Lencznara, Kierownikiem budowy został Bronisław Rolbiecki. 

Decyzja ta wymusiła na kierownictwie Stoczni podjęcie natychmiastowych działań do tego, by zbudować urządzenia techniczne związane z wytwarzaniem elementów konstrukcyjnych statku, a przede wszystkim do zbudowania urządzenia do zwodowania statków.  Pochylnia przedwojenna nie istniała! Zatem musiano wszystko rozpocząć od zupełnego zera.  

Terenów możliwych do zagospodarowania na pochylnie wzdłużną było  wystarczająco dużo. Ale ze względu na wyjątkowo niekorzystne podłoże (kurzawka i wysoko występujące wody podskórne) pochylnia wzdłużna wymagałaby grubych ław betonowych zdolnych udźwignąć ciężar kadłuba. Ten stan rzeczy nie rokował nadziei na szybkie zbudowanie wymaganej pochylni. Było jasnym, iż należało dokładnie rozważyć dwie koncepcje: pochylnia wzdłużna – takie jakie działały w Gdańsku i w Szczecinie – takie pochylnie wszyscy okrętowcy widzieli i wiedzieli bardzo dokładnie jakie są z nimi związane niuanse wykonawczo – technologiczne. Z drugiej zaś strony znawcy przedmiotu mieli ugruntowane pojęcie o dużych kosztach budowy, i bardzo mało czasu na zbudowanie nawet najmniejszej pochylni wzdłużnej. Wodowanie statku z doku pływającego też nie wchodziło w rachubę, gdyż przewidywana ilość statków w serii wykluczała takie dokowanie. Trzeba pamiętać, iż w owym czasie kadłub składano z blach i wręgów bezpośrednio na miejscu montażu. 

W tym czasie Kierownikiem Działu Inwestycji Stoczni był mgr inż. Feliks Kamieński absolwent Wydziału Budowy Okrętów w Kronsztadzie jeszcze w Rosji carskiej. 

Zatem Kierownik Działu Inwestycji stanął przed bardzo trudnym zadaniem – jakie rozwiązanie wybrać, by było ono tanie, łatwe w wykonawstwie i szybkie do zbudowania. Z pomocą przyszedł mu los! Jak wspomina prof. Aleksander Rylke: W tej niełatwej sytuacji mgr inż. Feliks Kamieński zwrócił się do mnie. Zwrócił się nie jako do profesora, ponieważ prowadziłem katedrę projektowania okrętów, a nie technologii ich budowy, ale do starszego kolegi i przyjaciela. Znaliśmy się bowiem prawie 35 lat. Kończyliśmy tę samą uczelnię w Kronsztadzie… Koniec końców p. Kamieński opowiedział mi o tym trudnym wyborze jaki Stocznia musi dokonać natychmiast. W opinii p. Kamieńskiego pochylnia wzdłużna ani dok pływający nie wchodziły w rachubę.  

Zostałem oprowadzony po Stoczni. Z wielkim zainteresowaniem obejrzałem linię brzegową Stoczni i na koniec powiedziałem: Cóż sprawa jest jasna! Na to p. Kamieński pyta – pochylnia czy dok? Odpowiedziałem: tylko i wyłącznie wodowanie boczne i to z zeskokiem! 

I Pan profesor Rylke kontynuuje: Wytłumaczyłem mu dokładnie jak sobie wyobrażam istotę przedstawionego rozwiązania. 
Już od 35 lat zastanawiam się nad realizacją nowej formuły wodowania, które nazwałbym wodowaniem bocznym lub zrzutowym. Wodowanie takie jest znacznie łatwiej przeprowadzić, wymaga krótszych torów ślizgowych, pochylnia zajmuję bardzo mało miejsca i co najważniejsze kadłub po wodowaniu praktycznie pozostaje na wodzie w niewielkiej odległości od miejsca zeskoku. Samo wodowanie będzie trwało sekundy (6 do 12 sek) zależnie od wielkości wodowanego kadłuba.  

Pan Feliks Kamieński był inżynierem bardzo rozważnym, skrupulatnym i dokładnym. Każdą sprawę, którą mu powierzono musiał zawsze przemyśleć gruntownie na wszystkie sposoby, a dopiero potem brał się do dzieła, w myśl do rosyjskiego przysłowia: 

Aleksander Rylke – „przymierz siedem razy, zanim raz jeden odetniesz”. Za to, kiedy się do tego dzieła zabrał, to wykonywał je „lege artis” .

Znając tę stronę jego psychiki, sądziłem, że i w tym wypadku zastosuje on ową metodę siedmiokrotnego odmierzania. Jednakże –  o dziwo! Tym razem reakcje myślowe pana Feliksa były nieporównanie szybsze. Można by nawet powiedzieć – natychmiastowe. Oczywiście musiałem mu istotę mej propozycji wyłożyć nie tylko bardzo dokładnie w jej ujęciu ogólnym, lecz nawet zagłębić się w pewne szczegóły techniczne. 

Najbardziej jednak chyba  do niego przemawiały: stosunkowo krótki czas przygotowania terenu i normalny kierunek ruchu materiału wchodzącego do warsztatów wprost ze składu i gotowych segmentów wytaczanych na wózkach. Żadnych skrzyżowań ruchu, żadnego obracania wózków. Na pochylni zsunąć segmenty do styku, spawać styki i – jazda na wodę! I to jazda bez kłopotów i wątpliwości, no bo przecież pochylnia nie będzie miała żadnych torów podwodnych. Wszystko „na wierzchu”; wszystko dostępne w każdej chwili. I ręczyć można za to, że w wypadku, gdy warsztaty zdolne będą wyprodukować pierwsze segmenty kadłubów, to bez chwili zwłoki można już będzie od razu montować je na pochylni. 

