NSZZ „Solidarność”

Po podpisaniu w Gdańsku Porozumień Sierpniowych, które w imieniu SKP sygnował Andrzej Kołodziej, 1 września 1980 roku Komitet Strajkowy tej gdyńskiej stoczni  przekształcił się w Komitet Założycielski NSZZ w Stoczni im. Komuny Paryskiej. 17 września wybrano 9–osobowe Prezydium Komitetu Założycielskiego „Solidarność” przy SKP, a w jego skład weszli: Andrzej Kołodziej (delegat do MKZ), przewodniczący Andrzej Kozicki, dwóch wiceprzewodniczących – Tadeusz Pławiński i Henryk Mierzejewski  oraz pięciu członków – Leszek Krauze, Czesław Zarzecki, Marian Tyszko, Zdzisław Ślesarow i Adam Gotner. We wrześniu powstał również Społeczny Komitet Budowy Pomników Ofiar Grudnia 1970 roku. 

Od lewej – H. Mierzejewski, A. Kozicki, A. Gotner, IX 1980 r. Zbiór A. Kołodzieja 


Tadeusz Pławiński w środku. Drugi z lewej – Lech Wałęsa. Zbiór Z. Pałasza 

24 stycznia 1981 roku powołano Komitet Zakładowy Prezydium KK NSZZ „Solidarność” przy gdyńskiej „Komunie”. Przewodniczącym jego został A. Kozicki, a z–cą T. Pławiński. Wyłoniono też Prezydium KZ w składzie: A. Kozicki (przewodniczący), T. Pławiński (wiceprzewodniczący, informacja i sprawy ekonomiczne), H. Mierzejewski (skarbnik, sprawy finansowe), A. Gotner (organizacja, budowa Pomnika Ofiar Grudnia ‘70,), Mariusz Różański (informacja), Zdzisław Ślesarow (sprawy organizacyjne i wewnątrzstoczniowe, postulaty, ankiety), Marian Tyszko (sprawy socjalne, mieszkaniowe oraz zapomogi). Podstawowym zadaniem związku była obrona praw pracowniczych oraz nadzór nad realizacją podpisanych z rządem 21 postulatów. 

Roman Stegart. Fot. – solidarnosc.gda.pl 

W czerwcu 1981 roku do „Solidarności” w „Komunie” należało 9 500 osób. Związkowcy ci uczestniczyli w strajkach ostrzegawczych, które odbyły się w Regionie Gdańskim w miesiącach od stycznia do października 1981 roku: przeciw nierealizowaniu przez rząd porozumień z Gdańska, Szczecina i Jastrzębia–Zdroju, w celu poparcia postulatu dot. wprowadzenia wolnych sobót, w związku z kryzysem bydgoskim, w proteście przeciw złemu zaopatrzeniu kartkowemu oraz przeciwko polityce zastraszania „Solidarności” i całego społeczeństwa przez władze. 

W lipcu 1981 roku w Teatrze Muzycznym w Gdyni obradowało I Walne Zebranie Delegatów Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność”. Związkowców z SKP reprezentowali tam: A. Kozicki, T. Pławiński, H. Mierzejewski, Elżbieta Dudziuk, A. Gotner, Marek Narzyński, Marian Stachura, Ryszard Sidwa, Henryk Wodniak i Elżbieta Hinc. Do Zarządu Regionu wybrany został H. Mierzejewski oraz A. Kozicki, który z tego powodu zrezygnował z funkcji przewodniczącego Komisji Zakładowej, a jego miejsce zajął od 19 października T. Pławiński. Z kolei przedstawicielami stoczni na I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”, który odbył się jesienią, byli: A. Kozicki, H. Mierzejewski i T. Pławiński. 

Od 8 grudnia 1981 roku załoga gdyńskiej „Komuny” znajdowała się w stanie gotowości strajkowej, zgodnie ze stanowiskiem Prezydium KK i ZR Gdańskiego, które planowały przeprowadzenie 24–godzinnego powszechnego strajku w przypadku, gdyby władze rządowe szykujące się do siłowej rozprawy ze społeczeństwem i „Solidarnością”, uzyskały na podstawie sejmowej uchwały specjalne pełnomocnictwa. 

