Pasja zamknięta w znaczkach: Koło Filatelistyczne w gdyńskiej stoczni

Historia stoczniowego ruchu filatelistycznego

W Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni prężnie działały dwa Koła Filatelistyczne Polskiego Związku Filatelistów (PZF). Pierwszym z nich było Koło Filatelistyczne nr 75, założone w latach 60. (oficjalnie zarejestrowane 1 stycznia 1966 roku). Drugim było Koło Filatelistyczne nr 146, utworzone w 1980 roku bezpośrednio przy Biurze Projektowo-Konstrukcyjnym.

Ruch ten zrzeszał setki pasjonatów, a stoczniowi filateliści odgrywali kluczową rolę w popularyzacji tematyki morskiej w całej Polsce.

Wspomnienia stoczniowych filatelistów

Władysław Paszak: Koło Filatelistyczne – Początki

„Koło Filatelistyczne w gdyńskiej stoczni powstało niedługo po zakończeniu II wojny światowej. Na jego czele stanął jeden ze współzałożycieli, kierownik Działu Zbytu Czesław Jeryś, późniejszy autor ciekawych, historycznych publikacji o tym zakładzie. W Stoczni im. Komuny Paryskiej znano go bardzo dobrze, podobnie jak w naszej rodzinie, gdzie był chrzestnym syna mojego brata Mietka. On też przyjmował mnie do tego Koła, które potem przekształciło się w Oddział.

Koło miało swoją siedzibę w biurze Czesława Jerysia, w budynku starej dyrekcji. Tam członkowie spotykali się co najmniej raz w miesiącu. Każde z tych spotkań było dość długie, trwało do 5 godzin.

Do Koła Filatelistycznego należała zwłaszcza wyższa kadra stoczni, w tym przedstawiciele Biura Projektowo-Konstrukcyjnego. Stanisław Czesnowicz, który był wcześniej sekretarzem, zastąpił Czesława Jerysia na stanowisku kierownika, kiedy ten przeszedł na emeryturę.

Koło to, a potem Oddział, podlegało pod Zarząd, który mieścił się na Poczcie Głównej przy ul. 10 Lutego w Gdyni. Tutaj oraz przy ul. Świętojańskiej znajdował się sklep filatelistyczny, gdzie kupowaliśmy znaczki”. (Władysław Paszak, relacja ustna, 22.02.2019 r.)

Koło Filatelistyczne – Jerzy Megger: Baśniowy świat znaczków i kolekcjonerska pasja

„W 1952 lub 1953 roku stoczniowy technolog Władysław Burzyński pokazał mi dwa znaczki różniące się tylko kolorem i powiedział, że to jest seria. Dla mnie było to coś nowego, coś, co mnie od razu zafascynowało. Wtedy właśnie zaraziłem się filatelistyką, zapisałem do Koła Filatelistycznego w naszym zakładzie i tym samym rozpocząłem swoją kolekcjonerską pasję. Wkroczyłem jak gdyby w inny, piękny, baśniowy świat. Znaczki miały tak różną tematykę, że były niczym podróż w nieznane.

Chciałem dorównać innym i naprędce zacząłem uzupełniać brakujące kolekcje. Cofnąłem się do 1944 roku, kiedy to wypuszczona była seria „Polska Ludowa”. Kupowałem tamte znaczki na rynku wtórnym, nieraz kilkakrotnie przepłacając. W tym celu chodziłem m.in. do gdyńskiego Domu Rzemiosła, gdzie organizowane były giełdy kolekcjonerskie.

Od części kolegów z Koła zbierałem potem pieniądze i przekazywałem Stanisławowi Czesnowiczowi. W zamian za nie otrzymywaliśmy raz na kwartał znaczki. Odbierałem je na poczcie, a były ich całe arkusze. Komplety były czyste i stemplowane, polskie i z pięciu innych państw. Niejednokrotnie przez całą noc rozdzierałem tamte arkusze i według listy zamówień wkładałem znaczki do poszczególnych kopert, które potem wydawałem kolegom.

Całą tę moją przygodę z filatelistyką utrzymywałem w tajemnicy przed żoną, co z trudem mi się udawało. Gdyby ta wiedziała, ile mnie to wszystko kosztowało, to pewnie by się rozwiodła. Przeznaczałem bowiem na to wszystkie dodatkowe dochody, zamiast oddawać je swojej małżonce. Kiedy wyjeżdżała ona daleko do rodziny, co zdarzało się dość często, to jedynie wtedy mogłem bez przeszkód zajmować się moją pasją.

Pamiętnymi i atrakcyjnymi wydarzeniami w działalności naszego Koła były wyprawy jego członków na wystawy filatelistyczne, które organizowano na terenie całego kraju. Pamiętam dobrze wyjazdy do Poznania i Wrocławia. Były tam wystawy znaczków z całego świata o różnorodnej tematyce, np. fauna i flora, malarstwo, statki i okręty”. (Jerzy Megger, relacja ustna, 12.03.2019 r.)