Wysłuchawszy wszystkiego bardzo uważnie pan Feliks zastanowi…ł się, poruszył parę razy krzaczastymi brwiami, poprosił o kilka dodatkowych wyjaśnień, „aby się wszystko dobrze ułożyło w głowie”, po czym rzekł: – Tak , panie Aleksandrze. Wydaje mi się, że to jest jedyne, co w tym wypadku można, a zarazem co trzeba zrobić. Pomówię z moimi dyrektorami i w najbliższym czasie podam panu wynik tej rozmowy. 

Nie pamiętam, kto był wówczas dyrektorem Trzynastki: inż. Perkowski, czy też już  inż. Skrzymowski. W każdym razie był nim człowiek czynu, a nie atramentu i w parę dni po naszej rozmowie odbyła się konferencja. Ściśle rzeczowa, bez długich referatów i konferatów. Jej wynik? Przyjęcie mojej propozycji. 

Jako konsultanta stocznia zaprosiła inżyniera Mikołaja Węgrzyna, hydrotechnika z Wydziału Budownictwa Wodnego Politechniki Gdańskiej. Pochwycił on wlot moją myśl i opowiedział się  bez zastrzeżeń za jej realizacją. Podkreślił przy tym, że ta nowa koncepcja przyniesie wielkie oszczędności w nakładach pieniężnych, zwłaszcza jeśli będę uważał za możliwe zwiększyć do 50 cm proponowana przeze mnie trzydziestocentymetrową wysokość „zeskoku”, gdyż całą płytę pochylni bocznej można będzie wykonać „na sucho”, łącznie z palowaniem.  

Inż. Węgrzyn i cała administracja techniczna stoczni wzięli się do rzeczy całą parą i w parę miesięcy, gdyż było już co montować, to było i „na czym”. Pod tym względem trumf był zupełny2 

Rozpoczęto w szybkim tempie wdrażanie pomysłu profesora Rylkego. Ściągnięto do stoczni firmy budownictwa morskiego z kafarami, które w bardzo dobrym i szybkim tempie rozpoczęły wbijanie pali, na których miała spocząć płyta żelbetowa, stanowiąca właściwą podporę całej pochylni. Na tej płycie o długości 120 m i szerokości 20 m  zamontowane stałe tory zjazdowe do wodowania, których nachylenie wynosiło 1 : 7. Jeszcze nie zdążono dokończyć  ułożenie pełnych 120 metrów tej płyty, a już na niedokończonej pochylni rozpoczął się montaż pierwszego statku o symbolu budowy B-53/1 „Melitopol”. 

Fotka przedstawia widok na Stocznię na przełomie 1950/51 r. z kierunku wschodniego na zachód. Na drugim planie po lewej widać hale Ga-30, a przed nimi, w kierunku basenu portowego widać prace budowlane realizujące inwestycję pt. „ budowa pochylni zrzutowej (bocznej). Po lewej, na pierwszym planie budynek Ślusarni Ciężkiej „C” (później przemianowaną na wydz. K-5). Widoczne estakady po których z hali, za pomocą suwnic wywożone są ciężkie elementy konstrukcji okrętowych wykonywanych na K-5. Widoczne okienka pod dachem, to duża hala traserska, wewnątrz której w skali 1:1 rozrysowywano elementy kadłuba pierwszego pełnomorskiego statku budowanego w Stoczni o symbolu budowy B-53, któremu nadano nazwę „Melitopol” Fotka ze zbiorów inż. Zbigniewa Nowaka. (Opis fotografii Edmund Piór inż. – Główny technolog Budowy) 

Jak wspomniano wcześniej, Kierownikiem Działu Inwestycji Stoczni był mgr inż. Feliks Kamieński. Ten wybitny fachowiec, praktyk okrętownictwa był głównym „motorem” wszystkich prac związanych z przystosowaniem stoczni w Gdyni do rozpoczęcia budowy pierwszego pełnomorskiego stadku jakim miał być „MELITOPOL”. Jego zaangażowanie, determinacja, analizowanie wszystkich aspektów związanych z tworzeniem tego, co ma stanowić ten nowopowstający sprawny organizm produkcyjny jakim ma być stocznia spowodowało to jakby „zarażenie” pozostałych pracowników różnych szczebli w stoczni do tych nowych wyzwań. Pracownicy zaangażowani w to nadzwyczajne przedsięwzięcie jakby wyczuwali, że idzie coś nowego, coś czego jeszcze nigdy nie doświadczyli. Teraz będą budować nowe statki. Skala nowości tego przedsięwzięcia skłoniła p. Feliksa Kamieńskiego do złożenia wniosku racjonalizatorskiego3, który otrzymał nr 3175. Zakładowa Komisja Wynalazczości nie była w stanie obliczyć oszczędności jakie wywoływał powyższy wniosek, więc wyznaczyła nagrodę szacunkową w wys. 2.000 zł. Ta sama Komisja miała wielkie trudności z zakwalifikowaniem tego projektu jako usprawnienia, ponieważ był to wg Komisji pomysł koncepcyjny, nie dający się podciągnąć pod żadne usprawnienia, bo jeszcze nie było co usprawniać. A na dodatek autor wniosku racjonalizatorskiego był Kierownikiem Działu Inwestycji co również gmatwało zrozumienie istoty rozwiązania. Koniec końców, Komisja Wynalazczości w protokole nr 175 z 20 września 1952 roku twierdziła: szczęśliwa była myśl projektodawcy, który z wielu koncepcji budowy pochylni nierozwiązujących zagadnienia tak w terminie jak i w kosztach, wpadł na pomysł zastosowania uskoku dla naszego nabrzeża, pozwalającego na poprzeczne wodowania. Zasługą projektodawcy jest opracowanie nabrzeża uskokowego, dającego możliwość wykorzystania tego nabrzeża w przyszłości jako nabrzeża wyposażeniowego. Dyrekcja Stoczni (podobno?) miała skierować wniosek do władz państwowych o przyznanie p. Kamieńskiemu Nagrody Państwowej. Podobno taki wniosek opracowano, ale z czasem słuch o nim zaginął. 

