Solidarność Walcząca

Solidarność Walcząca, to była organizacja niepodległościowa i kontynuatorka Polskiego Państwa Podziemnego. Powstała we Wrocławiu w czerwcu 1982 roku z inicjatywy Kornela Morawieckiego, jako odpowiedź na zbyt mało zdecydowane działanie władz NSZZ „Solidarność” wobec wprowadzonego w naszym kraju stanu wojennego. Jej najważniejszym celem była walka z komuną, aż do jej ostatecznego obalenia. 

Za datę powstania stałych struktur Solidarności Walczącej Oddział Trójmiasto należy przyjąć 18 kwietnia 1985 roku. Wtedy też ukazał się, wydany przez tutejszy oddział, pierwszy numer biuletynu „Solidarność Walcząca”. Na czele trójmiejskiej organizacji stanął Andrzej Kołodziej. 

Kornel Morawiecki. Ze zb. Pawła Slezyngiera

Andrzej Kołodziej. Fot. – FPIH 

Ksiądz E. Skierka. Zbiór K. Stefańskiego 

W styczniu 1986 roku Edward Frankiewicz i Roman Zwiercan założyli Solidarność Walczącą przy Stoczni im. Komuny Paryskiej. W jej składzie znaleźli się również ludzie, którzy łączyli przynależność do tej organizacji z działalnością w podziemnych strukturach związkowych. Ich duchowym opiekunem stał się wkrótce ksiądz Edmund Skierka z parafii Chrystusa Króla w Małym Kacku. Wielu działaczy podziemia spotykało się u niego, tak jak wcześniej u księdza Jastaka i ojca Ryby. U tych kapłanów uczęszczano na msze za ojczyznę oraz na prelekcje znanych autorytetów walczących z komuną. Grupa osób, na czele których stanął ksiądz Skierka, udzielała pomocy aresztowanym za nielegalną działalność i ich rodzinom. 

Ksiądz H. Jastak, z prawej A. Gotner. Zbiór K. Stefańskiego 

W środku o. Ryba, z pr. prezydent Gdyni Fr. Cegielska. Zb. M. Jezuska 

20 marca 1986 roku ukazał się pierwszy numer biuletynu „Solidarność Walcząca – pismo organizacji Solidarność Walcząca, Grupa Zakładowa Stoczni im. Komuny Paryskiej”. Redakcję tworzył Roman Zwiercan z żoną Małgorzatą, potem doszedł jeszcze Roman Kalisz, a ściśle współpracował z nimi Edward Frankiewicz. Pismo wychodziło aż do 1990 roku, a wtedy to zastąpił je „Biuletyn Informacyjny NSZZ SOLIDARNOŚĆ Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni”. 

Edward Frankiewicz. Fot. – www.sw.org.pl 

Oficjalnym zakończeniem działalności SW był kongres założycielski Partii Wolności Kornela Morawieckiego 7 lipca 1990 roku. 

HISTORIA ROMANA ZWIERCANA, KTÓRY PODŁOŻYŁ BOMBĘ POD GMACHEM KM PZPR W GDYNI 

Barbara Szczepuła: „Niemal dokładnie dwadzieścia sześć lat temu, 28 lutego 1987 roku, Roman Zwiercan z Solidarności Walczącej podłożył bombę pod gmachem KM PZPR w Gdyni. 

Budynek KM PZPR. Zbiór K. Stefańskiego 

Bombę niesie w reklamówce. Jest wieczór, wiatr niesie śnieg po chodnikach, ulice są niemal puste, spóźnieni przechodnie z podniesionymi kołnierzami spieszą do domów. Wyszedł z bloku przy Górnej na Wzgórzu Nowotki i idzie w kierunku Władysława IV. Bombę skonstruował w mieszkaniu Teresy Komorowskiej. To właściwie nie było mieszkanie, ale prawdziwe laboratorium. Wyprodukowanie bomby nie było proste, choć wszystkie potrzebne składniki można było kupić w sklepach spożywczych i chemicznych, zaś instrukcje dotyczące jej wykonania otrzymał ze Szwecji. Eksperymenty trwały miesiącami, tu właśnie sprawdzał rozmaite mikstury, pewnego razu jakimś żrącym kwasem zniszczył Teresie wannę, ale co tam wanna – powiedziała – przecież chodzi o wolność. 

