W wkrótce po zakończeniu działań wojennych i po zajęciu miasta Gdyni i portu, a w tym także obu stoczni, dokonano inwentaryzacji zagrabionego majątku, oszacowano stan zniszczeń, których doznało samo miasto jak i port wraz ze stoczniami.

Fotka przedstawia skrzyżowanie ul. Świętojalskiej z Al. Piłsudzkiego. Widok na budynek Magistratu. Zdjecie wykonano w dniu 14.09 1939 roku. (Domena publiczna).
Niezwłoczbnie po zajęciu Gdyni, a dokładnie 14 września 1938 roku władze w Gdyni przejęło dowództwo Kriegsmarine. Widać było, że okupanci mieli już przygotowany plan odnoszący się do zdobytego miasta, gdyż wszelkie prace skoncentrowały się na terenach portowych i około portowych.
Od chwili zdobycia miasta do 19 .09.1939 r Gdynia była nazywana w całej prasie niemieckiej i w stacjach radiowych jako Gdingen.

Fotka przedstawia Adolfa Hitlera idącego nabrzeżem portowym w porcie w Gdyni w otoczeniu oficerów i miejscowych, świeżo upostaciowionych notabli gdyńskich. Fotkę wykonano 19.09.1939 r z pokładu okrętu wojennego zacumowanego do nabrzeża w porcie gdyńskim. (Domena publiczna).
Jednak 19.09.1939 roku Gdynię wizytował sam Adolf Hitler, który niezwłocznie rozkazał nadać naszemu miastu nazwę Gotenhafen (w języku Polskim miało to oznaczać jako Port Gotów, a więc starogermańskiego plemienia, które miało władać tymi terenami w zamierzchłych czasach historycznych). Zamysłem wodza III Rzeszy, było i to, aby wszystko co Polskie wymazać z mapy Europy, tym bardziej, iż zdaniem Hitlera Polacy bezprawnie zajmowali odwieczne tereny niemieckie.
Okupacyjne władze polityczne działały wg wcześniej przygotowanych kroków. I tak:
W dniu 26 pażdziernika 1939 r. na mocy Ustawy Reichstagu (Parlament Hitlerowskich Niemiec) wcielono terytorium województwa pomorskiego do rzeszy Niemieckiej, poprzez przyłączenie tych terenów do utworzonego Okręgu Rzeszy Gdańsk – Prusy Zachodnie. Na czele tego nowego tworu terytorialnego stanął Albert Forster, zaś Nadburmistrzem Gdyni został Horst Schlichting, mieszkaniec Sopotu. Jego zastepcą został Gerhard Cartellieri. Szefem Policji został Christoph Diehm. Okręgowym „wodzem” NSDAP został Erich Temp.
Nie zapomniano o aparacie ucisku i przemocy. Niezwłocznie, przy dzisiejszej ul. Korzeniowskiego (za okupacji była ona nazwana jako Prinz Eugenstrasse) utworzono siedzibę oddziału Gestapo. Jej pierwszym dowódcą (od grudnia 1939 r.) był Friedrich Class, zaś jego zastepcą był Franz Koepke.
Oczyszczanie Gdyni z ”elementu Polskiego”
Już we wrześniu 1939 roku rozpoczęły się aresztowania Polaków, początkowo dość haotycznie (władze jeszcze nie okrzepły!). W pierwszej kolejności aresztowano pracowników wszelkich urzędów, a więc prokuratury, sądu, instytucji naukowych, duchownych, oraz wszystkich tych, których uznano za osoby wybitne, mogących szkodzić i/lub zagrażać okupantowi.
Po zajęciu Gdyni przeprowadzono wielką akcję „przesiewania” ludności miasta, która trwała od 14 do 30 września 1939. O tym jak szeroko zakrojona była ta operacja może świadczyć fakt, iż już drugiego dnia w rękach niemieckich znajdowało się ok. 4 tys. osób, a kolejnych kilka tysięcy zostało zatrzymanych przez żołnierzy Wehrmachtu. 16 września liczba aresztowanych wynosiła już 6–7 tys. osób. Z tego grona 3 tys. osób zwolniono zaraz po przesłuchaniu, lecz już 17 września liczba aresztowanych ponownie wzrosła do 5 tys. Ostatecznie w wyniku „akcji oczyszczającej” aresztowano „prewencyjnie” 2250 mieszkańców Gdyni, jak również 130 osób, których nazwiska widniały na listach proskrypcyjnych. Ponadto 120 gdynian zostało zatrzymanych w charakterze zakładników.

Fotka przedstawia aresztowanych mieszkańców Gdyni przetrzymywanych w okolicy dzielnicy Chylonia. Pas drzew widocznych na fotografii to obecna ul. Morska (fotka Domena publiczna).
Nikomu nie przyszło do glowy, że Niemcy działali wg z góry przygotowanych list (jeszcze przygotowanych przed wojną). Listy te przygotowała tzw. V – ta Kolumna działająca przez wiele lat na terenie Gdyni. Tworzyli ja Niemcy mieszkający na terenia miasta. Ich wodzem był niejaki Tylman, właściciel wielkiego majątku rolnego położonego na Obłużu Starym. Tylman miał 4 synów. Wszyscy oni zgineli na foncie wchodnim. Zaś w 1945 r Tylman uciekł na zachód. Jego majątek, na mocy dekretu w 1945 r. przeszedł na Skarb Państwa jako zadość uczynienie za popełnione zbrodnie na Narodzie Polskim. Na bazie tego majątku utworzono PGR.
Wielu aresztowanych trafiało do więzienia w Wejherowie, skąd zostali wywiezieni do lasów koło miejscowości Piaśnica i tam zostali roztrzelani. Ten fakt stanowi pierwsze udokumentowane ludobójstwo w wykonaniu Okupanta na narodzie Polskim. Wg niepotwierdzonych danych w Piaśnicy mogło zginąć około 300 mieszkańców Gdyni.

Fotka przedstawia drogę,którą musieli przebyć więzniowie z więzienia wejherowskiego do lasów w okolicy miejscowości Piaśnica, gdzie Niemcy dokonywali mordu na ludności Polskiej.Po wieloletnich badaniach określono, iż masowych grobów było co najmniej 35. (fotka Domena publiczna).

Członkowie Niemieckiej organizacji Selbstschutzu pod okiem oficera kopią doły pod masowe groby Polaków, którzy za kilka dni zostaną tu rozstrzelani (fotka Domena publiczna.