Powyższy szkic autorstwa mgr inż. Zenona Stefańskiego zaczerpnięto z książki jego syna Krzysztofa Stefańskiego pt. „Stocznia im. Komuny Paryskiej 2922 – 2022 stulecie powstania Stoczni w Gdyni” str. 434.

Część niższa pochylni (rys. 3) miała szerokość 20,00 metrów, a jej górna, robocza powierzchnia (na której ustawione były tory ślizgowe) wystawała ok. 80 cm nad średnim poziomem wody w basenie stoczniowym. Zaznaczyć trzeba, iż poziom wody w basenie stoczniowym mógł się zmieniać w zależności pd. kierunków i siły wiatrów do 1,30 m. (tak wskazują dane ze stacji hydrometeorologicznej PAN na Helu). 

Wstępną obróbkę blach kadłuba rozpoczęto w dniu 1 marca 1951 r. Stępkę statku położono 30 kwietnia 1951 r. Dyrekcja Stoczni zwróciła się z prośba do prof. dr Jerzego Doerffera z Politechniki Gdańskiej o całościowy nadzór nad budową pierwszego pełnomorskiego statku w Gdyni. Pan profesor opracował Instrukcję Technologiczną wykonania obróbki i prefabrykacji, a także instrukcji montażu kadłuba na pochylni.  

Prace ruszyły raźno naprzód, ale trudności rosły jedna za drugą. Brakowało przede wszystkim monterów kadłubowych niterów i spawaczy. W zakresie materiałów Stocznia nie była dostatecznie wyposażona. Brakowało wszystkiego. Blachy kadłuba czyszczono ręcznymi szczotkami i malowano je ręcznie za pomocą pędzli. Brakowało urządzeń do gięcia wręgów, do walcowania i zaginania blach stalowych i wręgów.  Notowano poważne braki w wyposażeniu  statku. 

Uwagę na powyższej fotce zwraca wyjątkowo prymitywne rusztowanie. W owym czasie nie było służb BHP, które by nakazały budować poprawnie technicznie, spełniające określone wymagania BHP rusztowania. 

Budowa samej pochylni była zupełnie nowatorskim pomysłem. Kierownictwo stoczni zdawało sobie sprawę, iż trzeba koniecznie tak budowaną pochylnię wyposażyć w odpowiednie urządzenia dźwigowe. I tak na części wyższej pochylni ułożono tory pod dwa dźwigi o unosie 75 ton, oraz jeden dźwig 45 tonowy. Ten 45 tonowy dźwig poruszając się po torze dojeżdżając do końca toru mógł zmienić kierunek jazdy pod kątem 90° Dzięki temu ten dźwig mógł obsłużyć sąsiednie nabrzeże. 

Trzeba zaznaczyć, iż w Gdyni, w Stoczni im. Komuny Paryskiej odbyło się pierwsze w Polsce wodowanie boczne statku. Kierownictwo stoczni wnet zrozumiało, iż sam proces wodowania jest pięknym i ciekawym widowiskiem, więc najpierw zapraszano załogę stoczni na wodowanie, w następnym kroku przychodziły rodziny stoczniowców, potem zaś zaczęła być zapraszana młodzież szkół średnich, aż zrozumiano, iż zapraszanie wszystkich chętnych na wodowanie jest wspaniałą reklamą samej stoczni jak i zawodu stoczniowca. To Dyrektor inż. Michał Tymiński zarządzeniem uruchomił procedurę „otwartych  bram stoczni na każde wodowanie”. Wodowania boczne b. często pokazywano w całym kraju w kronikach filmowych, które wyświetlano we wszystkich kinach w Polsce jako dodatek przed projekcją właściwego filmu. I te kilkunastosekundowe sekwencje filmowe pokazywane w tych kronikach spowodowały m. inn.  wielkie zainteresowanie przemysłem stoczniowym, a zatem na wybrzeże wyruszali młodzi chłopcy z całej Polski by pracować w Stoczni. W tamtym czasie, aż do połowy lat 70 – większość stoczniowców to byli ludzie młodzi przed 30 tym rokiem życia. 

Wróćmy jednak do samej pochylni. Jak wcześniej zaznaczono jej długość określono na 120,00 metrów. Zaś sam statek, który miał być budowany na tej pochylni miał długość 57,6 metra. Łatwo więc stwierdzić, iż Ci, którzy zaprojektowali tą pochylnię uwzględnili budowę dłuższych statków. 