13 grudnia 1981 roku wprowadzony został w całym kraju stan wojenny, działalność NSZZ „Solidarność” została zawieszona, a wielu z działaczy internowano. Z SKP byli to m.in.: A. Kozicki, H. Mierzejewski, Czesław Richert, Z. Ślesarow. 14 grudnia w stoczni rozpoczął się  strajk okupacyjny, a zorganizowali go działacze, którzy nie zostali internowani: Leszek Demczuk, Zdzisław Mientki, T. Pławiński, Franciszek Rusinek, M. Tyszko, Cz. Zarzecki. Strajk, w którym uczestniczyło 5 tys. pracowników, rozpoczęły wydziały W–4 i K–3. 15 grudnia o godz. 3.00 pod bramę główną stoczni podeszły jednostki ZOMO ze Słupska i dwie grupy pancerne WP w sile 566 ludzi. Wezwano wtedy stoczniowców, żeby w ciągu pół godziny opuścili zakład. Posłuchała tego duża grupa, ale część pracowników pozostała nadal w środku. Wtedy doszło do rozmów między stronami i po nich, około godz. 6.00, reszta robotników wyszła przez bramę. Dzięki temu nie zostali zatrzymani. 

Zakład był zamknięty do 24 grudnia. T. Pławiński, którego zwolniono z pracy, zaczął działać w podziemnych strukturach „Solidarności”, co czynił aż do aresztowania 2 listopada 1982 roku. 

W styczniu 1982 roku w „Komunie” powstała Tajna Komisja Zakładowa „Solidarność”, a na jej czele stanął Roman Stegart. Do 1989 roku działali w niej m.in.: Tadeusz Chrzan, Ryszard Darowski, Sylwester Gliniecki, Jerzy Główczewski, Bogdan Jankowski, Mirosław Jezusek, Czesław Kozik, Stanisław Kuchnio, Michał Lademan, Józef Lanc, Kazimierz Langhamer, Jerzy Miotke, Zygmunt Oleksiak, Maciej Orłowski, Marek Pacholec, Waldemar Pasturczak, Henryk Podlaski, Marian Pokojski, Jan Roman, Lech Sadowski, Paweł Slezyngier, Kazimierz Stachowski, Marian Stachura, Czesław Szweda, Janusz Śniadek, Andrzej Tyrka, Bogumił Wspanialski, Zenon Zbucki. Wydawali oni własne pisma: „Biuletyn”, „Biuletyn Informacyjny”, „Informator Wojenny” i „Kadłub”. Kolportowano książki i pisma podziemne, zdjęcia, medale, znaczki, druki. Punktami przerzutowymi były m.in.: przychodnia lekarska przy SKP (doktor Halina Franciszkiewicz, doktor Janina Malina, Zefiryna Zuchowska) i Zespół Szkół Budowy Okrętów (Ewa Kurpiewska, Krystyna Krzewska, Jerzy Sińczak, Maria Tanas). 

Działalność TKZ finansowana była ze składek działaczy stoczniowej „Solidarności”, a odpowiadali za to: R. Stegart i Cz. Szweda. Większość tych środków przeznaczona była na zapłaty grzywien zasądzanych stoczniowcom przez kolegia ds. wykroczeń, jak również na pomoc rodzinom internowanych, aresztowanych i uwięzionych. Wsparcia udzielały im także gdyńskie i gdańskie parafie. 

Po wprowadzeniu stanu wojennego wielu działaczy NSZZ „Solidarność” zostało uwięzionych. Najwyższe wyroki otrzymali: Jan Kupiturski, Leszek Demczuk, Krzysztof Rączkowski oraz Bogusław Gawrysiak, Jan Hermanowicz, Ryszard Kłos i Piotr Rink. Do 1989 roku zwolniono z więzień 40 osób. Pomocy prawnej udzielali stoczniowcom adwokaci: Andrzej Muża, Małgorzata Orlińska i Eligiusz Włodarczyk. 

TKZ organizowała w SKP liczne manifestacje, protesty i patriotyczne uroczystości, m.in. demonstrację 31 sierpnia 1982 roku, która przeszła przez miasto, złożyła kwiaty pod Pomnikiem Ofiar Grudnia ‘70 i starła się z ZOMO. Ponad 100 osób zostało wtedy zatrzymanych. Stoczniowcy protestowali też  nosząc oporniki, przerywając pracę, wieszając transparenty i malując na murach hasła z żądaniem uwolnienia osób represjonowanych i pozbawionych wolności. 

W marcu 1982 roku powstała podziemna II Komisja Krajowa „Solidarność”, w której SKP reprezentował Paweł Slezyngier. Zajmował się tam opracowywaniem deklaracji, apeli oraz innych wydawnictw rozpowszech– nianych w Trójmieście. Członkiem tej Komisji był też współpracujący z TKZ „S” SKP Jan Gawin. Oni obaj zostali aresztowani w końcu 1982 roku. 