Skazańcy na chwilę przed egzekucją (fotka Domena publiczna).
Część aresztowanych trafiała do nowoutworzonego obozu koncentracyjnego Stutthof zbudowanego na Mierzei Wiślanej. Więżniowie Ci w katorżniczych warunkach budowali ten obóz i wykonywali wszelkie inne prace na rzecz okupanta. Po ich wykonaniu więźniowie tracili życie w tym obozie, albo byli roztrzeliwani w Piasnicy. Roztrzeliwania w Piaśnicy trwały do końca roku 1939.
To wysiedlanie mieszkańców Gdyni odbywało się niezwykle brutalnie, wolno było zabrać to, co miało się na sobie, z gotówki jedynie do 20 zł. Wychodząc z mieszkania należało zostawić klucze do nich w drzwiach. Nie wolno było zabierać kosztowności i biżuterii, wszystko to musiało zostać w domach. Czas od ogłoszenia wysiedlania do zbiórki przed domami wynosił 2 godziny. Mieszkańcy Gdyni byli bestialsko traktowani, byli bici, popychani itp. Rewizje w poszukiwaniu kosztowności, które ewentualnie mieszkańcy mogli zabrać z domów odbywały się wielokrotnie – uczestnicy tego dramatu napiszą potem, iż takich rewizji niezwykle brutalnych było co najmniej trzy. Księża, intelektualiści i osoby znane z patriotycznych postaw, wg list sporządzonych przez mieszkańców Gdyni, będących zagorzałymi hitlerowcami trafili do lasów Szpęgawskich i/lub do Piaśnicy i tam zostali roztrzelani.
Wysiedleni zostali wywiezieni do Generalnej Guberni (GG) po za tereny wcielone do III Rzeszy. W sumie wysiedlono około 30.000 mieszkańców miasta.
19.01.1940 r. niemiecka stocznia Deutsche Werke Kiel A.G. w Kiloni, na polecenie władz niemieckich przystąpiła do przejęcia obu stoczni gdyńskich (starej na ul. Waszyngtona, jak i tej nowej znajdującej się przy kanale przemysłowym – tam, gdzie póżniej znajdzie się Stocznia im. „Komuny Paryskiej”). W okresie od początku października 1939 r. do połowy stycznia 1940 r. władze niemieckie opracowały dalekosiężny plan, w którym mimo istnienia dużych stoczni w Gdańsku postanowiono w Gdyni przystosować obie stocznie do celów militarnych. W ramach tych koncepcji przewidziano również poważną rozbudowę samego portu z głównym przeznaczeniem militarnym. Na powyższe decyzje zaważyły warunki i właściwości samego portu (znacznie większa głębokość basenów portowych niż w Gdańsku, jak też i brak rzeki, których wody przepływając przez port, zamulają baseny portowe (patrz port – Gdańsku – Motława).
Dla rozbudowy portu powołano urząd pn. „Marinehafenbauamt”. Natomiast sam port gdyński zamieniono na bazę marynarki wojennej, nadając mu nazwę „Kriegsmarinearsenal”. Stocznie zaś nazwano: „Deutsche Werke Kiel – Werk Gotenhafen”
Jednak na samej nazwie miasta się nie skończyło. W dniu 26.06.1942 roku Otto von Schichk spełniając postanowienia Kanclerza przedstawił do zatwierdzenia herb miasta „Gotenhafen” (Gdynia), który „panoszył się” w Gdyni do końca II Wojny Światowej.

Tak przedstawiał się herb miasta „Gotehafen” (Gdyni) spełniający marzenie Adolfa Hitlera o niemieckości zagarniętych poprzez Niemcy ziem, na których powstała Gdynia. Herb w zamyśle autora przedstawia srebrny Dakkar Gotów (typ statku żaglowego z dawno minionych czasów), na niebieskim tle, z żaglem wypełnionym wiatrem, wiosłem przy rufie, bocianim gniazdem na maszcie, przyozdobionym proporcem. Nadburcie zdobiły tarcze ze swastykami. (ciekawe było to, że nawet nikt się zająknął, jakim cudem ponad 1000 lat przed rokiem 1939 rzekomi Gotowie mieli na swoich tarczach swastykę ?) Dziób zakończony taranem w kształcie głowy smoka. Tak przedstawiony projekt otrzymał aprobatę samego wodza III Rzeszy, gdyż symbolizował rzekomą odwieczną niemiecką rdzenność Gdyni, na której teren przybyli w starożytności Goci. Materiał: fotka herbu oraz opis zaczerpnięto z Domeny publicznej.
Ciekawostka związaną z tworzeniem herbu dla Gdyni jest fakt, iż w okresie przedwojennym dwa razy próbowano nadać Gdyni herb. Pierwszy konkurs ogłoszono 15.06.1927 roku, na który wpłynęło 199 prac. Sąd Konkursowy nie przyjął żadnego z przedstawionych projektów, gdyż żaden z nie spełniał warunków technicznych.
Drugi konkurs ogłoszono na początku 1935 roku. Wynik ogłoszono 22.06.1936 roku. Zwyciezcą konkursu został inż. architekt Jan Bochniak. Wynik tego konkursu oprotestował dziennikarz Mikołaj Arciszewski, który stwierdził, że złożył podobny projekt graficzny na łamach tygodnika „Torpeda”, lecz projekt ten nie został przyjęty.
Po prasowej polemice, w której, oprócz możliwości plagiatu, wskazywano też, że w herbie brak motywów marynarskich i rybackich, stanowiących o tożsamości Gdyni, projekt laureata został zmieniony. Usunięto orły legionowe, wężyki generalskie i czerwone tło. Rada Miejska zatwierdziła dwa białe orły państwowe, pod koroną na błękitnym polu, nie odpowiadając na propozycję, aby w herbie znalazły się ryby. Dopiero po wojnie w 1946 roku przyjęto projekt herbu Gdyni, zawierającego elementy zawodu marynarza i rybaka. Projekt ten przechodził jeszcze wiele zmian, ale ostatecznie dwa dorsze przebite mieczem pozostały na zawsze w herbie gdyńskim.
Wróćmy jednak do spraw stoczniowych. W skład Deutsche Werke Kiel – Werk Gotenhafen weszły obie stocznie oraz warsztaty stoczni rybackiej i jachtowej przylegające do starej stoczni przy ul. Węglowej. Zamiarem nowych właścicieli było pilne powiększenie zdolności remontowych stoczni m. inn. poprzez ich poważną rozbudowę, wzorując się na stoczniach w Wilhelmshafen, Blom und Voss w Hamburgu oraz Deschimag w Bremen.
Po zakończeniu działań wojennych 1939 roku wydelegowani z Kilonii pracownicy Deutsche Werke Kiel przybyli do Gdyni, by oszacować stan obu stoczni i przedłozyć swoim władzom możliwości organizacyjno –– techniczne obu zakładów i ewentualne perspektywy zagospodarowania uzyskanych terenów.
Równocześnie z prowadzonymi analizami, pilnie prowadzono prace porządkujące oba tereny, zaś w stoczni przy ul. Waszyngtona niezwłocznie rozpoczęto naprawy zniszczonych hal, budynków i doków, gdyż ta część stoczni rokowała możliwie szybkie podjęcie działańnia remontowyche.
Szczególne zainteresowanie panów z Kilonii wzbudziło położenie stoczni (późniejszej Stoczni im. „Komuny Paryskiej”) w stosunku do kanału portowego, które to położenie jak i dostępny teren dawały wprost nieograniczone możliwości powstania dużej, produkcyjnej stoczni mogącej zaspokoić wciąż rosnące potrzeby Kriegsmarine. Zatem, po przedłożeniu władzom w Kiloni raportu dotyczącego zastanej infrastruktury stoczniowej w Gdyni i po rozważeniu perspektyw rozwojowych podjeto decyzję o zbudowaniu nowej, dużej stoczni, która będzie znajdować się tuż przy kanale portowym. Podjęto również decyzję o stopniowym przeniesieniu do Gdyni stoczni z Kilonii. Ponieważ ta analiza wykazała wyjatkowe walory portu w Gdyni, władze niemieckie zarządziły niezwłoczne podjęcie prac zmierzających do pogłębienia kanału portowego, by do portu w Gdyni mogły bez przeszkód zawijać wszystkie duże okręty Kriegsmarine (oczywiście chodziło o pancerniki). Na takie decyzje wpływ przede wszystkim miała odległość portu w Gdyni od lotnisk w Wielkiej Brytani, która to odległość jeszcze w 1941 roku uniemożliwiała dokonywania nalotów lotniczych na Gdynię.
Plan rozbudowy stoczni opracowany jeszcze w 1941 zakładał:1
– budowę 3 suchych doków o długości 355.00 m i szerokości 60,00 m;
– jeden suchy dok o długości 240,00 m i szerokości ok. 50,00 m;
(jeden z doków miał być schronem (miano tam budować okręty pod kopułą betonową).
– budowę pochylni (najprawdopodobniej wzdłużnej) o długości 280,00 m i szerokości 40,00 m;
– rozbudowę nabrzeży, których łączna długość miała osiągnąć 5,7 km.
Na początku 1940 roku przystapiono do odbudowy zniszczeń istniejącej bazy remontowej, zaś w starej stoczni rozpoczęto budowę małych jednostek, w szybkim tempie przystosowując ją do budowy i remontów małych statków o charakterze pomocniczym. W ramach pierwszych prac podniesiono z dna zatopiony dok pływający o nośności 500 ton i już w połowie marca 1940 roku (po usunięciu uszkodzeń) dok przyjął jednocześnie 3 jednostki pływające, wymagających prac remontowych m. inn. na ich częściach podwodnych.
Na przełomie marca i kwietnia 1940 roku stocznia zatrudniała już 585 pracowników. Pracowników nadzoru średniego i wyższego sprowadzono wraz z rodzinami z zakładu z Kiloni (rodziny tych pracowników zamieszkały w centrum Gdyni w mieszkaniach Polaków, którzy decyzją administracyjną władz okupacyjnych zostali wysiedleni z ich mieszkań jedynie z tym co byli w stanie unieść w rękach. Wysiedleni zostali wywiezieni do Generalnej Guberni (GG) po za tereny wcielone do III Rzeszy. W sumie wysiedlono około 30.000 mieszkańców miasta.