Fotka przedstawia główne parametry pierwszego statku pełnomorskiego o symbolu Budowy B-53/1 „Melitopol” Materiał zaczerpnięto z Książki mgr Tomasza Czayki „Stocznia w Gdyni 1922 /1990 str. 84”.  

Poza głównymi parametrami statku opisane jest jego przeznaczenie (rodzaj przewożonych ładunków, osoby prowadzące projekt w Gdańsku (COKB) i w Gdyni. Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż pierwszym Głównym Konstruktorem w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni został de facto mgr inż. Błażej Smoliński. Stało się tak dlatego, że musiano wytypować kogoś, kto będzie kierować organizacją przepływu dokumentacji Projektu Roboczego (PR) statku i podejmował na miejscu budowy wszelkie decyzje związane z zgodnością tego, co zawiera dokumentacja z rzeczywistością na statku. 

W owym czasie (lata 1951/52) na stanowisko Głównego Technologa Stoczni powołano inż. Jana Żydowo. Nowy Gł. Technolog czym prędzej zorganizował grupę swoich współpracowników, by zająć się technologią budowy nowoprojektowanego statku. Grupa ta rozpatrując koncepcje technologii budowy doszła do następujących konkluzji: 

  1. Statek jest o połowę krótszy od pochylni; 
  1. Kadłub będzie montowany z pojedynczych blach bezpośrednio na pochylni; 
  1. Zatem zakładając ustawienie kadłuba na pochylni mniej więcej w jej środku zarówno za rufą jak i przed dziobem pozostaje sporo przestrzeni, którą można wykorzystać w następujący sposób: za rufa można budować rufę następnego statku tak samo przed dziobem – dziób następnego statku; 
  1. Dostrzeżono też fakt, iż vis a vis hali Ga-30 można budować środkową część kadłuba; 
  1. Tak więc z tego opisu wynika, iż po przemieszczeniu środkowej części kadłuba w oś pochylni, natychmiast rozpoczyna się montaż z blach i wręgów następnej części środkowej kadłuba, zatem kiedy pierwszy statek zostaje zwodowany, to na jego miejscu montażu pojawiają się dziób i rufa. Teraz wystarczy, by z hali Ga-30 wysunąć część środkową następnego kadłuba i można po odpowiednim czasie kolejny kadłub łączyć w całość. W czasie łączenia kadłuba w całość za rufą i dziobem montowano już z blach następne fragmenty kolejnego statku, 
  1. Stwierdzono, że po zbudowaniu kadłuba z tych trzech części, będzie można je dociągnąć do siebie i rozpocząć montaż kadłuba w całość;  

Aby zrealizować pkt. 5 na końcu pochylni po jej wschodniej stronie zainstalowano rolki, 

 by wówczas, gdy 3 części kadłuba będą gotowe do przeciągnięcia ich do siebie celem połączenia, to do tego przeciągania zastosuje się kabestany zainstalowane na dźwigu pływającym 100 ton. Liny, za pomocą których te części kadłuba będą przyciągane do siebie zostaną przyczepione z jednej strony do ram wózków, i poprzez system rolek kierunkowych zostaną skierowane na dźwig i w ten sposób będzie można te części kadłuba zbliżyć do siebie na tyle, by zrealizować to połączenie. Piszę tu o tym fakcie, by uprzytomnić czytelnikowi kto tak naprawdę jest pomysłodawcą budowy kadłubów metodą blokową! 


Gdy koncepcja inż. Jana Żydowo i zespołu dot. realizacji montażu kadłuba na pochylni bocznej bezpośrednio z pojedynczych arkuszy blach przyoblekła się w rzeczywistość uznano, że nie jest to zadawalający rezultat sposobu budowy kadłuba na pochylni.  

Tak więc na wszelkie sposoby starano się przyśpieszać prace kadłubowe, czemu sprzyjała długa pochylnia boczna i możliwość składania więcej niż jednego statku w danym czasie. Trzeba pamiętać, iż w tamtym czasie kadłub był konstrukcji nitowanej i spawanej, zatem aby zwiększać tempo prac zatrudniano nowych pracowników do najprostszych prac w zawodzie niter i spawacz. 

Tak pomyślana strategia montażu kadłuba tej serii statku okazała być pomysłowa, zaś jej autorzy dowiedli, iż mają otwarte umysły i potrafią racjonalnie, po inżyniersku analizować sytuacje i dostosowywać ją do aktualnych potrzeb stoczni.   

Powyższa tabela5 obrazuje tempo prac i doskonałą organizację montażu kadłuba.  

W latach 1966/67 Pochylnia boczna zbudowana w 1951 roku przeszła remont, a przy okazji inżynierowie odpowiedzialni za rozwój techniczny stoczni uznali, iż z chwilą  I-szej rozbudowy stoczni o nową, potokową produkcję kadłubów, a w tym i doskonale zaprojektowaną możliwość budowy na wydz. K-2 sekcji do masy 80 ton ustalono, iż należy rozbudować linię montaży bloków małych statków montowanych dla pochylni bocznej. I tak powstała szybko zmaterializowana koncepcja zbudowania nowego układu technologicznego linii montażu bloków małych statków dla pochylni bocznej.  