Działanie zapalników i detonatorów testował w lesie. Po sprawdzeniu różnych kombinacji wybrał detonator elektryczny i popularny materiał wybuchowy na bazie silnego utleniacza oraz cukru, stosowany w Powstaniu Warszawskim. Powstanie Warszawskie! Armia Krajowa! Roman Zwiercan przeczytał wszystkie dostępne książki na ten temat. Uczył się prawdziwej historii Polski. Tak właśnie należy walczyć. Nie mały sabotaż jednak, choć “Kamienie na szaniec” były lekturą obowiązkową, ale prawdziwa dywersja, czyli Kedyw. Bo komuna, to czyste zło. Nie można się z nią dogadywać, dyskutować, trzeba ją pozbawić władzy. Siłą. 

Skąd się wziął ten jego antykomunizm? Może początkowo był to tylko młodzieńczy bunt nastolatka? Rodzice należeli do PZPR i lubili podkreślać, że wszystko zawdzięczają Polsce Ludowej. Dobrą pracę, wykształcenie oraz mieszkanie na Obłużu. Ojciec, który pochodził z biednej rodziny z podrzeszowskiej wioski, był żołnierzem zawodowym, pracował jako meteorolog na lotnisku w Babich Dołach, co było niewyobrażalną karierą dla chłopskiego syna. To, że został wybrany sekretarzem POP w sztabie pułku, wprawiało go w dumę. Powtarzał często, że przyjechał do Gdyni z jedną walizką, pierzyną i maszyną do szycia. No i z żoną. Mama Romana, nauczycielka zawodu w technikum, zaocznie skończyła studia i wybierała się właśnie na atrakcyjny kontrakt do Angoli, gdy syn o mało nie złamał jej kariery i życiowej szansy na zarobienie dodatkowych pieniędzy. 

Bunt robotników i powstanie Solidarności przestraszyły rodziców, Romana uskrzydliło. Tańczył z radości podczas tego kilkunastomiesięcznego karnawału, a zafrasowany ojciec nie ukrywał, co myśli o panoszących się w kraju łobuzach i znosił ze swego lotniska wiadomości o różnych proskrypcyjnych listach członków PZPR przygotowywanych przez NSZZ „Solidarność”. Goniec z jednostki pojawiał się o najróżniejszych porach, czuło się, że coś się szykuje. Ale nie to, o czym marzył Romek, bo nikt się nie przygotowywał do walki zbrojnej z komunistami. A tymczasem w Afganistanie… Z zapartym tchem śledził informacje o toczących się partyzanckich walkach mudżahedinów z Sowietami i marzył o takim wariancie tu, nad Wisłą. 

Wylano go z technikum, bo opowiadał jakieś herezje i za bardzo się stawiał. Z domu wyszedł, trzaskając drzwiami. – Mam was gdzieś, wstrętne komuchy! Miał 19 lat i postanowił jechać do Afganistanu, żeby walczyć z ciemiężycielami Polski. Pociągiem dotarł do Wisły. Listopadową noc spędził w śpiworze w lesie, tuż przy granicy. Gdy tylko zaczęło się rozwidniać, przeszedł na czeską stronę w pobliżu Czantorii. Do Pragi dojechał pociągiem, tam przesiadł się do ekspresu do Paryża. Odetchnął z ulgą. Jeszcze chwila i będzie w wolnym świecie, a stamtąd zaraz czmychnie do mudżahedinów. Zatrzymano go, gdy tylko pociąg ruszył. 

Najpierw więzienie w Pilźnie, potem w Pradze, deportowanie do kraju, areszt w Gliwicach, areszt w Bielsku–Białej… Którejś nocy do celi wrzucono ludzi z Solidarności. Co się dzieje? Jak to co? Stan wojenny, wojna polsko–jaruzelska. Przestraszył się, bo sądy doraźne ferowały wysokie wyroki i skazanych działaczy Solidarności natychmiast przewożono do różnych więzień w kraju. Wkrótce przyszła jego kolej. W lutym odbyła się rozprawa w Wojskowym Sądzie Garnizonowym w Krakowie. Ojciec zjawił się w sali rozpraw w mundurze i z bronią u pasa. Sędzia zdębiał. Kazał mu zostawić pistolet w sekretariacie, ale syna chorążego LWP nie skrzywdził. Wyrok brzmiał: dwa lata pozbawienia wolności w zawieszeniu na trzy. 