Okupanci robili wszystko, by po wysiedleniu gdynian miasto nabrało wygladu miasta, w którym niepodzielnie rządzi 1.000 letnia Rzesza. Tak przedstawiała się ul. Świętojańska w Gdyni w okresie okupacji. Fotografia została wykonana przed skrzyżowaniem ul. Świętojańskiej z ul. Armii Krajowej. Po prawej stronie fotki na budynku narożnym wiszą cztery czerwone flagi z symbolem niemieckim w środku, zaś sam budynek jest obwieszony girlandami jako znak siedziby miejscowego NSDAP (fotka Domena publiczna).
Cześć pracowników niższego szczebla zarządzania sprowadzono ze stoczni dotąd funkcjonujących w Wolnym Mieście Gdańsk. W dniu 26 pażdziernika 1939 roku na mocy decyzji Reichstagu (Parlament hitlerowskich Niemiec), cała część Pomorza razem z Gdynią i Wolnym Miastem Gdańsk zostały wcielone do Rzeszy i odtąd Gdańsk nie był już Wolnym Miastem Gdańsk, lecz wrócił do prawie 1000 letniej nazwy Gdańsk, (Danzig).
Zaznaczyć trzeba, że już w marcu 1941 roku w obu stoczniach już pracowało 2.000 pracowników. W okresie największego nasilenia prac w stoczni zatrudniano ponad 7.000 pracowników, z czego poważną część stanowili robotnicy z wielu podbitych krajów Europy, którzy ulokowani zostali w specjalnych obozach pracy w pobliżu stoczni. Dopiero w 1944 roku utworzono przy stoczni filię obozu koncentracyjnego Stutthof, by jeszcze bardziej wzmocnić potencjał stoczni w zakresie prac remontowych na okrętach już zbudowanych, a także by powiększać zdolności produkcyjne tej części stoczni, w której produkowano bloki (sekcje) okrętów podwodnych.
Pierwszym dyrektorem stoczni został inżynier dyplomowany (nazewnictwo niemieckie) Edgar Matzkeit. W pierwszej fazie zarządzania skoncentrował się on na jak najszybszym uruchomieniu starej stoczni, gdzie po podniesieniu doku pływającego 500 ton udało się stosunkowo szybko uruchomić usługi remontowe na wymagających napraw jednostek pomocniczych.
Po zapoznaniu się ze stanem nowej stoczni – usytuowanej przy kanale przemysłowym –– zarząd niemiecki dostrzegł doskonałe jej położenie, zaplanowane jeszcze przez polaków tereny, oraz znaczny potencjał rozwojowy tego miejsca.
Jesienią 1940 roku stocznia w Kiloni otrzymała polecenie od władz, by w trybie pilnym przystąpić do odbudowy i przystosowania terenów tejże stoczni do zupełnie nowych zadań. Powołano projektanta stoczni, został nim inżynier budowy okrętów Walter Loflund.
Na kierownika budowy nowej stoczni mianowano starszego inżyniera Otto Wende, zaś architektem budowy został Otto Schnittgar.
Na żądanie dowództwa Kriegsmarine dyrektorem nowej stoczni został (od 1.11. 1941 roku) prof. dr Hermann Burkhardt. Nowy dyrektor sprawował również funkcję zastępcy członka zwyczajnego w zarządzie Deutsche Werke Kiel, by po pewnym czasie zostać pełnym członkiem zarządu. Jako doświadczony inżynier budowy okrętów został mianowany kierownikiem Katedry Budowy Okrętów w gdańskiej Techniche Hohschule (dzisiejsza Politechnika Gdańska).
Zgodnie z najpilniejszymi potrzebami Kriegsmarine zaczęto w trybie pilnym przystosowywać nową stocznię do prac remontowych na wiekszych okrętach wojennych, nie wyłączającć pancerników.
Prace budowlane ruszyły pełną parą, zbudowano:
– elektrownię opalaną węglem wyposażoną w 4 turbiny parowe o nastepujących mocach:
– 1,0 MW prod, Niemieckiej firmy Siemens;
– 14,0 MW prod. czeskiej i
– Dwie turbiny po 10,0 MW produkcji szwedzkiej firmy STAL
– hale Wydz. K-5; W-1 i wielonawową oznaczona w Stoczni im. „Komuny Paryskiej” jako Ga-30,
– stacje transformatorowe, magazyny itp.
– rozbudowano drogi wewnętrzne z przepustami pod nimi co 50 metrów, przez które
poprowadzono instalacje rurowe i kable teletechniczne, aż do nowych nabrzeży;
Rozbudowano nabrzeża, kanał portowy pogłebiono do 13 metrów. Dowództwo Kiegsmarine mając świadomość dużej odległości Gdyni od wybrzeży Angli uznało, że przeniesienie stoczni niemieckiej z Kiloni do Gdyni uniemożliwi prowadzenie nalotów i bombadowań ich okrętów zacumowanych i/lub remontowanych w Gdyni.
Prace przygotowawcze do remontów znacznie przyspieszono po tym, gdy w lutym 1942 roku na wskutek ciężkiego bombardowania Kiloni, znacznemu uszkodzeniu uległ cumujący tam pancernik „Gneisenau”.
Wkrótce potrzeby remontowe wzrosły tak silnie, że zrezygnowano z budowy suchych doków i poczylni i całe moce przerobowe skierowano na przygotowanie przede wszystkim nabrzeży i głębi dokowych dla usytuowania w nich doków pływających, które zamierzano przyholować m. inn. z Kiloni do Gdyni. Intensywne prace przygotowawcze przebiegały bez problemów, skutkiem czego sukcesywnie przemieszczano obiekty pływające z Kiloni do Gdyni.
I tak do Gdyni z Kilonii sprowadzono:
– dok pływający o unosie 40. 000 ton,
– dźwig pływający „Lange Heinrich” zdolny podnieść 350 ton,
– dok pływający o unosie 6. 000 ton,
– dok pływający 4.000 ton,
– 3 pływające pontony o nośności 2. 000 ton każdy,
– pod koniec 1942 roku dok pływający o unosie 70.000 ton dla dokowania niemieckich pancerników,
Tak więc z macierzystych portów niemieckich remonty dużych okrętów niemieckich przeniesiono do stoczni gdyńskiej. Po niedługim czasie robudowano nabrzeża po drugiej stronie portu (vis a vis stoczni) i tam umieszczono dodatkowe pomosty (pirsy) do cumowania okrętów podwodnych i ścigaczy. Przed wojną na dwóch ostniejących w owym czasie pirsach przeładowywano eksportowane drewno. W tamtej części portu swoją bazę i kawałek nabrzeża eksploatowała Państwowa Agencja Eksportu Drzewna „PAGED”, której siedziba w latach 1934 do 1939 mieściła się w Gdyni przy u. Świętojańskiej 44.
Od 15. 09. 1943 roku do stoczni w Gdyni przeniesiono remonty silników napędowych ścigaczy, a wraz z tymi remontami przeniesiono do Gdyni hamownię silników spalinowych (hamownia to stacja prób silników spalinowych, które po przeprowadzeniu remontów ustawiane są na specjalnym stanowisku prób, gdzie w czasie ich ruchu mierzy się uzyskiwane parametry pracy silników takie jak: ciśnienia, temperatury, uzyskiwane moce itp. parametry po remoncie). Tak sprawdzany silnik jest obciążany specjalnym hamulcem wodnym, imitującym przewidywane obciążenie silnika podczas pracy na okręcie. Po zakończeniu prób silnik przekazywany jest na okręt i po zamontowaniu jest gotowy do dalszej eksploatacji. Dodam od siebie, iż w latach 1959 do 1961 (jako pracownik Stoczni Marynarki Wojennej) osobiście oglądałwidziałem funkcjoniujące w/w stanowisko prób zwane jako hamownia. silników spalinowych. W tamtym czasie obserwowałem próby widlastych 12 cylindrowych silników o mocy 1.800 KM napędowych. Każdy z kutrów torpedowych miał zainstalowanych 4 takie silniki, po dwa w każdej części siłowni.
W miarę rozbudowy obu stoczni realizowano coraz szerszy zakres prac remontowych. W latach 1942/1943 wyremontowano:
– około 300 okrętów podwodnych,
– 15 niszczycieli,
– 50 łodzi patrolowych
– 30 torpedowców.
– 150 poławiaczy min morskich,
– 30 łodzi patrolowo – zwiadowczych,
– 60 promów,
– ok. 300 statków pomocniczych,
Pierwszym, poważniejszym zadaniem z jakim przyszło się zmierzyć zatrudnionym stoczniowcom był remont pancernika „GNEISENAU”
W noc 26/27 lutego 1942 w Kiloni lotnictwo brytyjskie zbombardowało stocznię i stojący w doku pancernik „GNEISENAU”. Jedna z bomb przebiła pokład i ekspodowała w magazynie prochu pod dziobową wieżą artyleryjską zwaną „ ANTON”.