Za strajk 28 lutego 1985 roku zwolnieni zostali z pracy Roman Zwiercan i Adam Borowski. 6 marca weszli oni na stoczniowy komin i podjęli głodówkę protestując przeciwko temu, co ich spotkało. Zakończyli ją po obietnicach przywrócenia do pracy, co potem okazało się kłamstwem. 

20 września 1988 roku powołany został 20–osobowy Komitet Założycielski „S” przy SKP z R. Stegartem na czele. 13 października wybrano Prezydium: przewodniczący Ireneusz Bieliński – Wydział K–5, wiceprzewodni– czący Edward Frankiewicz – Wydział K–1, sekretarz Waldemar Pasturczak –  TK i skarbnik Andrzej Tyrka –  Wydział K–1. 

W październiku złożony też został do Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku wniosek tego Komitetu Założycielskiego z prośbą o rejestrację związku. Nic to jednak nie dało, gdyż sąd był temu przeciwny. 

Utworzony został Komitet Organizacyjny i 22 marca 1989 roku wybrano jego Prezydium: E. Frankiewicz (przewodniczący), R. Stegart (wiceprzewodni– czący) oraz członkowie: J. Lanc, Z. Oleksiak, M. Orłowski, L. Sadowski i J. Stanecki. 17 kwietnia 1989 roku związek  został w końcu zarejestrowany. 

15 maja 1989 roku NSZZ „Solidarność” w SKP liczył 1 400 osób na 6 000 zatrudnionych, a na koniec roku liczba ich wzrosła do 2 400. 26 czerwca 1989 roku wybrano Prezydium Komitetu Zakładowego „Solidarność” w składzie: J. Śniadek z Biura Projektowo–Konstrukcyjnego (przewodniczący), R. Stegart (wiceprzewodniczący) oraz  członkowie: T. Chrzan, Kazimierz Jeleński, M. Lademan, Władysław Pawelec, Henryk Sokołowski, Czesław Szweda, Aleksandra Wojtarowicz–Kopacz. 

Wraz ze zmianą ustroju pojawiły się nowe plany co do przyszłości zakładu – przejęcia jej przez norweski Kvaerner. 19 lipca 1989 roku stoczniowa „Solidarność” zorganizowała strajk, wysuwając 13 postulatów. Niewiele to jednak dało, a Norwegowie nie przejęli zakładu, który 29 listopada 1991 roku przekształcono w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa, pod nazwą Stocznia Gdynia SA. 

Zygmunt Pałasz: „Do „Solidarności” w SKP przystąpiłem od razu, gdy tylko powstała. Zaraz się zapisałem, jak większość ludzi. Nie pełniłem żadnej funkcji. Znałem wszystkich, archiwizowałem materiały. W tym czasie nikomu nie zależało na układaniu i archiwizowaniu materiałów. Zacząłem je zbierać, a później mówiono na mnie, że jestem archiwistą życia stoczni. 

Miałem takie pismo z „Solidarności”, że zbieram różne materiały. Jeździłem do Gdańska, do Trójmiasta, nagrywałem na magnetofon, robiłem zdjęcia. To było publikowane w biuletynach. Starałem się, żeby żadnych pieniędzy za to nie brać. Później, w stanie wojennym, szukali ludzi po tych wynagrodzeniach. 

Uważałem, że „Solidarność” naprawdę reprezentuje ludzi. Że jak coś się złego ludziom dzieje, to im pomagają. Potem już widziałem, że ludzie „Solidarności” stawali się urzędnikami, już nie działaczami. 

Do „Solidarności” przystąpiło 90 % załogi. Próbowali partyjni zrobić związki branżowe – powstały dwa nowe związki, trzymali tam partyjniaków na siłę. 

Na początku we władzach zakładowej „Solidarności” byli ludzie ze strajku – Tadeusz Pławiński, Henryk Mierzejewski i Andrzej Kozicki. Po stanie wojennym wszyscy, oprócz Kozickiego, zostali internowani i wywaleni ze stoczni. Kozicki został w stoczni. Potem Kozickiego zmienił Śniadek. Kozicki miał sześcioro dzieci, SB go przycisnęło, by szedł na wcześniejszą emeryturę i się nie włączał. 

Przywódcy byli wybierani podczas wiecu. Mam to nagranie – Kołodziej powiedział, że Wałęsa jest Bolkiem, to dostał mało głosów. Nie wybrali go. 

Kołodziej pracował jako emisariusz czas jakiś, po zakładach. Później pojechał do Czechosłowacji, został aresztowany i tam został. Siedział cały wyrok w Pradze. Wałęsa już był przewodniczącym Komisji Krajowej i nic nie robił, by go zwolnić. Po powrocie Kołodziej mieszkał w Zagórzu, był trochę wójtem. Później wrócił do Gdańska. Zamieszkał z Walentynowicz, działał w Solidarności Walczącej. Apelował, żeby nie dać pełnej władzy Wałęsie, ale nikt go nie słuchał. 