Jej idea jest następująca (patrz szkic fragmentu stoczni, na którym kolorem czerwonym zaznaczono przebieg układu przemieszczania bloków kadłubowych po torach tworzących układ w postaci litery „L” odwróconej  o 180° 

  1. Wzdłuż budynku ówczesnego Wydz. K-3 powstanie „nitka” torów na której posadowione zostaną wózki wielokołowe, bez samodzielnego napędu; 
  1. Na tych wózkach montowane będą z sekcji dostarczanych z Wydz. K-2 bloki kadłuba każdego statku6, który będzie wodowany z pochylni bocznej. Przeciętna ilość bloków stanowiąca cały kadłub wynosi 4;  
  1. Ułożenie torów, po których poruszać się będą wspomniane wózki, będzie następujące: początkowo wózki wraz z blokami przemieszczane będą przeciągarką dwu linową wzdłuż budynku Wydz. K-3, aż do przecięcia się z torami ułożonym poprzecznie (do krzyżówki) dalej prowadzonymi wzdłuż pochylni bocznej; 
  1.  Na krzyżówce zamontowany jest układ 36 – ciu podnośników hydraulicznych do podniesienia wózków razem z zbudowanym blokiem i po przekręceniu kół wózków o 90° są one opuszczone na tory pochylni.  
  1. Po opuszczeniu koła te znajdą się na torach ułożonych wzdłuż pochylni bocznej i za pomocą przeciągarki jednolinowej blok wraz z wózkiem jest przemieszczany na właściwe miejsce na pochylni zrzutowej; 
  1. Następnym krokiem jest przeciągniecie kolejnego wózka z blokiem na stanowisko montażu tego bloku z blokiem następnym. 

Istotnym elementem tak pomyślanej organizacji przebiegu tej linii potokowej budowy 

 bloków kadłubowych dla pochylni jest to, iż każdy blok powstaje ze ściśle określonych sekcji, których tempo dostarczania z Wydz. K-2 musi być ściśle skorelowane (terminowo) z tempem prac zespołu pracowników Wydz. K-3 montujących dany blok. Po ustawieniu ostatniej sekcji w danym bloku i jej pospawaniu do sekcji wcześniej zamontowanych następuje przesunięcie całego zespołu wózek + blok  o pewną odległość, przez stoczniowców zwanych „taktem”. 

Po przesunięciu wózka z blokiem o ten „takt” w powstałą lukę wstawia się natychmiast następny wózek, na którym układa się kolejne sekcje następnego bloku przekazywane z Wydz. K-2. Dodajmy, że pracownicy Wydz. K-3 pracujący na tak skonstruowanej linii potokowej budowy kadłubów pracują w cyklu 3 – zmianowym! 

Jest rzeczą oczywistą, iż kolejność budowy bloków jest ściśle określona. Zasadą jest, iż każdy statek montowany na opisanej powyżej linii potokowej podzielony jest na 4 bloki.  

  1. Blok rufowy (najważniejszy) musi pojawić się na miejscu docelowym (pochylnia) jako pierwszy. Wynika to stąd, iż w tym bloku znajduje się siłownia statku, który musi być pospawany z blokiem sąsiednim zanim zezwoli się na wykonanie roztaczania otworów pod przejście linii wału napędzającego śrubę napędową statku, a także na roztoczenie linii steru. W oba otwory należy wcisnąć tuleje, wewnątrz których obracają się odpowiednio wał śrubowy i wał steru. Ponadto w siłowni mieszczą wszystkie maszyny, mechanizmy i urządzenia zamontowane na statku. Dlatego ten rejon jest tak ważny i stąd wynika fakt, iż jest pierwszym fragmentem statku ustawianym na pochylni. 
  1. Pozostałe bloki, aczkolwiek ważne, nie zawierają w sobie takiej ilości wyposażenia jak siłownia, ale też determinują postęp prac, wyznaczając terminy spawania następnych bloków, a zatem i współdecydują o terminie wodowania całego kadłuba.   

Graficzny obraz linii technologicznej na której montowano bloki kadłubów statków przeznaczo- 

 nych do wodowania z pochylni bocznej. Cyfry oznaczają nr bloków. Nr 1 to blok rufowy, zaś nr 4 to blok dziobowy. Wszystkie bloki były montowane na przesuwnych wózkach. 

Autorem powyższego szkicu jest mgr inż. Zbigniew Zalewski – współautor niniejszego opracowania. Kolorem czerwonym zaznaczono zarys kadłuba statku stojącego na stanowisku do wodowania. Kadłub składa się z czterech bloków: 

  1. Siłownia; 
  1. Śródokręcie „2” blok sąsiadujący z blokiem siłowni; 
  1. Śródokręcie „3” blok sąsiadujący z blokiem śródokręcie „2”; 
  1. Blok dziobowy sąsiadujący z blokiem śródokręcie 3 ; 

Na linii pionowej zaznaczono (kolorem zielonym) cztery bloki stojące oddzielnie. To bloki następnego statku, oczekujące na zwodowanie statku poprzedzającego z pochylni. Jako ciekawostkę podam, iż na ogół każde wodowanie wyznaczano na godz., 14:00. Po jego zakończeniu zwodowany statek ustawiano do nabrzeża wyposażeniowego, zaś na zwolnione miejsce po statku zwodowanym niezwłocznie przeciągano poszczególne bloki drugiego statku. Gdy na drugi dzień rano o godz. 06:00 pracownicy przychodzili do pracy, wszystkie bloki znajdowały się na swoich miejscach i już trwały prace polegające na stykowaniu poszczególnych bloków ze sobą!  