Koło Filatelistyczne – Mgr inż. Waldemar Pasturczak: Budownictwo okrętowe i działalność w Kole nr 146

„Urodziłem się 3 czerwca 1948 roku we Włocławku. W 1966 roku przyjechałem na Wybrzeże i rozpocząłem studia na Politechnice Gdańskiej. Pracę dyplomową robiłem w Instytucie Okrętowym w Leningradzie. Uczelnię w Gdańsku ukończyłem w 1972 roku, uzyskując dyplom inżyniera budowy okrętów.

Ze Stocznią im. Komuny Paryskiej związany byłem od marca 1973 roku. Wtedy właśnie podjąłem tam pracę w Biurze Projektowo-Konstrukcyjnym, w Pracowni Siłowni Okrętowych (KS). Moim bezpośrednim przełożonym był wtedy inż. Żabicki. Pracowałem tam aż do grudnia 1988 roku, kiedy to wyjechałem na kontrakt do ZSRR, do Wołgogradu (dawnego Stalingradu).

W styczniu 1990 roku wróciłem z powrotem do swojej pracowni w SKP. Kiedy nasz zakład przekształcił się w spółkę, to zostałem asystentem prezesa Ogryczaka i byłem nim aż do czasu, gdy prezesem został inż. Żebrowski. Wtedy ponownie wróciłem do BP-K, ale już na stanowisko głównego konstruktora. Pracowałem tam aż do likwidacji stoczni.

Brałem czynny udział w Strajku Sierpniowym i w Strajkowej Poczcie. 1 października 1980 roku w naszym Biurze Projektowo-Konstrukcyjnym powstało Koło nr 146 Polskiego Związku Filatelistów. Oprócz mnie założycielem jego był Andrzej Alkiewicz i Wojciech Lerchenfeld. Nasze koło filatelistyczne liczyło kilkadziesiąt osób. Wśród jego członków raz na kwartał rozprowadzaliśmy abonament filatelistyczny i różne wydania okolicznościowe. Zaraz po założeniu Koła zostałem jego skarbnikiem, a od czasu przekształcenia się zakładu w spółkę akcyjną – przewodniczącym”. (Waldemar Pasturczak, relacja ustna, 10.05.2019 r.)

Koło Filatelistyczne – Janusz Dunst: Struktura i kalendarium kół PZF w stoczni

„W Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni działały dwa Koła Filatelistyczne PZF. Pierwszym było Koło nr 75, założone 1.01.1966 roku. Do 16.01.2002 roku jego przewodniczącym był Stanisław Czesnowicz. Ze względu na stan zdrowia zrezygnował on wówczas z pełnionej funkcji.

Koło nr 146 założone zostało w 1980 roku przy Biurze Projektowo-Konstrukcyjnym Stoczni im. Komuny Paryskiej. Rozwiązano je w styczniu 2002 roku. 16 stycznia 2002 roku część członków z rozwiązanego Koła nr 146 przeszła do Koła nr 75, a jego przewodniczącym, zaraz po rezygnacji Stanisława Czesnowicza, wybrany został Waldemar Pasturczak. Koło nr 75 rozwiązano z dniem 1.01.2009 roku”. (Janusz Dunst – Sekretarz Zarządu Pomorskiego Okręgu Polskiego Związku Filatelistów w Gdańsku, relacja pisemna, 16.05.2019 r.)

Zofia Czesnowicz: Życie rodzinne i wielka pasja męża

„Mój mąż – Stanisław Czesnowicz – urodził się 4 października 1932 roku w Wilnie. Po przybyciu do Polski wraz z rodziną osiedlił się w Wałczu. Ukończył Technikum Elektryczno-Mechaniczne w Bydgoszczy, a potem odbył służbę wojskową. W 1953 roku przyjechał do Gdyni i podjął pracę w Stoczni im. Komuny Paryskiej. Mieszkał wtedy w Hotelu Robotniczym przy ul. Śląskiej, aż do chwili naszego ślubu w 1961 roku. Od tego czasu przez dwa lata wynajmowaliśmy pokój u kolegi męża. 2 lutego 1963 roku przeprowadziliśmy się na ulicę Morską do bloku zbudowanego przez Robotniczą Spółdzielnię Mieszkaniową przy SKP.

Stanisław Czesnowicz cały czas pracował w tej naszej stoczni, aż do przejścia na emeryturę w 2000 roku. Jego wielką pasją była filatelistyka, którą zajmował się zarówno w zakładzie, jak i w domu. Szczególnie wiele czasu jej poświęcał, kiedy był przewodniczącym Koła nr 75.