Gros ludzi wchodziło z bloku konstrukcyjnego – ludzie, którzy kręcili stocznią. Oni wspomagali i wspierali mocno „Solidarność”. Prawie wszyscy z kierownictwa byli w „Solidarności”. Nie musieli w to wierzyć. Należeli, składki płacili. Kierownicy nie mieli prawa, by okazywać jakieś negatywne emocje, czy też stosować sankcje względem nas. Nie byli wylewni, nie pomagali, ale też nie przeszkadzali nam w zebraniach związkowych i w działaniach. 

Największym osiągnięciem „Solidarności” było postawienie krzyża na terenie stoczni. To taki, jakby powiedzieć, wrzód na d… komuny. Pośrodku stoczni, przy samej bramie postawili krzyż podświetlony. Stawiali przy nim kwiaty. Wszystkie zebrania były przy krzyżu później organizowane. Do tej pory tam stoi, tam gdzie były pierwsze Msze. Jeśli ktoś wierzył w komunę, to ten krzyż musiał go strasznie boleć. 

Plusem pierwszego okresu „Solidarności” było to, że ludzie mogli mówić o wszystkim oficjalnie i głośno, nic się nie działo poza plecami. 

Stan wojenny tak naprawdę mnie mocno nie zmienił. Do pracy cały czas  chodziliśmy. Miałem taką przepustkę, że mogę chodzić swobodnie po całej stoczni, roznosiłem wtedy ulotki. W Gdyni nie było ciężko, nie chodzili kacykowie i nas nie spisywali. 

Z radiowęzła wyrzucili mnie w 2000 r. i dostałem wtedy resocjalizację. Poszedłem na Wydział Elektryczny, niby ze względów finansowych. Majster kazał mi kopać rowy, mówiąc że nie miałem uprawnień elektrycznych, tylko elektroniczne. Dopiero gdy odszedł na emeryturę, to mogłem zrobić kurs i zostałem brygadzistą. 

Teraz mam swoje hobby, fotografię, malowanie i mam pełno przyjaciół, na których mogę liczyć. To jest moim sukcesem 1”.  

Wydział Elektryczny. Z lewej – Mirosław Jezusek, Janusz Śniadek. Zbiór Z. Sandacha 

Mirosław Jezusek: „Od początku byłem w „Solidarności”. Większość załogi też do niej przystąpiła, a bardzo dużo ludzi oddawało wtedy legitymacje partyjne. Największym osiągnięciem „Solidarności” była wolność słowa, częściowa odwilż. W każdą pierwszą niedzielę miesiąca chodziliśmy do oo. Redemptorystów, gdzie odprawiano Msze za ojczyznę. W 1983 r. kupiłem krzyż, poświęciłem go i zawiesiłem w świetlicy na wydziale. Partyjni zrobili o to aferę. Pytali kto zawiesił krzyż i stwierdzili, że nikt inny, tylko Jezusek. Przyszło polecenie, że to musi być zdjęte. Zrobiliśmy referendum. Pytanie brzmiało: „Czy jesteś za tym, aby krzyż wisiał?”. Ponad 90% było za. Kierownik powiedział: „Panie Mirku, ten krzyż nie może tu wisieć, ponieważ są tu portrety przedstawicieli państwa i godło państwowe”. Na co odpowiedziałem mu: „Na Golgocie Pan Jezus wisiał pośród dwóch łotrów, to i tu może”. 

Po stanie wojennym kierownik wezwał wszystkich, bo zjawił się przedstawiciel OPZZ i raz w miesiącu miano namówić do wstąpienia przynajmniej pięciu pracowników do tych związków. Odpowiedziałem: „Panowie, kto będzie chciał, to się zapisze, ale czy chcecie być jak świadkowie Jehowy?”. „Solidarność” na wydziałach panowała cały czas. 

Było już coraz normalniej, dlatego władza wprowadziła stan wojenny (od 13 grudnia 1981 do 1983 r.). Nie byłem wtedy w stoczni, pojechałem do rodziny do Kolna. Wróciłem do Gdyni, stan wojenny już trwał. Było to okropnie przygnębiające, ludzie byli bardzo rozgoryczeni. Pracowało się normalnie. 8 marca poszliśmy z kwiatami do kobiet, a one do nas: „Ludzie, oni was pozamykają!”. W stanie wojennym noszono oporniki i jakiś funkcjonariusz SB zauważył taki u mnie. Wezwali mnie na komendę SB w stoczni i jeden z esbeków pyta, co takiego noszę? Odpowiedziałem mu, że to część radiowa, a że pracuję na Wydziale Elektrycznym, to pewnie nie uwierzył, ale mnie puścił. 