Wracali do Gdyni maluchem przez Polskę zasypaną śniegiem, wydawało się, pogrążoną w żałobie. Puste szosy, rogatki, posterunki, kontrole, ojciec był dobrze zaopatrzony w przepustki. Prawie nie rozmawiali, bo o czym? Ojciec powiedział tylko: – Mam nadzieję, że zmądrzałeś. Roman milczał, bo ojciec, choć uratował go przed więzieniem, stał po drugiej stronie barykady, z tymi, którzy zniewolili Polskę. Wstąpili do kuzynów mieszkających pod Częstochową i tam Romek usłyszał od nich, prostych ludzi, nie żadnych działaczy partyjnych, że nie są pewni, kto naprawdę ma rację: Solidarność czy generał Jaruzelski? Jak to? – chciał krzyczeć. – Nic nie rozumiecie, tu przecież chodzi o wolność! Ale spojrzał na ojca i zamilkł. 

Ledwo dotarli do domu, mama zasypała go pytaniami: – Uspokoisz się teraz? Uspokoisz? Dostałeś nauczkę? Ale nie słuchał tego, co mówi, bo w radiu podawano właśnie informację, która poderwała go na równe nogi i przywróciła wiarę, że nie wszystko stracone. Dwóch chłopaków chciało w warszawskim tramwaju odebrać broń milicjantowi. Zaczął się bronić, podczas szamotaniny otrzymał przypadkowy postrzał, kilka dni później zmarł w szpitalu. No, trudno, jak jest wojna, muszą być ofiary, generał kazał strzelać do górników w kopalni Wujek, nie przejmując się, że mają żony i dzieci. Sam fakt, że ktoś zbiera broń, był optymistyczny, wskazywał, że nie jest sam, że inni też się szykują do walki zbrojnej. Chłopcy, którzy napadli w tramwaju na sierżanta Karosa, należeli do grupy pod nazwą Siły Zbrojne Polski Podziemnej. Opiekował się nimi ksiądz Sylwester Zych. Jest więc szansa na partyzantkę, coś w rodzaju Armii Krajowej. Podobne grupy powinny powstawać w różnych częściach Polski. Do komunistów trzeba strzelać, ale skąd wziąć broń? – Ojcu, mimo wszystko, nie zabiorę, nie zrobię mu takiego świństwa – bił się z myślami. 

Jeździ na msze za ojczyznę do bazyliki Najświętszej Maryi Panny i do Świętej Brygidy, uczestniczy w wielu manifestacjach, krzyczy: WRONA skona! Macha transparentami „Sowieci do domu”, „Nie chcemy władzy z obcego nadania”. Poznaje młodych ludzi napalonych tak jak on, rozrzuca wraz z nimi ulotki, kolportuje bibułę. Jednak wkrótce dochodzi do wniosku, że te manifestacje jednak nic nie znaczą. Kierownictwo Solidarności pacyfikuje nastroje, a ludzie zaczynają mówić, że gdyby nie Jaruzelski, to Sowieci rozjechaliby nas czołgami. I ani myślą rzucać się na te czołgi z butelkami z benzyną. Skoro nie można walczyć z Sowietami w kraju, trzeba do nich strzelać w Afganistanie. Tym razem próbuje ucieczki, chowając się na statku m/s Norwid. Znowu ląduje w więzieniu. 

Roman idzie ulicą Władysława IV, do komitetu partii już niedaleko, kilka przecznic zaledwie. Musi się udać. Jeszcze poprzedniego dnia sprawdzał, czy klatki schodowe w kamienicach stojących obok gmachu partii nie są zamknięte… 

– Zaczyna się prawdziwa walka – cieszy się mimo zdenerwowania. Prototyp pistoletu wykonany w stoczni na zlecenie Solidarności Walczącej (konstrukcja zbliżona parametrami do amerykańskiego pistoletu maszynowego M3) mają już u siebie od kilku dni. Na razie nie ma decyzji o uruchomieniu produkcji, kontentują się świadomością, że w każdej chwili, gdy tylko zajdzie potrzeba – ruszą. 

O podłożeniu bomby pod komitetem partii wiedzą tylko trzy osoby. Roman, Teresa i Andrzej Kołodziej, który teraz na pewno siedzi przy skanerze i słucha w napięciu, co się dzieje na milicyjnych falach… Wieje zimny wiatr, Roman poprawia szalik i ściska reklamówkę z bombą. Z przeciwka nadchodzi jakieś roześmiane towarzystwo, niewątpliwie pod dobrą datą. Z Andrzejem dobrze się rozumieją, współpracują ściśle. Jak się poznali? 

Po odbyciu połowy kary “za dezercję z zamiarem nielegalnego przekroczenia granicy” Roman wyszedł z więzienia w czerwcu 1984 roku. 