Fotka przedstawia pancernik „Gneisanau” w pełnej krasie na morzu. (fotka Domena publiczna)
Ważąca około 1500 ton wieża artyleryjska z trzema działami głównymi o kalibrze 280 mm została wyrwana z mocowań, zaś część dziobowa okrętu doznała wielkich szkód. Część dziobu naprawiono prowizorycznie za pomocą elementów wykonanych z drewna. Okręt w kwietniu (?) o własnych siłach wypłynął z Kilonii w morze i na małej prędkości zmierzał ku Gdyni, by z dala od zasięgu brytyjskiego lotnictwa prowadzić na nim prace remontowe.

Rysunek pancernika „Gneisenau” Pierwsza od dziobu wieża głównej artylerii pancernika o kalibrze 280 mm nosiła nazwę „Anton” (fotka z RFN – Domena publiczna)
Okręt zacumował w stoczni Gdyni, celem rozpoczęcia zasadniczych prac remontowych. Początkowo dowództwo Kriegsmarine zamierzało przy okazji remontu zmienić kaliber dział na większy. Jednak eksperci od uzbrojenia pancernika ściągnięci do Stoczni Deutsche Werke w Gdyni orzekli, że w tym stanie rzeczy nie uda się przywrócić okrętowi pełnych zdolności morskich i artyleryjskich. W marcu 1943 roku podjeto decyzje o przerwaniu prac remontowych. Zatem postanowiono, iż wieże artylerii głównej zostaną zdemontowane z okrętu i wykorzystane jako baterie nadbrzeżne.
Artylerię główną zdemontowano i rozwieziono po Europie. (Wał Atlantycki, do Norwegii i jedną wieżę ustawiono u wejścia do poru Rotterdam).

Rufowa wieża z „Gneisenau” (3 działa kaliber 280 mm) jako bateria nadbrzeżna w Ørland w Norwegii (fotka Domena publiczna).
Prace na pancerniku nigdy nie zostały dokończone. Być może należało odciąć całą część dziobową, łącznie z tą częścią okrętu, na której znajdowała się wieża „ANTON”. Jednak takiej decycji nie podjęto i okręt, a w zasadzie wrak, tkwił w stoczni oczekując stosownych decyzji.
W stoczni w Gdyni przeprowadzono remonty na:
– ciężkim krążowniku „ADMIRAL SCHEER”,
– ciężkim krążowniku „PRINZ EUGEN”,
– lekkim krążowniku „LEIPZIG”
Zaznaczyć trzeba to, iż remonty ciężkiego krążownika „PRINZ EUGEN” i lekkiego krążownika „LEIPZIG” musiano dokonać w tym samym czasie, gdyż okręty te uległy kolizji na Bałtyku (na północ od półwyspu helskiego). W nocy, przy niewielkiej widoczności „PRINZ EUGEN” wbił się dziobem w burtę „LEPZIG” na taką głębokość, iż (jak doniosły w raportach do dowództwa Kregsmarine dowództwa obu okrętów) rozkleszczenie obu okrętów trwało ponad 14 godzin. Po rozłączeniu zostały one odholowane do stoczni w Gdyni celem przeprowadzenia pilnych napraw. Na ciężkim krążowniku „PRINZ EUGEN” stoczniowcy wymienili ponad 20 metrów poszycia burtowego, wymieniając również usztywnienia wewnetrzne, jak i podpokładowe. Natomiast „LEIPZIG” został naprawiony prowizorycznie.
Rosnące straty niemnieckie związane z coraz częstszymi zatopieniami wielu okrętów podwodnych zmusiła Niemców do przyśpieszenia ich budowy. Budowę tych okrętów rozproszono po wielu stoczniach i zakładach majacych dostęp do akwenów wodnych. Stoczni w Gdyni przekazano nowe zadania polegające na budowie bloków2 okrętów podwodnych (wybranych części okrętów od burty do burty). Każdy blok okrętu podwodnego to fragment jego kadłuba o ściśle określonej długości. Długość ta wynikała z możliwości podniesienia tak zbudowanej konstrukcji za pomocą urzą dzenia podnośnego i posadowienia bloku na pontonie, celem przeholowania go do stoczni montującej okręt w całość. Można się domyślić, że takie bloki budowane w Gdyni nie mogły przekraczać masy 350 ton (taki był udźwig dźwigu pływającego „Lange Henrich”). Wg dostępnych informacji w stoczni w Gdyni budowano bloki okrętów podwodnych typu XXI.