Tempo prac było niesamowite! Przeciętnie co około 30 dni wodowany bywał kolejny statek! 

Dla zwiększenia  poprawności i efektywności prac pochylni bocznej realizowanej przez Wydz. K-3 była kolejna modyfikacja tej pochylni polegającej na tym, iż do zobrazowanego powyżej szkicu torów obsługujących pochylnię boczną w kształcie odwróconej litery „L” dodano kolejny odcinek torów dla wózków o długości ok. 50,00 metrów, wydłużając linię z pochylni w kierunku zachodnim, czyli na powyższym szkicu w lewo. W związku z przedłużeniem tego toru, litera „L” zamieniona została teraz na literę „T”.  Na tym dodatkowym odcinku, gdzie mieściły się dwa stanowiska dla bloków spowodowało, iż do montażu na pochylni można było zwiększyć ilość bloku do montażu końcowego każdego statku o dwa bloki. Ten stan rzeczy pozwolił skrócić czas przeznaczony na montaż każdego statku na pochylni do 25 dni! Był to swoisty rekord w Polskim Przemyśle Okrętowym.    

Nowopowstało ramię w przedłużeniu linii pochylni zrzutowej , na którym można było budować jeszcze dwa bloki kadłubów, a więc równocześnie na całym ciągu pochylni montowano 3 (słownie trzy) kadłuby. Odpowiednie rozplanowanie miejsc budowy bloków zapewniało bezkolizyjne przeciąganie bloków po każdym wodowaniu. Tak więc ostatecznie ciąg technologiczny układu torów do budowy bloków kadłubowych dla ich zmontowania na pochylni bocznej (zwanej też zrzutowej) obrazuje grafika poniżej, na następnej stronie.  

Na poniższym szkicu kolorem niebieskim zaznaczono dwa bloki kolejnego statku składane z sekcji dostarczanych z Wydz. K-2. Sekcje te o masie do 80,0 ton przewożone były spod hali Wydz. K-2 pod te dwa stanowiska na przyczepie bez napędu za pomocą ciągnika o odpowiedniej mocy. Po dostarczeniu każdej sekcji, były one zdejmowane za pomocą dźwigu obsługującego ten fragment placu montażu i niezwłocznie sekcja ta była wstawiana w miejsce przeznaczenia w budowany blok kadłubowy kolejnego statku. Sporym wyzwaniem organizacyjnym załogi Wydz. K-3 była umiejętność wstępnego ustawienia tak transportowanej i montowanej sekcji, by możliwie jak najszybciej ją zamocować w miejscu przeznaczenia i natychmiast zwolnić dźwig dla innych użytkowników. Ta umiejętność była wielką sztuką wspomnianych pracowników. Gdy spojrzy się na całość budowy kadłubów w stoczni, w każdej stoczni, to bystry obserwator dostrzeże, iż budowa okrętów jest po prostu sztuką!  

Ten kształt układu technologicznego przetrwał do końca funkcjonowania pochylni bocznej w Stoczni w Gdyni. 

Dodajmy również i to, iż nadbudówka każdego statku była montowana poza tą linią potokową, ale przy nabrzeżu, gdyż mogła być podejmowana z niego za pomocą dźwigu pływającego o unosie 100 ton, które właścicielem była Stocznia im. Komuny Paryskiej. Dźwig ten podpływał od strony pochylni i wstawiał wspomnianą nadbudówkę na montowany kadłub. Od tego momentu już tylko dni dzieliły czas do wodowania 

Powyższy szkic autorstwa mgr inż. Zbigniewa Zalewskiego (kierownika pochylni bocznej) pokazuje ostateczny kształt obszaru (miejsc montażu bloków kadłubowych) z których to bloków składano (montowano całość kadłubów) każdy statek na pochylni bocznej (zwanej też zrzutową). Kształt tego obszaru przetrwał do chwili zamknięcia pochylni bocznej. Badania techniczne pochylni przeprowadzone przez Politechnikę Gdańską wykazały jej degradację, m. inn. obsuwanie podłoża i podpór, niespójny grunt i pękanie płyty nośnej pochylni. Zatem decyzją kierownictwa stoczni pochylnię zamknięto! 

Ciekawostki związane z pochylnią boczną: 

1. Z powodu braku możliwości zakupu wytaczarki do linii steru i linii wału w krajach obozu socjalistycznego (bo takich urządzeń nie produkowano) oraz braku       możliwości ich   zakupu z krajów kapitalistycznych,  bo obowiązywał zakaz  w obie strony w tym w Polsce zakaz wydawania dewiz,       

wytaczarkę do linii steru zaprojektowano w Stoczni im. Komuny Paryskiej   w Dziale Konstrukcji Oprzyrządowań  TO. Wykonano ją  w Stoczni w Wydziale Gospodarki Narzędziowej (pod nadzorem mistrzów Michalskiego i Dudy). Wytaczarka ta eksploatowana była przez Wydz. Maszynowy (W-1) przez dziesiątki lat, aż do zamknięcia stoczni! 

Maszynę tą zaprojektowali inżynierowie z TO: Józef Borowski, Jerzy Urbanek , Stanisław Jaszewski, Edmund Piór  i Zbigniew Zalewski. Maszynie tej ze względu na skalę nowości i zastosowanych w niej  rozwiązaniach przyznano Patent zarejestrowany w Urzędzie Patentowym RP. Właścicielem Patentu została Stocznia im Komuny Paryskiej w Gdyni 

2. Do roku 1972/3 stępki niektórych kadłubów na pochylni były nitowane – istniał     wówczas zawód niter – najbardziej znanym był Wiktor Wilkowski. 