W domu chłodny dystans, zaledwie go tolerowano. Ale poznał Wiesię Kwiatkowską, która dała mu gazetki Solidarności Walczącej. To jest to, o co mu chodzi! Walczymy, żadnego porozumienia z czerwonymi. Ze zdrajcami się nie gada. Spotyka bratnie dusze, przede wszystkim Andrzeja Kołodzieja. Od tego czasu idą razem. 

Po zwolnieniu skierowano Romana do pracy w tartaku. Warunki pracy były skandaliczne, więc z miejsca założył nowe związki zawodowe, zaczął się domagać przestrzegania zasad bhp i praw pracowniczych, a że wtedy wszystkie postulaty, łącznie z zupą regeneracyjną, były polityczne, następnego dnia Zwiercana wyrzucono z roboty. Trafił do stoczni na kurs spawaczy i stało się to w odpowiednim momencie, bo stoczniowcy właśnie szykowali strajk. Pokażemy im teraz swoją siłę – cieszyli się. Na polecenie Wałęsy strajk jednak odwołano, ale nikt nie zawiadomił o tym małego Wydziału Szkoleniowego i 28 lutego (prawie wszystko, co ważne w jego życiu, dzieje się w lutym) 1985 roku wydział stanął, co spowodowało panikę w zakładzie i POP. Prowodyrów, Romana Zwiercana i Adama Borowskiego, zwolniono w trybie natychmiastowym. 

Aby zaprotestować przeciw bezprawiu, wdrapali się obaj na komin elektrociepłowni. Ogłosili głodówkę. Wywiesili transparent “Żądamy pracy” i biało–czerwoną flagę. Przy kominie zaczęli się gromadzić stoczniowcy. Pojawił się też przestraszony wicedyrektor Skowron i obiecał, że jeśli tylko zejdą, przywróci ich do pracy. Uwierzyli i poszli do gabinetu, a tam z miejsca capnęli ich esbecy. Po kilku godzinach odwieziono ich do psychiatryka na Srebrzysku, bo władze nie miały wątpliwości, że na kominie głodować mogą tylko wariaci. Głodujący w szpitalu psychiatrycznym wariaci nie byli już tak groźni dla władz i partii. Po miesiącu pozwolono im opuścić szpital. 

Roman chciał pojechać do domu na Obłuże, ale gdy się przesiadał, po drodze został pobity do nieprzytomności. – Twarz zalana krwią, wyglądałem tak, jakbym uciekł z rzeźni, w której wybuchł granat – wspomina. Miał połamane żebra, złamany staw kolanowy – a wszystkiego tego dokonali oczywiście nieznani sprawcy… Zatelefonował do domu. Odebrał 10–letni Tomek. Powiedział: – Nie dzwoń więcej, nie jesteś już moim bratem. Była esbecja, szukali ciebie. Robisz mamie krzywdę, przez ciebie nie pojedziemy do Angoli. Boże, jak to zabolało. 

Bombę wymyślili razem z Andrzejem Kołodziejem. Chodziło o to, by pokazać siłę, nastraszyć władzę, ale tak, by nikomu nic się nie stało. Początkowo chcieli podłożyć bombę pod Komitet Wojewódzki w Gdańsku, ale uznali, że gmach stoi zbyt blisko ulicy. Nawet w nocy mógłby ucierpieć jakiś spóźniony przechodzień. 

Przy Starowiejskiej Roman wchodzi do klatki schodowej jednej z kamienic, wdrapuje się pod drzwi na strych, ustawia zegar na 30 minut. Podchodzi do budynku, w którym się mieści Komitet Miejski PZPR. – O k..wa! Za oświetlonymi drzwiami siedzi portier! Jeśli wybuch go zrani? Zabije? A może portier zobaczy, jak podkładam bombę i podniesie alarm?! Zegar tyka. Roman umieszcza więc reklamówkę z bombą nie przy drzwiach, jak zamierzał, ale w koszu na śmieci przy schodach. 

Stara się iść normalnym krokiem, wchodzi w 3 Maja, maszeruje w górę do Obrońców Wybrzeża i wraca na Władysława IV, serce wali mu wtedy jak młot pneumatyczny, portki pełne strachu. Cholera, czemu nie słyszy wybuchu, czy nie minęło jeszcze pół godziny? Potężny grzmot wstrząsa okolicą. 