Kontynuowaliśmy w czasie stanu wojennego działalność związkową. Spotkania potajemne, zaczęto wydawać biuletyny, współpracowano z „Naszym Czasem”. Zaczęliśmy kombinować części do powielaczy białkowych. Kolega Janusz Pelc pracował w Centrum Techniki Okrętowej. Mieli tam oni swoją modelarnię, w której z drewna budowano modele projektowanych statków. On odpady brał do domu, wycinał elementy do powielaczy, montował i puszczał w obieg. W Gdyni mieliśmy powielacze, które szły na wymianę w kraju. 

Ksiądz prałat Henryk Jankowski. Ze zbioru Ali Stefańskiej 

Pewnego razu miałem całą wielką ryzę druku. Córce, która miała chyba 14 lat, włożyłem ryzę do tornistra. Ona szła przodem, a ja z powielaczem z tyłu. Później mieliśmy sitowe powielacze. Starałem się organizować papier do drukowania. Studenci mogli kupić. Brat żony był studentem, to nam kupował. Mieliśmy pięć rewizji przed i w trakcie stanu wojennego. Wydawaliśmy w stoczni „Kadłub”. Raz był drukowany w tym mieszkaniu (na Oksywiu), potem Roman Stegart kompletował drukarzy. Rozprowadzaliśmy druki w Sopocie w zakładzie „Inka”, gdzie kolega pracował. To był Paweł Slezyngier, a ja dostarczałem mu bibułę. 

Prześcieradła na transparenty, wszystko co było białe i materiałowe, zabierane było z domu. Paliwo trzeba było mieć we własnym zakresie, żeby np.  zawieść drukarzy na punkt do druku. Kiedyś całą noc pilnowaliśmy pod domem, gdzie drukowano, czy aby nie podchodzi SB. W pierwsze wybory po stanie wojennym rozwieszałem plakaty na słupach i kleiłem mocnym klejem, którego nie można było zeskrobać. W Kolnie to było, w mojej rodzinnej miejscowości. Mamie oddałem resztę, która została, żeby to spaliła. 

Ulotki od Borusewicza naklejałem dzień przed wyborami. Wtedy SB zrobiło nam w domu rewizję. Byliśmy tylko z żoną, a musiała być trzecia osoba. Poszedłem do projektanta z trzeciego piętra (on zaprojektował dar dla Papieża, który to wręczyliśmy mu w 1987 r.). Całe szczęście, że funkcjonariusz SB wchodził pierwszy, potem ja, a na końcu projektant. Wyjąłem jakieś druki i kolega je zabrał. Miałem umieścić wzmiankę o śmierci ks. Popiełuszki w „Biuletynie Informacyjnym”. 

Kiedyś zrobili mi rewizję w dzień po moim spotkaniu w kościele NSPJ z dziennikarzem. Szukali wszędzie: w domu, na działce, w samochodzie. W domku na działce miałem toaletę i tam schowane pieczątki, milicja jednak ich nie znalazła. W 1986 r. zamknęli mnie i wtedy też była rewizja. W piwnicy była ukryta 5-kilogramowa puszka z farbą do druku i na szczęście jej nie znaleźli, bo przykryta była cementem. 

Zawsze cały się owijałem masą ulotek lub gazetek i tak wchodziłem na teren stoczni. 16 marca 1986 r. miałem mało, chyba 16 sztuk „Mazowsza”. Schowałem je do torby, zamiast się nimi okleić. Traf chciał, że była rewizja. Na bramie stało dwóch młodych wartowników, zajrzeli do torby i wpadłem. SB przyjechało, a młodziaki zarobili za to urlopy. Na drugi dzień odbyła się sprawa sądowa i dostałem 1,5 roku. Siedziałem w więzieniu na Kurkowej w Gdańsku. 

W dniu aresztowania kolejna dokładna rewizja w domu. Przyszło ich czterech – lodówka, tapczan, wszędzie zaglądali, wyrzucali wszystko, nawet znaczki z klasera wyciągnęli i zabrali, bo były wartościowe. Siedziałem 6 miesięcy i 10 września wypuszczono mnie. Ze stoczni zwolniono mnie dyscyplinarnie, na rozprawie już była mowa o zakazie pracy w urzędach państwowych. 