Fotka przedstawia jeden z bloków okrętu podwodnego typu XXI posadowionych na lądzie w oczekiwaniu na przemieszczenie go na stanowisku montażu okrętu w całość (fotka Domena publiczna)
W latach 1943/1944 zbudowano 71 bloków VI i VII. Budowa tych bloków została opanowana zarówno od strony technicznej jak i organizacyjnej w wyniku czego potrafiono w ciągu miesiąca zbudować 8 bloków każdego typu. Należy dodać, iż wszystkie te bloki budowano w halach, oznaczonych w Stoczni im. „Komuny Paryskiej” jak i w „Stoczni Gdynia S.A.” symbolem Ga-30.
Plan zagospodarowania rejonu portu gdyńskiego i położenia obiektów stoczniowych przdstawia poniższy szkic.

Oto plan rozbudowy stoczni Deusche Werke Kiel AG (plan z roku 1944) – fotka ze zb. inż. Zb. Nowaka.
Opis szkicu:
Becken VIII (Basen VIII) – linie pionowe ”wchodzące” w basen (pirsy umieszczone przy literze „B” – od słowa „BECKEN” VIII) to keje (drewniane pomosty posadowione na palach, przy czym najkrótszy z lewej strony był przeznaczony dla cumowania ścigaczy, dłuższy, dla okrętów podwodnych, i za nim krotszy dla małych okrętów podwodnych i lub ścigaczy. Dwa prostokąty to doki pływające po ok. 2000 ton nośności przeznaczone do podnoszenia z wody okrętów podwodnych i/lub ścigaczy do wykonania prac na ich częściach podwodnych.
Becken VII (Basen VII) – duży prostokąt oznacza miejsce posadowienia doku pływającego o nośności 70.000 ton.
Becken VI (Basen VII) – trzy prostokąty umiesczone obok siebie to 3 doki pływające, przy czym najdłuższy prostokąt oznacza dok pływający o nosności 40.000 ton. Kwadracik stykający się z nabrzeżem Becken VII to z pewnością dźwig pływający „Lange Heinrich” o unosie 350 ton.
Na terenach obu stoczni (starej i nowej) w Gdyni utworzono jeden z głównych ośrodków remontowych Kriegsmarine. Równolegle z pracami w obszarze powiększania zdolności remontowych, do Gdyni sprowadzano coraz to inne części organizacyjne Kregsmarine.
Przeniesiono np. Ośrodek szkolenia marynarzy i oficerów floty podwodnej. Zbudowano dwie torpedownie, w których testowano mechanizmy napędowe torped. Powyższe wynikało stąd, iż dowódcy okrętów podwodnych Kriegsmarine, operujących na Atlantyku skarżyli się przełożonym, że torpedy miały poważne awarie i praktycznie co 8 nie sięgała celu, lub nie wybuchała. Zachodziło podejrzenie, że w czasie ich produkcji pracownicy z podbitych państw w ten sposób próbowali zaszkodzić Niemcom. Po zbadaniu sprawy okazało się, że najwięcej szkód wyrządzali Niemcom więźniowie zatrudniani przy produkcji torped.
Procedura sprawdzania mechanizmów napędowych tych torped polegała na ich wystrzeliwaniu z torpedowni umieszczonej w pobliżu Babich Dołów w kierunku drugiej torpedowni zbudowanej na wysokości Oksywia. Wystrzelona torpeda wpadała w specjalną metalową sieć zawieszoną pod wodą. Na wskutek uderzenia w nią, mechanizm zwalniał zawór powietrzny umieszczony na zbiorniku sprężonego powietrza, wskutek czego powietrze umieszczone w zbiorniku (w miejscu, gdzie powinien znajdować się ładunek wybuchowy), wypełniało przestrzeń w pozostałej części komory materiału wybuchowego, przez co torpeda uzyskiwała wyporność dodatnią i wypływała na powierchnię. Tak wyłowiona torpeda była następnie uzbrajana i wysyłana do magazynów ulokowanych w bazach okrętów podwodnych, skąd torpedy te były przekazywane na okręty podwodne.
W torpedowni oksywskiej pracowało w pracy zmianowej (przez 24 godz. na dobę) prawie 800 pracowników, byli to tylko i wyłącznie Niemcy. Dla realizacji całego przedsięwzięcia dostarczania torped na Babie Doły koleją (torpedy przywożono pociągami z całej Europy gdziekolwiek je produkowano). W tym celu zbudowano bocznicę kolejową (istniejącą do dziś), z Chyloni przez Obłuże Leśne i Stare, aż do Babich Dołów. Następnie torpedy przeładowywano na specjalnej konstrukcji wózki kolei wąskotorowej i poprzez pomost biegnący po palach dostarczano je do tej torpedowni. W ten sam sposób uzbrojone torpedy trasportowano z Oksywskiej torpedowni na wagonikach kolei wąskotorowej na ląd, skąd przekazywano je koleją lub morzem do poszczególnych baz okrętów podwodnych. Po wprowadzeniu ww. procedur już nie skarżono się na awarie torped.
Równolegle z rozbudową obu stoczni do Gdyni przeniesiono Instytut Naukowy Kriegsmarine zajmujący się pracami związanymi z szkoleniem pilotów w zakresie bombardowań konwencjonalnymi bombami lotniczymi obiektów morskich, jak też i bombardowań z wykorzystaniem torped lotniczych.
Baza szkoleniowa została zlokalizowana na Babich Dołach, gdzie w bardzo szybkim tempie zbudowano lotnisko z dwoma (przecinającymi się pod pewnym kątem) pasami startowymi.
W ramach ćwiczeń i szkolenia pilotów samoloty startowały z tego lotniska i leciały na poligon morski zlokalizowany w okolicy Jastarni i Juraty i tam dokonywano zrzutów bomb, zaś samoloty torpedowe zrzucały torpedy w okreslonej odległości od wyznaczonych celów, by spełnić warunki prawdziwego ataku torpedowego. Trzeba też dodać, że Niemcy wymyślili system rejestracji wyników tych ćwiczeń tak, iż każdy szkolony pilot otrzymywał wynik celności (raport) w formie tabeli i opisu nalotu, i dokumentujących parametry nalotu i uzyskiwane celności.
Obsada osobowa tego ośrodka w całości liczyła prawie 5.000 osób. Osoby niższej rangi zamieszkiwały w Babich Dołach, zaś wyższa kadra dowódcza i m. inn. profesorowie, Niemcy z tytułami doktorskimi (było ich prawie 30) zamieszkiwali na Pustkach Cisowskich (dzielnica Gdyni) na specjalnie zbudowanym osiedlu tzw. „lotniczym”, gdzie pierwotnie mieszkało dowództwo lotniska znajdującego się w Rumi, przeniesionego nastepnie na Babie Doły. Niektóre z tych domków stoją do dnia dzisiejszego.
Do Gdyni przyeholowano zwodowany, lecz niedokończony jedyny niemiecki lotniskowiec „GRAF ZEPPELIN”. Przyholowany ze stoczni w Kiloni lotniskowiec, był olbrzymem. Długość okrętu wynosiła 262,00 m, szerokość 36,00 m. Rozpoczęcie budowy 28.12.1936, wodowanie 8.12.1938. Lotniskowiec zbudowano w Stoczni Deutsche Werke Kiel. Okręt ten nigdy nie został dokończony… Został zatopiony jako statek cel (wprawiali się w strzelaniu dona niegom artylerzyści okrętowi, marynarze i lotnicy morskich sił Floty Bbałtyckiej ZSRR). Ostatecznie siłom zbrojnym ZSRR udało się zatopić ten okręt w 1947 na Bałtyku.
Na poniższym zdjęciu widać ten lotniskowiec zacumowany (jak się wydaje) naprzeciw w Stoczni Deutsche Werke (po drugiej stronie basenu portowego) tuż za stocznią Marynarki Wojennej. Okręt ten był w tzw. „odstawce”, zatem zacumowano go tam, gdzie nie blokował nabrzeży wyposażonych w dźwigi. Intensywne prace pogłębiarskie dotyczyły całego portu. Port miał mieć głębokość 13,00 m by mogły weń wpływać największe okręty kriegsmarine, a w tym i pancerniki.