Wpadł głupio. Kolega powiedział mu, że zna kogoś, kto chce sprzedać trotyl. Pojechał pod wskazany adres, tam już czekali esbecy. – Przyznaj się, wiemy, że to ty podłożyłeś bombę! Jak nie, będziesz siedział do końca życia… „Wskutek wybuchu zniszczeniu uległy szyby drzwi wejściowych oraz szyby okienne w pomieszczeniach partyjnych” – czytamy w esbeckich materiałach sprawy o kryptonimie “Erupcja”. Roman Zwiercan siedzi w areszcie przez rok i osiem miesięcy, ale SB nie znajduje żadnych obciążających go dowodów. 10 października 1988 roku sąd uchyla areszt. 

– Nie zostałem oczyszczony – opowiada. – Sprawę prowadzono nadal, a ja miałem się meldować w komisariacie. Tym samym, przed którym pobito mnie trzy lata wcześniej. Złożyłem więc oświadczenie, że nie uznaję tego sądu ani jego orzeczeń i dobrowolnie nie będę się nigdzie stawiał. Pod koniec grudnia rozesłano za Zwiercanem list gończy. 

Poznał Magdę i natychmiast w jej domu na Chyloni ulokował drukarnię. Konspirowali razem, mimo że miała dwoje małych dzieci. Jej starym volkswagenem jeździli do lasu, ale nie w celach romantycznych, przynajmniej początkowo, ale by z radiostacji podłączonej do samochodowego akumulatora wysyłać w eter „treści wrogie PRL i jej sojusznikom”. Z trzyletnią Martą jeździli do Gdańska na demonstrację pod pomnik Sobieskiego. – Ile w nim było siły, jaka charyzma! – mówi mi Magda. –  Poszłabym za nim w ogień… 

Okrągły Stół uznał za spisek elit. Gadać z czerwonymi? To dyshonor. Odpuścić im? Tego nie rozumiał. W 1989 roku urodziła się Asia. Ożenił się z Magdą. 

Dopiero 19 kwietnia 1991 roku uchylono ten nieszczęsny list gończy, III RP potrzebowała niemal dwu lat na podjęcie decyzji. 4 czerwca 1989 – jak ogłosiła aktorka Joanna Szczepkowska – skończył się w Polsce komunizm. Czy na pewno już wtedy? I czy dla wszystkich? 

Żona namówiła go, a właściwie postawiła ultimatum, by rzucił to wszystko i zajął się rodziną. Przeprowadzili się więc do Kościerzyny. Roman pogodził się z rodzicami, którzy bardzo zakochali się we wnuczce, jego ukochanej córeczce. Trzynastoletnia Asia zachorowała na białaczkę. Przez dwa lata walczyli o jej zdrowie, dniami i nocami. Bezskutecznie. Jak się odnaleźć w cierpieniu? 

Nie wiedział. Nie umiał. Nie chciał. Przez dwa lata po śmierci córki nie wychodził z domu. Nie trzeźwiał. Już by go nie było, gdyby nie Magda. Za jej namową poszedł na terapię. Od siedmiu lat nie pije. Dzisiaj razem prowadzą w Kościerzynie Ośrodek „Terapia–24”. 

8. M. R. Zwiercanowie, Gdynia, 2017 r. 
Fot. K. Stefański 

Wspólnie z Andrzejem Kołodziejem piszą książki, które mają ocalić od zapomnienia Solidarność Walczącą. Uznaje, że mimo wszystko cele, jakie sobie stawiał, zostały osiągnięte: Sowieci z Polski się wynieśli. O to przecież chodziło. Teraz już wszystko zależy od nas samych 1”. 

ROMAN ZWIERCAN 

Roman Zwiercan urodził się 28 sierpnia 1962 roku w Gdańsku. Uczył się w  Technikum Przetwórstwa Rybnego w Gdyni, w Technikum Górniczym w Lubinie i w Liceum Chłodniczym w Gdyni. 

W latach 1982 – 1984 aresztowany, skazany oraz więziony za dwie próby nielegalnego przekroczenia granicy. Po zwolnieniu pracował w Zakładach Przemysłu Drzewnego, a potem w Stoczni im. Komuny Paryskiej. Z obu tych miejsc został wyrzucony. 

Po akcji nawiązującej do bojkotu wyborów wystawiono za nim list gończy. Wtedy zszedł do podziemia i współtworzył z A. Kołodziejem Solidarność Walczącą Oddział Trójmiasto. Początkowo zajmował się drukiem i kolportażem nielegalnych pism, potem został także współzałożycielem SW w gdyńskiej „Komunie”. W swojej działalności podziemnej Roman Zwiercan był bardzo aktywny, organizował wiele antykomunistycznych akcji m.in. manifestację pod pomnikiem Jana III Sobieskiego w Gdańsku, pochodnie, petardy, świece dymne, kolce do zablokowania kolumny ZOMO, dokumentację i plan uwolnienia B. Borusewicza z aresztu, wybuch bomby pod budynkiem KM PZPR w Gdyni. 