„Solidarność” pomagała, żona dostawała paczki żywieniowe z Gdańska od ks. Jankowskiego. Ze stoczni była tzw. zapomoga pieniężna, ludzie się składali na represjonowanych i żona otrzymywała też pieniądze na utrzymanie domu. Po wyjściu z więzienia zatrudniłem się u szwagra ok. 1,5 miesiąca, a potem w Elgazie pracowałem jako monter kotłów. 

Pracując w Elgazie mieliśmy pielgrzymki na Jasną Górę, opiekowałem się sztandarem stoczniowym. Był on początkowo u hafciarki, ale wykupiliśmy go za pieniądze uzyskane ze sprzedaży medali Lecha Wałęsy. Ten sztandar eksponowany był w kościele oo. Redemptorystów. Gdy ojciec Ryba został przeniesiony, to przyszedł niepewny inny zakonnik. Wtedy osobiście Andrzej Grot (w 1987 r. zamordowali go ci z SB, w nocy, po Mszy rocznicowej) wyniósł ten sztandar do swojej mamy, do ośrodka zdrowia. Po kilku dniach wziąłem kolegę taksówkarza i zabraliśmy sztandar do ks. Jastaka. Tam uzgodniliśmy, że zostanie on jednak u znajomych Roszkowskich (małżeństwo mieszkające nad pocztą) i oni potem będą przynosili go na różne uroczystości. W 1989 r. został on przekazany do Komisji Zakładowej. Obecnie jest w kościele NSPJ, a Komisja ma nowy. 

Do 1993 r. pracowałem w Elgazie. Potem emerytura. Był strajk w Elgazie pod koniec 1989 r., ludzie domagali się tam związku zawodowego. Mówiłem kolegom, że pomogę, ale nie uczestniczę, bo brakuje mi 2–3 lata do emerytury. Do Leksztonia, właściciela Elgazu, przychodzili z SB, żeby mnie zwolnił. W maju 1989 r. powiedział mi on, że musi mnie zwolnić, bo inaczej zamkną mu zakład. Rozumiałem to, ale w czerwcu 1989 r. nastąpiła odwilż i dzięki temu zostałem tam do emerytury. 

Dzisiaj uważam, że żyję w wolnym kraju. Trzeba się nawzajem szanować i żyć zgodnie z porządkiem społecznym, a przepisów na co dzień trzeba przestrzegać. Mam dobrą rodzinę, scementowaną. 

Wysoko oceniam rolę, jaką w tamtym czasie odegrała „Solidarność”. W tej chwili nie udałoby się tego samego zrobić. Jestem patriotą i nie żałuję brania udziału w tamtych wydarzeniach. To było zwycięstwo nad ówczesnym ustrojem. Niepokoi mnie to, co jest u nas obecnie: brak wartości moralnych i ogólny materializm wśród społeczeństwa. To sprawia, że zupełnie inaczej patrzy się teraz na rzeczywistość 2”. 

JAK ROMAN STEGART TWORZYŁ STRUKTURY SOLIDARNOŚCI W STOCZNI GDYŃSKIEJ 

Barbara Madajczyk-Krasowska: „W czasie stanu wojennego stworzył podziemną siatkę konspiracyjną Solidarności w stoczni gdyńskiej, był też łącznikiem stoczni w podziemnej strukturze miejskiej. Sam drukował ulotki, biuletyny, nadawał audycje radia Solidarność w Trójmieście i Kościerzynie. Roman Stegart, niekwestionowany lider podziemia w Gdyni. Nigdy nie miał wpadki, choć raz o mało co nie zdekonspirowała się cała struktura. 

ZNACZEK WYRWANY Z KOŁNIERZEM 

Pod koniec 1981 r., jak niemal wszyscy działacze NSZZ Solidarność, wyczuwał, że coś wisi w powietrzu. Nie był tylko pewny czy to nasi, czy Rosjanie będą próbowali zdławić 10-milionowy związek. Dwa dni przed wprowadzeniem stanu wojennego dyskutowali o tym zresztą do późnej nocy na spotkaniu stoczniowych liderów. W niedzielę 13 grudnia był u kolegi. Część działaczy ze stoczni została internowana. Pozostali zebrali się u ojca Edwarda Ryby, w kościele Redemptorystów w Gdyni na ul. Portowej, naprzeciwko komisariatu milicji. Zdecydowali: od poniedziałku w stoczni strajk okupacyjny. 