Fotografia przedstawia widok od rufy niedoszłego lotniskowca niemieckiego „GRAF ZEPPELIN”, który z Kiloni został przyeholowany do Gdyni, wówczas jeszcze nie bombardowanej. Na okręcie tym wstrzymano wszystkie prace. Podobno rozkaz wstrzymania wszelkich prac wyposażeniowych na tym lotniskowcu przyszedł z samej „góry”. Przyczyna takiej decyzji nie jest bliżej znana…. Zachodziło podejrzenie, że brytyjczycy zrobią wszystko co możliwe, by ten okręt jak najszybciej dopaść i zniszczyć. Zachodziła też i taka opcja, iż wobec poważnych braków stali na inne, bardziej potrzebne w czasie wojny cele, zrezyzygnowano z dalszych prac na tym okręcie. (Fotka Domena publiczna).
O fakcie, iż do Gdyni przeniesiono jedną z głównych baz remontowych Kriegamarine wraz z dokami, brytyjski wywiad wojskowy wiedział niemal natychmiast. Brytyjski Wydział Operacji Specjalnych zlecił Polskiej Armii Podziemnej czyli AK śledzenie ruchów okrętów niemieckich, ich czas pobytu w porcie, a przede wszystkim brytyjczycy żądali, by natychmiast meldować, kiedy duże okręty (pancerniki i krążowniki) wypływały z Gdyni.
W pracach wywiadowczych udział brali członkowie AK zgrupowani w pomorskiej grupie sabotażowo – wywiadowczej znaną (po wojnie) jako „GRYF POMORSKI”. Tak więc można się było spodziewać nalotów bombowych, których możliwość wzrosła natychmiast wtedy, gdy Stany Zjednoczone AP przystapiły do wojny, dostarczając na wyspy brytyjskie duże ilości samolotów bombowych (typu B17), które miały taki zasięg, że mogły dolecieć do Gdyni, dokonać zrzutu bomb i wrócić do Anglii.

Prowadzone przez aliantów począwszy od 1943 roku intensywne bombardowania niemieckiej infrastruktury na całym jej obszarze nie ominęły Gdyni.
Pierwszy nalot wykonany 9. 10. 1943 r. spowodował zniszczenia w stoczni przy ulicy Węglowej, gdzie uszkodzeniu uległa hala kadłubowa oraz dwa mniejsze doki. Uszkodzenia tych obiektów były tak duże, iż poważnie zmniejszyły możliwości remontowe, a przez to znacznie zmniejszyła się wydajność tej części stoczni. Stocznia nowa pozostała nietknięta.
Największy jednak dramat rozegrał się na statku szpitalnym s/s „Stuttgart”, który cumował w oksywskiej części portu wojennego. Na jego pokładzie mogło przebywać do około 485 chorych. Byli to przeważnie ciężej ranni na froncie wschodnim żołnierze, którzy wymagali specjalistycznych operacji medycznych. Można zatem założyć, iż byli to pacjenci raczej unieruchomieni w szpitalnej części statku. Leżeli w łożkach, czekając na swoją kolej do zaplanowanych operacji.
Personel pomocniczy liczył około 120 osób w tym w wiekszości był to średni personel medyczny a więc pielegniarki, sanitariusze, technicy farmaceutyczni i technicy obsługujący aparatury rentgenowskie itp. Lekarzy było kilkudziesięciu, najczęściej wybitni chirurdzy i lekarze innych specjalności zwyczajowo obecni w szpitalach. Okręt był dobrze zabezpieczony w specyfiki medyczne, środki opatrunkowe itp. wyposażenie szpitalne. Załoga statku liczyła ponad 300 marynarzy i oficerów. Razem, licząc standardowo na statku zwanym „Lazaretschiff C” mogło przebywać do 1 000 ludzi.

Oto s/s „Stuttgart” (s/s – steam schiff – statek z napędem parowym) w całej okazałości – jeszcze jako w miarę luksusowy statek pasażerski. (Tekst dot. s/s „Stuttgart” i fotografie – Domena publiczna)
Swoją drogę żeglugową jednostka rozpoczęła opuszczając 4 stycznia 1924 r. szczecińską stocznię AG Vulcan. “Stuttgart” został wykonany na zamówienie Norddeutsche Lloyd (North German Lloyd) i był drugim okrętem noszącym tę nazwę.
Długi między pionami na 167,80 m i szeroki na 24 m, napędzany był przez dwie 3-cylindrowe maszyny parowe, które były zasilane przez cztery kotły parowe i wprawiały w ruch dwie śruby o niskim skoku. Moc 8500 KM pozwalała na rozwinięcie prędkości 15,5 węzła. Wyporność okrętu wynosiła 20500 DWT, natomiast zanurzenie 7,56m.
Swój dziewiczy rejs S/S “Stuttgart” rozpoczął 15 stycznia 1924 r., zabierając kilkuset pasażerów w podróż z Bremerhaven do Nowego Jorku. W latach ’30 XX w. kursował na liniach dalekowschodnich, aż do roku 1938, kiedy to odkupiła go niemiecka, nazistowska organizacja związkowa – Deutsche Arbeitsfront. Co ciekawe, zarządcą nadal pozostawał Norddeuscher Lloyd. Tutaj rozpoczął się nowy okres w historii statku. Luksusowe kabiny zastąpiono ekonomicznymi pomieszczeniami dla ludzi pracy. Pływając w służbie Kraft durch Freude Stuttgart stanowił miejsce wypoczynku dla niemieckich robotników i ich rodzin.