Ja też pomagałam mu w tym, jak mogłam, będąc nieformalną sekretarką, zwłaszcza pod koniec jego pracy. Odbierałam na poczcie znaczki dla wszystkich, w domu je kopertowałam i wpłacałam także za nie pieniądze. Wielokrotnie szłam „z duszą na ramieniu”, kiedy miałam przy sobie większe sumy i bałam się, żeby ich nie zgubić lub żeby mnie nie okradziono.

W początkowym okresie pracy mąż należał do Yacht Klubu „Stal”, który działał przy SKP. Wiele wtedy żeglował razem z innymi kolegami. Pamiętam, że długo wspominał na przykład rejs po Skandynawii na harcerskim żaglowcu „Zawisza Czarny” wraz z kapitanem Antonim Tycem”. (Zofia Czesnowicz, relacja ustna, 29.05.2019 r.)

Koło Filatelistyczne: Podsumowanie działalności i członkowie

Podsumowując, w Stoczni im. Komuny Paryskiej funkcjonowały dwa autonomiczne koła:

1. Koło PZF nr 75 – starsze koło filatelistyczne, założone w latach 60., którym początkowo kierował Czesław Jeryś, następnie Stanisław Czesnowicz (pracujący w Dziale Technologii Materiałów – TTM), a na samym końcu mgr inż. Waldemar Pasturczak. W 1985 roku Koło liczyło 568 członków, a pięć lat później 528.
2. Koło PZF nr 146 – założone w 1980 roku przy BP-K. Pierwszym przewodniczącym został Wojciech Lerchenfeld, a po przekształceniu stoczni w spółkę akcyjną funkcję tę objął Waldemar Pasturczak. Przez cały czas istnienia koła jego niezwykle aktywnymi działaczami byli M. Brodowski i R. Skowroński. W 1985 roku koło zrzeszało 125 osób, w 1990 roku – 131, a w 2002 roku zostało zlikwidowane, po czym część członków zasiliła Koło nr 75.

Znani działacze Koła nr 146:

Do koła w różnych okresach należeli m.in.: Andrzej Alkiewicz, Marian Brodowski, Zbigniew Bulczak, Jerzy Brzeziński, Piotr Filipp, Jerzy Gładki, Anna Harańczyk, Ryszard Hillar, Leszek Janicki, Kazimierz Jerzak, Jan Kaliszuk, Adam Miszewski, Stanisław Piotrowski, Zygmunt Piotuch, Edwin Ratajczak, Andrzej Rogoziński, Alfons Salewski, Zbigniew Sankowski, Ryszard Skowroński, Gerald Szynaka, Tadeusz Truchan, Wiesław Wróbel oraz Wojciech Żychski.

Klub Marynistów PZF

Warto dodać, że w 1963 roku filateliści z gdyńskiej stoczni oraz Zjednoczenia Przemysłu Okrętowego zapoczątkowali szeroką akcję popularyzacji filatelistyki o tematyce morskiej. Doprowadziło to do powstania w 1966 roku Klubu Marynistów PZF. Jednym z głównych organizatorów i pierwszym przewodniczącym (w latach 1966–1972) był Czesław Jeryś, który redagował również klubowy biuletyn. Po nim funkcję przewodniczącego objął znany stoczniowy inżynier – Jan Cwynar.

Pamięć o liderach

Długoletni przewodniczący Stanisław Czesnowicz zmarł 20 grudnia 2019 roku, a jego żona Zofia odeszła niedługo później – 15 grudnia 2021 roku. Oboje spoczywają obok siebie na cmentarzu w Gdyni przy ul. Spokojnej.

Gdzie gdynianie kupowali znaczki?

Wspominane przez stoczniowców punkty zakupu mają swoją bogatą historię:

• „Filatelia Bałtycka” – pierwszy prywatny sklep filatelistyczny po wojnie, założony przez Bolesława Jankowskiego przy ul. Świętojańskiej 14. Działał w latach 1946–1950 na II piętrze w mieszkaniu właściciela. Sklep zamknięto z powodu likwidacji prywatnego handlu przez ówczesne władze.
• Sklep Państwowego Przedsiębiorstwa Filatelistycznego – mieścił się przy ul. Świętojańskiej 73. Jego prowadzenia podjął się Bolesław Jankowski, zostając jego pierwszym kierownikiem. Punkt ten przez długie lata zaopatrywał stoczniowców i innych gdyńskich kolekcjonerów.

Bolesław Jankowski zapisał się w historii miasta również jako założyciel i długoletni prezes Koła PZF nr 2 w Gdyni, organizator licznych wystaw oraz wielki popularyzator tej pasji wśród młodzieży.

Dla e-muzeum opracował: Krzysztof Stefański, syn Zenona Stefańskiego. Gdynia, marzec 2026 r.