W marcu 1987 roku aresztowany został pod fałszywymi zarzutami kradzieży i zwolniony bez wyroku w 1988 roku. Objął wówczas kierownictwo SW Oddział Trójmiasto, a także został członkiem Komitetu Wykonawczego SW. Zorganizował wydawnictwo „Petit”, które wydało w warunkach konspiracji 17 książek. 

Formalnie ujawnił się na kongresie założycielskim Partii Wolności w lipcu 1990 roku, ale prokuratura wycofała zarzuty przeciwko niemu dopiero w czerwcu 1991 roku. 

Małgorzata Zwiercan: niepotkanie to okazało się wyjątkowym dniem. Ewa zamknęła drzwi, żeby nikt nie zaproszony nie mógł wejść. Razem ze mną do stołu usiadł jeszcze jeden znajomy, miał na imię Piotr. Już po rozpoczęciu spotkania dowiedziałam się, że ma przyjść również Romek Zwiercan. I przyszedł wieczorem. Był bardzo szczupły, z wielgaśną brodą, blady i lekko zgarbiony. Od razu poczułam od niego dużą charyzmę. Tak spotkaliśmy się pierwszy raz. W związku z tym, że dopiero co wyszedł z aresztu, nie chciał sam jeździć samochodem i poprosił mnie o podwiezienie do kilku miejsc. Jeszcze wtedy nie był ponownie poszukiwany przez milicję. Po dwóch miesiącach jednak wystawiono za nim list gończy. 

To wszystko potoczyło się bardzo szybko. Roman potrzebował łącznika. Przykładowo trzeba było pozostawać w stałym kontakcie z Joanną i Andrzejem Gwiazdami. Roman musiał odnowić wszystkie kontakty, ponieważ w więzieniu przebywał rok i osiem miesięcy. Nie wiedział dokładnie co się dzieje i nie chciał kogoś wsypać. No i takim łącznikiem, a zarazem kierowcą zostałam ja. To wszystko było takie naturalne. Mimo tego, że byłam na bieżąco z podziemną prasą, to nie miałam rozeznania w relacjach struktur podziemnych i musiałam się też tego nauczyć. Ważne było to, że dla ubecji pozostawałam nieznana. Dotychczasowa moja działalność była bezpieczna. Rozpoczęcie działań wspólnie z Romkiem, który prawie zaraz był poszukiwany listem gończym, podniosło poziom zagrożenia i tak stałam się również celem dla SB. Wokół nas pojawiały się różne osoby i trzeba było zwracać uwagę na dużo więcej rzeczy. Wciąż „czytać i interpretować” różne sytuacje i to, co dzieje się wokół nas. Nigdy wcześniej tego nie robiłam i musiałam się tego nauczyć. Choćby tego, by być czujna i sprawdzać, czy nikt mnie nie śledzi, czy nie mam ogona. Wszystkiego nauczył mnie Roman. 

Poznając Romka wiedziałam w jak niebezpieczną znajomość wchodzę. Co ciekawe jednak – ja przy nim, zresztą nie tylko ja, czuliśmy się najbezpieczniej w świecie. Romek miał oczy naokoło głowy. Zawsze trzymał w zanadrzu drugie wyjście. Był przewidujący i jakby cały czas krok dalej przed tymi, którzy bardzo by chcieli nas znaleźć i zamknąć. Nawet jeśli chodzi o jego działania związane z konstruowaniem bomb. Można więc powiedzieć, że Roman, to taki wybuchowy chłopak. Wiele razy przynosił do mnie różne elementy do składania tych bomb. Prosił wtedy o to, bym dobrze je ukryła. Nie znam się na broni, ale już np. pistolet potrafię odróżnić, a Roman co rusz coś takiego przynosił. Jakiś pistolet, jeden, potem drugi. Ja to chowałam do kanapy… 

W pewnym momencie, choć nie było to od razu, Romek zapytał mnie, czy jestem gotowa na złożenie przysięgi jako członek „Solidarności Walczącej”. Osoby wstępujące do owej organizacji składały tę przysięgę w obecności dwóch jej zaprzysiężonych członków. Odbywało się to, mimo konspiracyjnych warunków, w uroczysty sposób. „Solidarność Walcząca” była wtedy jedyną organizacją podziemną stosującą przysięgę i przytoczę tu jej treść: „Wobec Boga i Ojczyzny przysięgam walczyć o wolną i niepodległą Rzeczpospolitą Solidarną, poświęcać swe siły, czas – a jeśli zajdzie potrzeba – swoje życie dla zbudowania takiej Polski. Przysięgam walczyć o solidarność między ludźmi i narodami. Przysięgam rozwijać idee naszego Ruchu, nie zdradzić go oraz sumiennie spełniać powierzone mi w nim zadania”. 