S/s „Stuttgart” jako luksusowy statek pasażerski w jednym z rejsów na daleki wschód. Pasażerowie relaksują się, leżąc na pokładzie otwartym. (fotka Domena publiczna)
W maju 1939r. S/S “Stuttgart” wyruszył wraz kilkoma innymi statkami w rejs do Hiszpanii, gdzie przewoził pomoc dla walczącego z komunistami rządu generała Franco. Wracając do Niemiec, na swój pokład zabrał w Vigo 739 żołnierzy wraz z wyposażeniem. Byli to członkowie sławnego Legion Condor – niemieckich sił wspierających w walce armię gen. Franco.
Ponieważ II Wojna Światowa czekała już za najbliższym zakrętem historii, 25 lipca 1939r. zdecydowano o przejęciu jednostki na rzecz Kriegsmarine i skierowaniu jej do Hamburga. Tam została poddana modyfikacjom i przystosowana do funkcjonowania, jako okręt szpitalny. Od tej chwili personel w postaci 300 marynarzy, 120 pielęgniarek i kilkunastu lekarzy, mógł podjąć na pokład i zapewnić opiekę dla 485 rannych.
W niecały miesiąc później, 23 sierpnia 1939r. S/S “Stuttgart” został przemianowany na Lazarettschiff „C” (statek szpitalny „C”), chociaż w oficjalnych dokumentach niemieckiej floty, nadal funkcjonował jako Lazarettschiff Stuttgart. 25 sierpnia 1939r. zameldował się w porcie Pillau (Pilawa) i to właśnie tutaj zastał go wybuch II Wojny Światowej.
Pływając jako okręt szpitalny III Rzeszy cumował w portach w Szczecinie, Oslo oraz odbywał regularne rejsy pomiędzy portami w Kirkenes, Tromsö, Swinemünde i Wesermünde. Taki stan rzeczy utrzymał się do 9 października 1943r, kiedy przeznaczenie wytyczyło załodze spotkanie w Gotehaven (Gdyni) .
Amerykańska Flota Powietrzna w sile ok. 150 samolotów (ich ilość nie została ostatecznie ustalona), z których każdy przenosił ładunek bomb o wadze 5 ton, przykryła słoneczne niebo nad Gdynią. Położony w dolinie port Niemcy zamaskowali sztuczną mgłą, starając się jak najbardziej utrudnić precyzyjny nalot. Mimo że statek był pomalowany na biało, z wymalowanym czerwonym krzyżem (atak na takie jednostki był kwalifikowany jako zbrodnia wojenna) Lazarettschiff „C”, to jednocześnie przykryty był częściowo kamuflażem i sztuczną mgłą, co czyniło jednostkę zupełnie niewidoczną dla samolotów lecących na wysokości 2 do 3 km. Niemcy świadomie zamaskowali okręt, gdyż jego jasny lśniący kadłub, stanowił zbyt dobry punkt orientacyjny dla lotników atakujących port.
Całe bombardowanie przebiegło dość chaotycznie. O przypadkowości zbombardowania statku Stuttgart świadczy fakt, że nietknięte pozostały stacjonujące w gdyńskim porcie okręty „Gneisenau”, „Szleswig Holstein” oraz krążowniki, okręty podwodne i zabudowy portu (magazyny, hale itp.). Zatopione bądź trafione zostały natomiast dużo mniej znaczące jednostki jak holownik Atlantic, ścigacz UJ 1210, statek Cuxhafen czy trawler Wilhelm Huth.
Stuttart trafiony kilkakrotnie bombami stał się największą ofiarą amerykańskiego nalotu. Nie wiadomo do końca, ile osób przebywało na jego pokładzie, ale Ci, którzy mieli to nieszczęście, zginęli w niewyobrażalnych męczarniach. Uwięzieni pod pokładem pośród szalejących płomieni trawiących okręt, wołali o pomoc tłocząc się przy bulajach zbyt wąskich, aby dorosły człowiek mógł się przez nie wydostać na zewnątrz.

Płonący okręt stwarzał olbrzymie zagrożenie swoją obecnością w porcie. Dlatego podjęto decyzję o odholowaniu go w pobliże redy i zatopienie. Zanim jednak Lazarettschiff „C” spoczął na dnie Zatoki Gdańskiej, przez 4h płonął z ludźmi uwięzionymi w swoim wnętrzu skazanymi na okropną śmierć, bez szans na jakikolwiek ratunek. (fotka Domena publiczna)
Po wojnie wrak stanowił poważny problem komunikacyjny, dlatego w latach 1958-1962, po kawałku (używając ładunków wybuchowych) wydobyto jego fragmenty. Dziś na dnie spoczywają jedynie szczątki tego, co w 1924r. opuściło stocznię jako luksusowy parowiec.
Dziś nurkowie z rzadka udają się w miejsce zatopienia okrętu. Mimo, że głębokość 21 m nie stanowi wielkiego problemu, to resztki nazywane wrakiem nie są zbyt ciekawe i najczęściej jest to jednorazowa wizyta. Innym czynnikiem jest mazut tj. ropopochodna oleista substancja zalegająca na dnie, a stanowiąca niegdyś paliwo okrętu uniemożliwia dotarcie do samego wraku. Zejście na tę jednostkę dla niewprawnego nurka kończy się koniecznością czyszczenia całego ekwipunku, natomiast dla lokalnej fauny i flory, od lat jest to prawdziwa katastrofa ekologiczna.
W nocy 18/19. 12. 1944 r. Kkolejne bombardowanie miało już charakter nalotu dywanowego (większa liczba samolotów), wyjątkowo starannie zaplanowanego. To bombardowanie spowodowało poważne uszkodzenia dwóch dużych doków (40. 000 ton i 70. 000 ton) i doków mniejszych. , Uuszkodzeniu uległy budynki i hale, a także i magazyny stoczni Deutsche Werke Kiel – tej właśnie, na terenie której powstała stocznia im. „Komuny Paryskiej”..
W kanale przystoczniowym zacumowany przy doku zatonął okręt baza okrętów podwodnych „WALDEMAR KOPHAMEL”. Stojący na podnośniku pontonowym trafiony został torpedowiec T-10, szkody były tak duże, że torpedowiec został praktycznie unieruchomiony. Natomiast na stojący przy nabrzeżu w stoczni pancernik „SZLESWIG HOLSTEIN” spadło kilka bomb. Pancernik w dość krótkim czasie zatonął i osiadł na dnie basenu stoczniowego.
Gdy władze zarówno portu jak i stoczni ogłosiły alarm przeciwlotniczy część osób z niemieckiego personelu technicznego stoczni i kilkudziesięciu marynarzy schroniła się przed nalotem w bunkrze (w miejscu zaznaczonym dwoma kółkami – po lewej stronie poniższego zdjęcia).

