Rada Robotnicza w Stoczni w Gdyni: Narodziny robotniczej demokracji po Październiku ’56
Odwilż październikowa i Tymczasowa Rada Robotnicza
Polski Październik 1956 roku przyniósł wyraźnie odczuwalną demokratyzację życia społeczno-politycznego w kraju. Zmiany te błyskawicznie dotarły do trójmiejskich zakładów przemysłowych. W wyniku wolnych wyborów przeprowadzonych 30 października 1956 roku w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni, utworzona została Tymczasowa Rada Robotnicza (TRR), w której skład weszły 43 osoby.
Dzień później, podczas pierwszego oficjalnego posiedzenia, w drodze tajnego głosowania wyłoniono Prezydium TRR. W jego skład weszli:
- Przewodniczący: mgr inż. Andrzej Robakiewicz
- Zastępcy przewodniczącego: inż. Zbigniew Szeler, inż. Edward Supernak
- Sekretarz: Benedykt Pałczyński
- Członkowie: Eugeniusz Kleban, Jan Krauze, Kazimierz Składanowski, Tadeusz Speyer, Stanisław Strenk, Józef Syldatke, Romuald Szwengler.
W celu usprawnienia działań stoczniowcy powołali specjalistyczne komisje robocze: Statutową, Organizacyjno-Techniczną, Ekonomiczno-Finansową, Zaopatrzenia i Zbytu oraz – jak wynika ze wspomnień Józefa Narlocha – Komisję Kontroli Uchwał i Wniosków.
Czym była Rada Robotnicza? Zarządzanie i kontrola stoczni
Rada Robotnicza stanowiła zupełnie nowy, niespotykany dotąd organ zarządzania. Dawała ona załodze realną możliwość kontroli nad funkcjonowaniem potężnego zakładu, jakim była gdyńska stocznia.
Pełne podstawy formalno-prawne dla tego typu działalności stworzyła Uchwała Sejmu PRL z 20 grudnia 1958 roku. Nowe przepisy znacząco rozszerzyły zakres kompetencji rad, kładąc szczególny nacisk na ich udział w zabezpieczaniu zadań produkcyjnych oraz kontrolowaniu wyników ekonomicznych przedsiębiorstw.
Rada Robotnicza w „Komunie” (częsta, potoczna nazwa Stoczni im. Komuny Paryskiej) wykazywała się ogromną dojrzałością. Potrafiła umiejętnie godzić codzienne interesy socjalno-bytowe załogi z interesem ekonomicznym stoczni. Pomimo regularnych zmian kadrowych, przez lata udawało się utrzymać modelową współpracę i klimat wzajemnego zrozumienia z dyrekcją zakładu.
Liderzy i wybitni działacze gdyńskiej Rady Robotniczej
W historii gdyńskiego przemysłu okrętowego szczególnie mocno zapisał się pierwszy przewodniczący Rady – mgr inż. Andrzej Robakiewicz, który na co dzień szefował Działowi Głównego Technologa. Pracując w stoczni od 1951 roku, dał się poznać jako człowiek o ogromnej wiedzy zawodowej, niespożytej energii, unikalnej umiejętności pracy kolektywnej i wysokiej kulturze osobistej.
Na przestrzeni lat funkcję przewodniczącego Rady sprawowali kolejno:
- inż. Stanisław Strenk (w latach 1958–1962, z wiceprzewodniczącym Edwardem Gujskim),
- mgr inż. Tadeusz Musiał,
- inż. Janusz Bednarski,
- inż. Jan Piotrowski,
- mgr inż. Ryszard Olczyk,
- mgr inż. Stefan Biały,
- Edward Supernak.
Wśród wielu zaangażowanych stoczniowców, którzy budowali markę i pozycję Rady Robotniczej, na szczególne wyróżnienie zasłużyli: Tadeusz Adach, Bolesław Bardyński, Wiktor Dzieżyc, Ludwik Gromadzki, Stanisław Kosiróg, Stanisław Muchowski, Stanisław Ohs, Romuald Szwengler, Henryk Trudnowski, Marian Turosz oraz Jerzy Żurawski.
Wspomnienia stoczniowców: Ośmioletnia misja Józefa Narlocha
Osobiste świadectwo tamtych dni pozostawił po sobie jeden z członków rady, Józef Narloch, którego wspomnienia idealnie oddają ducha stoczniowej demokracji:
„Po październiku 1956 roku wybrano mnie do Rady Robotniczej, w której zostałem przewodniczącym Komisji Kontroli Uchwał i Wniosków. Funkcję tę pełniłem nieprzerwanie 8 lat, tj. do roku 1964, gdy się jej zrzekłem”.
– Józef Narloch (z maszynopisu w zbiorach Joachima Potulskiego)
Załączniki:
- Komunikat Tymczasowej Rady Robotniczej. Ze zb. Z. Szelera
- Regulamin Samorządu Robotniczego. Zb. K. Stefańskiego
- Statut SKP. Zb. K. Stefańskiego
Dla e-muzeum opracował Krzysztof Stefański, syn Zenona Stefańskiego. Gdynia, marzec 2026 r.