(…) Po zamordowaniu księdza Jerzego Popiełuszki, Romek wspólnie z Andrzejem Kołodziejem doszli do wniosku, że trzeba pokazać władzy, że jeżeli będą kolejne akty zbrodni, to my również będziemy reagować i odpowiemy siłą. Romek dostał z zagranicy instrukcję zrobienia ładunku wybuchowego najprostszym, wręcz domowym sposobem. Uzbrojony więc w odpowiednią wiedzę przystąpił do pracy. Przygotowywał to u Teresy Komorowskiej na Płycie Redłowskiej. Dokonał wtedy wielu prób i zniszczył jej całą wannę eksperymentując z różnymi kwasami i środkami, których połączenie miało dać w efekcie eksplozję. 

Stoczniowcy z podziemia zrobili specjalne korpusy, w których umieszczało się taki ładunek wybuchowy. Roman potem szedł z tym do lasu i tam dokonywał próbnych odpaleń. Kiedy już był gotowy, należało wtedy znaleźć odpowiedni cel. Pierwsza myśl była taka, żeby to podłożyć pod Komitet Wojewódzki PZPR w Gdańsku. Romek jednak zrezygnował z tego, a to z powodu bliskości ciągu komunikacyjnego, z którego korzysta bardzo wielu mieszkańców. To stwarzałoby zagrożenie bezpieczeństwa dla przypadkowych osób. Nikt zaś nie chciał krzywdzić ludzi i chodziło o to, żeby dać sygnał komunistom: – Będziecie mordować – my mamy środki, aby się bronić. 

Wtedy Romek doszedł do wniosku, że najlepszym miejscem będzie Komitet Miejski PZPR w Gdyni, dziś to siedziba ZUS przy ul. Władysława IV. Tam nie było zagrożenia dla postronnych osób. Budynek położony jest w znacznej odległości od ulicy, bo odsunięty od niej jakieś 30 metrów, a w nocy nikt tamtędy nie przechodził. 27 lutego 1987 roku około godziny 21.00 Roman zainstalował przy drzwiach wejściowych ładunek wybuchowy z mechanizmem zegarowym i potem oddalił się. Zegar był ustawiony na 30 minut i mechanizm zadziałał. Wyleciały wszystkie szyby w Komitecie. 

Po tym zdarzeniu cały aparat milicyjny i SB zostały postawione w stan gotowości bojowej. W nocy na szybko ściągnięto z całego miasta szklarzy, żeby wstawili nowe okna. Chodziło o to, by jak najszybciej zatuszować całą sprawę. Z uzyskanych potem dokumentów dowiedzieliśmy się, że jeden odłamek przeleciał na drugą stronę ulicy i wbił się w ścianę w bloku naprzeciwko. Na szczęście nikt nie ucierpiał. To musiało bardzo zaboleć i przestraszyć komunistów, bo tak błyskawicznie to tuszowano. Być może obawiali się naśladowców. O tym zdarzeniu nie ukazała się chyba żadna oficjalna informacja, ale rozpoczęto śledztwo na szeroką skalę. SB zrobiło w ciągu dwóch dni rewizje w kilkuset mieszkaniach w Trójmieście. Nic nie znaleźli… 

Romek został aresztowany po dwóch miesiącach. Wpadł, bo miał odebrać kolejny materiał wybuchowy. Kiedy wysiadł z samochodu od razu powalono go na „glebę” i wokół niego pojawiło się wielu esbeków. Potem okazało się, że to spotkanie było prowokacją, ustawioną po to, by go zatrzymać. I takie sytuacje zdarzały się w podziemiu. Potem siedział bez wyroku rok i osiem miesięcy. Na wolność wyszedł w październiku 1988 roku. Już po strajkach sierpniowych, które stały się asumptem do okrągłego stołu 2”. 

EDWARD FRANKIEWICZ 

Urodził się 23 marca 1958 roku w Lęborku. Ukończył ZSZ i zdobył zawód elektryka. W 1976 roku przeniósł się do Gdyni i zatrudnił w SKP jako spawacz na Wydziale K–2. Po upływie roku przeniósł się na Wydział K–1 i tam pracował już jako elektryk. 