Zdjęcie lotniczego zwiadu brytyjskiego, ukazujące tereny dzisiejszej stoczni Gdynia S.A. przed bobardowaniem w 1943 roku. (Fotka uzyskana z Brytyjskiego Archiwum Wojennego – Domena publiczna)
Opis fotografii: W górnej części, po prawej (półlnocna część basenu portowego) widać cumujący do brzegu prostokąt. To kadłub lotniskowca „Gaf Zeppelin”. Na jego przedłużeniu w prawo, to dzisiejsze tereny Stoczni Mar. Woj. Zaś po przeciwnej stronie (na przedłużeniu osi symetrii „Graf Zeppelin”) widać różnej długości pirsy, do których cumowały okręty podwodne i ścigacze. Patrząc zatem na południową część portu widać od prawej: ciemne prostokąty to hala wydz. K-5, dalej na lewo (lekko w górę) to hala Wydz. W-1. Na lewo od hali W-1 stoi na łańcuchach dok pływający o nośności 70.000 ton. Od doku na południe widać wyraźnie Halę Ga-30. W kierunku na zachód znajduje się elektrownia węglowa „GRÓDEK” zbudowana w 1936 roku (mało widoczna). Na lewo od niej widać wyraźnie trzy białe prostokąty – to baraki, w którym umieszczeni byli pracownicy przymusowi (z krajów podbitych) pracujący w stoczni. To właśnie ten obóz został podzielony na dwie części. W części południowej w 1944 roku utworzono filię Obozu Koncentracyjnego Stutthof. Dalej na lewo, zaznaczonym czarnym kółkiem oznaczono miejsce zbudowania schronu przeciwlotniczego, w którym nadzór techniczny stoczni i Niemcy tam zatrudnieni mieli schronić się w przypadku alarmu lotniczego.
Bunkier nie posiadał wyjść do góry, lecz jedynie poziome wejścia umieszczone odpowiednio poniżej poziomu gruntu. Na wskutek upadku wielu bomb w pobliżu tego bunkra ziemia (właściwie – jej spoistość) została poważnie naruszona – rodzaj gruntu pod bunkrem, to torfowiska ułożone na tzw. kurzawce. Wzruszona spoistość gruntu spowodowała, iż woda podskórna wybiła się ponad tę kurzawkę, zaś schron o konstrukcji żelbetowej i wielkim ciężarze przemieścił się w pionie w dół a woda ta zalała wnetrze bunkra. Wyjścia zostały zalane wodą podskórną. Ponieważ była noc, trudno było określić drogę ewakuacyjną, zatem spora część osób chroniących się w tym bunkrze po prostu utonęła.
Liczba ofiar śmiertelnych nie jest znana. Wg niemieckiej wersji miało zginąć 122 osoby, w tym 64 marynarzy, 44 pracowników stoczni oraz 14 pracowników obcokrajowców. Natomiast jest znany fakt, iż Gestapo aresztowało projektanta tego schronu zarzucając mu rażące niedbalstwo projektowe. Wśród niemieckich mieszkańców Gdyni rozeszła się wiadomość (nie udało się tej wiadomości potwierdzić), iż po wyroku skazującym, autor tej nieudanej konstrukcji został przy tym schronie roztrzelany przez Gestapo.
Sam schron przetrwał wojnę i dopiero na początku lat 1960 został rozebrany, by udostepnić ten teren pod budowę obecnego terminala kontenerowego mieszczącego się przy nabrzeżu bułgarskim.
Po tym nalocie los tej stoczni był praktycznie już przesądzony.
Po zajęciu Elbląga (koniec stycznia 1945 r) stocznie w Gdańsku przestały już działać. W Gdyni natomiast usiłowano za wszelką cenę zapędzić więźniów filii obozu koncentracyjnego Stutthof do pracy, ale na wskutek poważnych zniszczeń hal, magazynów i narzędzi potrzebnych do pracy możliwości kontynuowania prac remontowych były już znikome. Czynione przez okupanta próby przywrócenia zdolności stoczni w Gdyni do normalnej pracy nie powiodły się. Wykonywano tylko prace prowizoryczne, by choć częściowo przywrócić do pracy część stoczni.
Również ciężkie walki o wyzwolenie Gdyni nie oszczędziły infrastruktury portu i stoczni.
Pozostający po nalocie w stoczni nieuszkodzony bombami ciężki krążownik „ADMIRAŁ HIPPER” został skierowany do Kilonii, celem dokończenia prac remontowych. Po nim wysłano z Gdyni statek linii Hapag Lloyd „DEUTSCHLAND” zapełniony pochodzącymi z Niemiec uchodżcami, i w znacznej mierze uczniami Stoczni Gdyńskiej. W pierwszych dniach marca 1945 roku Gdynia znalazła się pod bezpośrednim obstrzałem artylerii i lotnictwa radzieckiego. 16 marca 1945 r na terenie stoczni znajdowały się jeszcze 33 jednostki pływające, w tym: 1 niszczyciel, 3 torpedowce i 3 okręty podwodne. 22 marca rozpoczęto ewakuacje okrętów na zachód. Praca produkcyjna była już niemożliwa. W nocy 25 III na zbiornikowcu WIKINGER (14 772 t. nosności) uciekło na zachód około 700 pracowników stoczni (tylko mężczyźni, bo kobiety opuściły Gdynię kilka tygodni wcześniej). Mały oddział remontowy złożony z pracowników niemieckich skierowano na Hel.
Kiedy ostatni sprawny okręt zaopatrzeniowy opuścił Gdynię, zrzucono cumy uszkodzonego pancernika „GNEISENAU” i przeholowano pływający wrak do wejścia do portu (pomiędzy główki wejściowe do portu) falochronu portowego i po ustawieniu go na miejscu przeznaczenia, zdetonowano ładunki wybuchowe umieszczone w pobliżu armatury dennej, jednocześnie strzelając torpedą w jego burtę, której wybuch wyrwał ogromny otwór wielkości około 5 metrów. Wrak zatonął, skutecznie blokując główne wejście do portu w Gdyni.

Fotografia przedstawia wrak pancernika „Gneisenau” zatopionego w głównym wejściu do portu w Gdyni. Na pierwszym planie widać skutki bombardowania jeszcze z Kiloni i znaczne uszkodzenia części dziobowej.( Fotka Domena publiczna)
Zatopiony wrak miał uniemożliwić korzystanie z portu w Gdyni. Po zakończeniu działań wojennych władze portu Gdynia w porozumieniu z administracją Państwa wycięły kawał falochronu za rufą zatopionego pancernika i do usunięcia wraku było to wejście do portu. Wejście to jest otwarte do dzisiaj i jest wykorzystywane przez okręty flotę Mar. Woj..
Po wyzwoleniu Gdyni przez oddziały Armi Radzieckiej, rozpoczęła się grabież tego, co pozostało po Niemcach. I tak Rosjanie całkowicie zdemontowali wszystkie urządzenia obu torpedowni (Babie Doły i torpedowni na Oksywiu i wywieżli je do ZSRR. Tak samo uczyniono z wieloma urządzeniami technicznym z obu stoczni i portu. Wszystko, co można było zabrać zwieziono do stoczni i wrzucono na dok pływający o unosie 70.000 ton. Na ten dok wpędzono również trzodę chlewną odebraną rolnikom z okolic dzisiejszego Trójmiasta i województwa Pomorskiego. Tak zapchany zdobyczą dok (po przepaleniu łańcuchów utrzymujących go w miejscu posadowienia) wywleczono na morze. W czasie holowania zdobyczy rozszalał się sztorm. Nie wiadomo, czy na wskutek źle rozmieszczonych ciężarów i wcześniejszego uszkodzenia doku, jego konstrukcja nie wytrzymała naporu wiatru i fal. Dok połamał się i zatonął. Jeszcze przez wiele dni woda wyrzucała na brzeg potopione zwierzęta…
W Gdyni tymczasem nastał czas powrotu tych, którzy swe życie jeszcze przed wojną związali z Gdynią. Nastał niezwykle trudny okres rozpoczęcia odbudowywania tego, co zostało zniszczone. Przyszła pora pracy od podstaw, bez jedzenia, bez pieniędzy ale z piekną perspektywą! Teraz pracujemy dla siebie, dla wolnej Polski.
Na potrzeby e-muzeum opracował
Inż. Edmund Piór