Wodowanie z pochylni bocznej   

Wodowanie boczne (zrzutowe) było  uroczystością celebrowaną z udziałem Dyrekcji Stoczni, Armatora, matki chrzestnej rozbijającej o kadłub butelkę szampana i wielu innych przedstawicieli stoczni, załogi i innych – np. czasami przedstawicieli rządu, partii, miasta, raz nawet był ksiądz – Pop ze święceniami – i to w czasach PRL! 

Na taką uroczystość, o czym pisałem wcześniej tłumnie przybywali pracownicy stoczni, niektórzy z rodzinami, mieszkańcy Gdyni, młodzież ze szkół wszystkich stopni i przyjezdni, a latem nawet turyści. W dniu wodowania bocznego stocznia była otwarta dla wszystkich! 

Wyznaczona w planie data i godzina wodowania była święta. Nie było mowy o żadnym spóźnieniu. Cały obszar wokół pochylni jest uporządkowany,  udekorowany, brakowało tylko trawy malowanej na zielono.  

Do każdej uroczystości przygotowywano się nadzwyczaj starannie, Najwięcej pracy miała zakładowa orkiestra dęta, która na każdy chrzest musiała przygotować repertuar ogólny, który mogła zaprezentować wtedy, gdy było wystarczająco dużo czasu do samej ceremonii. Ponadto musieli starannie przećwiczyć Hymn kraju, z którego pochodził armator. Dla nich było to zawsze lekko stresujące. Trzeba dodać,  że członkami orkiestry zakładowej byli pracownicy stoczni zatrudnieni w różnych komórkach organizacyjnych stoczni. Orkiestra posiadała swoje pomieszczenie, gdzie trzymali swoje instrumenty i gdzie mogli ćwiczyć samą grę. Byli to mili i lubiani ludzi. Bywało i tak, że dochodzących członków orkiestry na miejsce ich zbiórki do ceremonii chrztu witały ich gorące oklaski …  

Każda ceremonia chrztu przebiega mniej więcej tak samo. Gdy przybywają goście Honorowi, w towarzystwie władz stoczni wówczas w zależności od rangi meldunek składa kierownik budowy statku. Bywało i tak, iż meldunek (w trybie wojskowym) składa k-k wydziału montażu kadłubów. Na fotce powyżej meldunek o gotowości kadłuba do wodowania składa K-k Wydz. K-3 mgr inż. Wojciech Szwoch ( drugi z lewej – tyłem do kamery). Meldunku wysłuchuje Z-ca Dyrektora Stoczni inż. Sławomir Rejment. Obok dyrektora stoi Matka Chrzestna tego statku. 

Zaraz po przyjęciu meldunku, pan dyrektor prowadzi Matkę Chrzestną w kierunku dziobu statku, gdyż na jego wysokości stoi zbudowany przez cieśli okrętowych Wydz. K-3 pomost, na który niektórzy (wszyscy goście tam się nie zmieszczą) oficjele wejdą do odbycia ceremonii chrztu.  

Większość matek chrzestnych jest mocno zestresowanych rangą i odpowiedzialnością związaną z tą ceremonią. Wszyscy ludzie morza wierzą w to, iż  poprawnie wykonana ceremonia chrztu (rozbicie butelki szampana za pierwszym razem) przynosi statkowi powodzenie, a załodze bezpieczne pływanie, zaś armatorowi dobry i wysoko opłacalny ładunek do przewożenia (a zatem i godziwy zarobek) przez cały okres eksploatacji statku. Dyskretnie tu dodam, iż stocznia wie jak bardzo jest to stresujące zajęcie dla matek chrzestnych, dlatego Wydział Morskiej Obsługi Statków (Wydz. W-8)  stoczni zawsze deleguje jednego z oficerów do ewentualnego przeszkolenia matki chrzestnej w rzucaniu butelki w kadłub (ćwiczebna butelka jest napełniana wodą z dodatkiem płynu ludwik – by po zbiciu, ukazało się chociaż trochę piany!). Tak przygotowana matka chrzestna jest zdecydowana w swoich poczynaniach i poprawnie wypełnia swoje zadanie. W zakresie zaś wygłaszanej formuły płyń po morzach i oceanach świata … to matka chrzestna ma dyskretnie pod ręką karteczkę z tą formułą. Niekiedy jednak się przydaje …  

Powyższa fotka przedstawia kadłub na pochylni bocznej gotowy do zwodowania. Widoczna jest platforma udekorowana na cześć gości. Po prawej stronie, na wysokości platformy widoczna jest orkiestra. Wszystko gotowe do ceremonii chrztu.  

Tymczasem na ceremonię przybywają goście, którzy są żądni oglądać kilkusekundowy spektakl wodowania, polegający na zsunięciu się na płozach kadłub, który zgrabnym zeskokiem skoczy do wody kładąc się mocno na burtę. Widzom wydaje się, że kadłub się wywróci i utonie! Ale kadłub dość szybko się prostuje i za chwilę dostojnie oczekuje na wzięcie go na hol, by zacumować go do nabrzeża do dalszych prac na wodzie. W chwili zeskoku wszystkie statki stojące w basenach stoczniowych, holowniki i inne jednostki pływające rykiem syren okrętowych witają nowego członka braci morskiej, który od chwili wodowania znajduje się już w jurysdykcji króla mórz i oceanów boskiego Neptuna.  