Mieszkał najpierw w gdyńskim hotelu stoczniowym, a potem wynajmował mieszkania, aż do 1989 roku, kiedy to wprowadził się do własnego, wybudowanego domu. 

W 1980 roku czynnie brał udział w strajku, a po jego zakończeniu nawiązał kontakt z Andrzejem  Kołodziejem i rozprowadzał po stoczni pisma „Solidarności”. Od września 1980 roku był członkiem tego związku i Komisji Wydziałowej K–1. Uczestniczył też w strajku w SKP zaraz po wprowadzeniu stanu wojennego. Potem chodził regularnie na msze za ojczyznę odprawiane przez ks. Jastaka w kościele NSPJ w śródmieściu Gdyni, ks. Skierkę w Małym Kacku i ks. Jankowskiego w Gdańsku. Często bywał tam wtedy lektorem. 

Edward Frankiewicz tym czasie współorganizował demonstracje z okazji ważnych dla Polaków świąt narodowych. Pomagali mu w tym m.in. Marek Bieliński, Mirosław Jezusek, Jerzy Kanikuła, Mirosław Korsak, Jerzy Miotke, Henryk Parszywy, Bogdan Partyka, Roman Stegart i Andrzej Tyrka.   

W 1986 roku został współzałożycielem i szefem Solidarności Walczącej w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni. Kolportowali oni regularnie podziemne pisma związkowe oraz zakładali ich nowe drukarnie. Razem z R. Zwiercanem wydawali podziemną gazetkę związkową, cieszącą się dużą popularnością wśród robotników. Edward Frankiewicz także ją współredagował i drukował, od 1988 roku drukarnia funkcjonowała nawet w jego mieszkaniu. 

SW często zastraszała aktywistów na zebraniach PZPR, m.in. wyłączali wtedy oświetlenie, wrzucali świece dymne i ulotki do ich lokali. Na suwnicach malowali napisy „Solidarność” i „Precz z komuną!”, wieszali kukły generała Jaruzelskiego oraz zakładowych sekretarzy. Wspólnie z Jerzym Kanikułą i Romanem Zwiercanem zmieniali nazwę ulicy z Rokossowskiego na Janka Wiśniewskiego. Nocą zawieszali tabliczki z nową nazwą, a gdy zostały przywrócone poprzednie, to po pewnym czasie powtarzali akcję. W latach 1986–1987 Edward Frankiewicz włączył się w działalność „Radia Solidarność” oraz „Radia Solidarność Walcząca”. Wielokrotnie był on też  represjonowany i prewencyjnie zatrzymywany przez milicję. 


Mirosław Jezusek. Zb. K. Stefańskiego 


Roman Stegart. Fot. – solidarnosc.gda.pl 

Dużą pomoc w opozycyjnej działalności Edwarda Frankiewicza wyświadczała jego żona Barbara. Prowadziła punkt kontaktowy i kolportaż pism podziemnych, a oprócz tego wychowywała dzieci i znosiła dzielnie esbecję, która stale nachodziła ich dom. 

Barbara Frankiewicz. Fot. odznaczeni-kwis.ipn.gov.pl 

1BarbaraSzczepuła,http://www.dziennikbaltycki.pl/artykul/777775,historia-romana-zwiercana-ktory-podlozyl-bombe-pod-gmachem-km-pzpr-w-gdyni,id,t.html, 7.03.2013 r. 

2 Małgorzata Zwiercan, Kobiety Solidarności, Gdynia 2019, s. 407, 408, 411, 412. 

Dla e-muzeum opracował Krzysztof Stefański, syn Zenona Stefańskiego. 

Gdynia, marzec 2026 r. 

Krzysztof Stefański – syn Zenona Stefańskiego
pracownika Stoczni w Gdyni w latach 1956-1985

Gdynia, marzec 2026 r.

Najnowsze

Przeczytaj również

Strajki Sierpniowe 1980 r.

Wydarzenia sierpniowe 1980 r. (opracowanie zawiera treści z audiobooka...

Sierpień 1980 i stan wojenny: Wspomnienia ze Stoczni

Sierpień 1980 i stan wojenny: Wspomnienia ze Stoczni im....

Wolna Drukarnia Stoczni Gdynia – strajk 1980

Wolna Drukarnia Stoczni Gdynia – strajk 1980 Wolna Drukarnia Stoczni...