W stoczni pracowało wówczas około 10 tys. osób, 14 stycznia do strajku przystąpiło pięć tysięcy, ale na noc zostało ich około dwóch tysięcy. Większość strajkujących zebrała się na wydziale Stegarta K-2, bo był największy. W tłumie zawsze raźniej. W nocy pod bramę podjechało ZOMO i czołgi z wojskiem. Straszyli ich tak aż do świtu. Około godziny 5 rano doszło do rozmów przewodniczącego Komitetu Strajkowego Tadeusza Pławińskiego z wojskowym dowódcą całej akcji. Zawarto porozumienie. Strajkujący opuszczą zakład pod warunkiem, że nikt nie zostanie zatrzymany. 15 grudnia nad ranem wychodzili ze stoczni razem w zwartym szeregu, trzymając się pod ręce, żeby kogoś nie wyciągnęli. Po obu stronach w odległości od dwóch do trzech metrów stali w szpalerach zomowcy. – Miałem w klapie znaczek Solidarności, w pewnym momencie podskoczył zomol i wyrwał mi znaczek razem z fragmentem kołnierza – opowiada Stegart. Szli, trzymając się pod ręce, aż do dworca, dopiero tam się rozstali. 

KILKU MŁODYCH PISTOLETÓW 

  
Roman Stegart przed stanem wojennym był w zarządzie Komisji Wydziałowej Solidarności, wcześniej uczestniczył w sierpniowym strajku, ale żadnym związkowym przywódcą nie był. Jest Kaszubą. Rodzice chcieli, żeby po szkole podstawowej uczył się dalej w rodzinnej Kościerzynie, ale on się uparł i w 1969 r. przyjechał do Gdyni, żeby uczyć się w Zespole Szkół Okrętowych. Jako uczeń automatycznie stał się pracownikiem stoczni. Jeszcze przed strajkiem w sierpniu w 1980 r., przez kolegę ze stoczni, miał kontakt z Wolnymi Związkami Zawodowymi Wybrzeża. Ten kolega namówił go, żeby przed kościołem księdza Hilarego Jastaka kolportował ulotki i „Robotnika”, nielegalne pismo opozycji. W sierpniu on i jego koledzy byli już przygotowani do strajku. Gdy Andrzej Kołodziej, który zaledwie dzień wcześniej zatrudnił się w gdyńskiej stoczni, gdzie posłał go Bogdan Borusewicz, ogłosił strajk – miał poparcie tych uświadomionych stoczniowców. – Sam Kołodziej bez poparcia ludzi, kilku młodych pistoletów, niewiele by zrobił – podkreśla pan Roman. Tłumaczy, że radykalna forma gdyńskiego strajku w Sierpniu ’80 (zamknęli dyrektora w gabinecie, siłą przejęli radiowęzeł, drukarnię, wyrzucili partyjnych z zakładu) wynikała nie tylko z radykalizmu Kołodzieja, ale z doświadczenia z Grudnia ’70, kiedy to władza najpierw rozmawiała z robotnikami, a potem strzelała do bezbronnych i wsadzała do więzienia. – Nie warto było z nimi rozmawiać, bo od pierwszego dnia nam przeszkadzali – podkreśla. Przeszkadzał dyrektor, I sekretarz komórki zakładowej PZPR i kierownicy. Tych ostatnich nie usunęli, tylko pilnowali. 

ZNISZCZYĆ SIĘ NIE DALIŚMY 

Wróćmy jednak do pierwszych dni stanu wojennego. 15 grudnia 1981 r. najaktywniejsi ponownie zebrali się w kościele Redemptorystów. Zastanawiali się, co dalej. Było ich kilkunastu. Stegart nie jest pewien, czy był z nimi wtedy przewodniczący Pławiński, który musiał się ukrywać, bo był na liście do internowania. Postanowili odtworzyć podziemne struktury Solidarności. 

– Każdy z nas miał obowiązek zorganizowania jednej osoby, zaufanych ludzi, z każdego wydziału. Skontaktowaliśmy się ze Zbyszkiem Belką ze stoczni Nauta i kilkoma innymi zakładami i na poziomie miasta stworzyliśmy grupę – opowiada pan Roman. Na początek zaczęli zbierać pieniądze, by pomóc rodzinom internowanym, wyrzucanym z pracy. Ale za równie ważne uznali zapewnienie ludziom prawdziwych informacji i podtrzymanie nadziei, że Solidarność nie dała się zniszczyć, tylko zeszła do podziemia. W ten sposób spontanicznie, żywiołowo powstawały podziemne struktury niejako obok Komisji Zakładowej, której przewodniczący – Tadeusz Pławiński – od maja 1982 r. współpracował z regionalnym podziemiem, z RKK Gdańsk. No i jako elektronik także był odpowiedzialny za radio Solidarność. W końcu 1982 r., kiedy nadawał audycję, został zatrzymany. Skazano go na rok więzienia. Po wyjściu na wolność w 1984 r. wyemigrował do Kanady, gdzie mieszka i pracuje obecnie. Stegart w 1982 r. zaczął tworzyć podziemną sieć poligraficzną. Na początku z Mirosławem Jezuskiem z wydziału elektrycznego zorganizowali prymitywną drukarnię. 