Za rufą wodowanego statku zbierają się widzowie, którzy muszą być jak najbliżej widowiska, by nie umknęła im żadna czynność w tej kilkusekundowej ceremonii. Stoją i nie zdają sobie sprawy z tego, że za chwilę dostaną spory „prysznic”, gdyż kadłub zeskakując do wody powoduje tzw. falę zwrotną (jej wielkość zależy m. inn. od kształtu rufy) i woda spod rufy z im-petem wskakuje na nabrzeże obficie oblewając co ciekawskich widzów,  

Oto chwila zeskoku statku do wody. Widać tory ślizgowe, po których kadłub ześlizgnął się na wodę, widać też dość znaczną falę wody, która rozpryskuje się wokół statku, oblewając nadmiernie ciekawskich.  

Na zwodowany kadłub niezwłocznie wchodzą uszczelniacze. Są to specjalnie przeszkoleni pracownicy Wydz. K-3, których obowiązkiem jest sprawdzić całe dno i zanurzoną część kadłuba, czy nie ma gdzieś przecieków, które trzeba niezwłocznie zlikwidować. 

Tymczasem część załogi Wydz. K-3, która wyróżniła się w sposób szczególny do dotrzymania terminu wodowania zostaje zaproszona przez Dyrektora Produkcji, który dziękuje zaangażowanym pracownikom za trud i za bezpieczną pracę. Bywało i tak, że kasjerka stoczni meldowała się na tej ceremonii podziękowań by wręczyć wcześniej przygotowane koperty z nagrodami indywidualnymi (zwanymi również premiami eksportowymi) Dyrektorowi, by on osobiście dziękując wręczał otrzymaną kopertę poszczególnym pracownikom. Po zakończeniu ceremonii nagrodzeni pracownicy kwitowali otrzymane koperty. Była to jedna z najbardziej lubianych ceremonii w Stoczni. Większość zazdrościła tych nagród, ale samej ciężkiej, po nocach wykonywanej pracy już nie zazdrościli …  

Fotka przedstawia część załogi Wydz. K-3 związanej z montażem kadłubów na pochylni bocznej, szczególnie zasłużonej dla utrzymania zaplanowanego terminu wodowania statku. Przypomnijmy tylko, iż planowana data wodowania jest z odpowiednim wyprzedzeniem podawana armatorowi. Armator zaś (na ogół byli to Francuzi, Anglicy, Islandczycy) podróż do Stoczni musieli zorganizować odpowiednio wcześniej! Tak więc ustalony termin wodowania był święty! Stocznia terminów wodowań musiała dotrzymywać! Zatem wyróżniający się pracownicy byli tak właśnie honorowani! 

Dla porządku podaję, że: 

W pierwszych latach 70-tych Kierownikiem Oddziału Pochylni był mgr inż. Zbigniew Zalewski później jako K-k Wydziału Montażu kadłubów K-3 (autor opracowania) 

Starszym Mistrzem Pochylni  – Roman Maternicki. 

Załoga bezpośredniej produkcji pochylni:
4 zespoły mistrzowskie monterów 
4 zespoły mistrzowskie spawaczy 
1 zespół mistrzowski kowali 
brygada uszczelniaczy i wycinaczy 
brygada traserów 

razem ok. 200 pracowników. 

Obsługa produkcji to:  cieśle (obsługa torowisk i rusztowani) , służba ruchu, dźwigowi. Praca na dwie zmiany. Bywały dni, kiedy trzeba było pracować na trzy zmiany – gdy „goniły terminy” System płac  akord – nie miał nic wspólnego z teoretycznymi założeniami akordu. 

W latach 70-tych z pochylni bocznej zwodowano:
w 1971 – 7 kadłubów,
1972 – 11,
1973 – 14,
1974 – 14, 
1975 – 16,
1976 – 11,
1977 – 2, 
– w tym : trawlery rybackie ( 250 DWT , dł. 50 m. ) B-416 i B- 423 , razem 36 szt. 
– trawlery przetwórnie  ( 1300 DWT , dł. 90 m. ) B-417 i B- 418   razem 31 szt. 

Cykl budowy od rozpoczęcia obróbki do wodowania to  5 do 6 miesięcy. Łącznie od roku 1952 do 1977  ( 25 lat ) zwodowano z pochylni bocznej: 258 kadłubów.  

Niestety w 1977 roku zamknięto pochylnię z powodów bezpieczeństwa. Opracowania zespołów specjalistów we współpracy z Politechniką Gdańską wykazały obsuwanie się terenu nabrzeża, niestabilność gruntu, grunt typu kurzawka z wysoko położonymi wodami podskórnymi  i inne zagrożenia. Kierownictwo mając do dyspozycji dwa suche doki uważało, że w przypadku konieczności budowy małych statków zawsze uda się „wcisnąć” do któregoś z doków … Tak więc pochylnię boczną bezpowrotnie zamknięto! 

Dla e-muzeum powyższy materiał opracowali:  

mgr inż. Zbigniew Zalewski, K-k pochylni bocznej w latach 70 -tych ub. wieku,
inż. Edmund Piór Główny Technolog Budowy 

Gdynia, kwiecień 2026 r.

Najnowsze

Przeczytaj również