– Drukowaliśmy na matrycach białkowych i tak powstał „Informator wojenny”. Na początku były to jednokartkówki, później poważniejsze pisma: „Biuletyn Solidarność”, „Kadłub” – wylicza. W pewnym momencie nadzorował siedem punktów drukarskich. Organizował też z kolegami manifestacje, nadawał audycje radia Solidarność w Gdyni, Gdańsku i Kościerzynie. 

AGENTÓW NIE BYŁO 

Wśród współpracowników udało mu się nie mieć agentów. To bardzo ważne, bo po latach okazało się, że agenci zdobywali zaufanie wytrawnych konspiratorów i znanych działaczy. Pan Roman mówi, że to zasługa ojca, który podczas II wojny światowej działał w Tajnej Organizacji Wojskowej Gryf Pomorski. – Ojciec mówił: „pamiętaj, jak was będzie trzech, to nie ma cudów, w którymś momencie wpadniecie, a jak będziecie konspirować we dwóch, to będziesz wiedział, kto doniósł: on albo ty”. I tej zasady zawsze bezwzględnie przestrzegał. – O drukarni wiedziałem tylko ja i jeszcze jedna osoba. Jeśli była druga drukarnia, to znowu była to inna osoba i ja. Nawet jak tamci dwaj się znali, to oni nie wiedzieli o sobie nawzajem, że cokolwiek robią w konspiracji. Każdy był przekonany, że działa tylko ze mną. Przy nadawaniu audycji radiowych było podobnie: wiedziałem ja i właściciel mieszkania. Miałem tyle roboty, że padałem na twarz, ale nie było wpadki – opowiada. Chociaż raz o wpadkę mocno się otarł. Zorganizowali konspiracyjne spotkanie w kościele Redemptorystów w czasie mszy. Chodziło o to, by móc potem wmieszać się w tłum wychodzących z kościoła. Na tym spotkaniu nie zjawił się jednak kolega z jednego wydziału, tylko ktoś w jego zastępstwie. – Od razu podejrzewałem, że może się to źle skończyć – wspomina. I faktyczne, gdy wychodzili z kościoła, zauważyli, że pobliski Plac Kaszubski jest obstawiony esbekami w cywilu. Udało im się zbiec, ale jeden z kolegów, Andrzej Tyrka, został zatrzymany. Pan Roman natychmiast pojechał do jego mieszkania i uprzedził żonę, żeby wyczyściła mieszkanie z ulotek, książek. Godzinę po jego wyjściu przyjechali funkcjonariusze, zrobili rewizję, ale nic nie znaleźli. 

PRZED URZĘDEM WYROSŁY KRZYŻE 

Oprócz manifestacji organizował inne spektakularne akcje. Razem z aktorem Szymonem Pawlickim w rocznicę tragedii grudniowej przygotowali tyle krzyży, ile było ofiar. Krzyże miały od pół metra do 70 centymetrów wysokości, tak by można je było schować pod kurtkę, a od dołu były zaostrzone. I każdy z niosących krzyż miał w kieszeni kamień. Postanowili te krzyże ustawić na klombie przed Urzędem Miasta, gdzie 17 grudnia 1970 roku zginęły od strzałów kolejne osoby. Około godz. 17 po południu, na gwizdek z wszystkich stron zbiegli się mężczyźni i kamieniami wbili krzyże w zmarzniętą ziemię. – Zbiegli się ludzie, ale po godzinie ZOMO pogoniło ich i powyrywało krzyże – wspomina pan Roman. – Tę akcję jeszcze powtórzyliśmy – dodaje. 

WYWIAD W PSYCHIATRYKU 

W 1984 r. Roman Zwiercan, jeden z późniejszych liderów Solidarności Walczącej, był pracownikiem działu szkoleniowego stoczni w Gdyni. W stoczni zaplanowano strajk, no ale został on odwołany. Jednak dział szkoleniowy zastrajkował i wszyscy oni zostali zwolnieni z pracy. W proteście Zwiercan i Adam Borowski weszli na komin stoczniowej elektrociepłowni. Wywiesili narodową flagę i transparent z napisem “Solidarność”. Na tym kominie wisieli kilka godzin, w końcu naczelny dyrektor zagwarantował, że jak tylko zejdą, przywróci ich do pracy. Tymczasem, gdy tylko stanęli na ziemi, od razu zostali zatrzymani i zawiezieni na Srebrzysko do szpitala psychiatrycznego. Z zatrzymanymi chciał się spotkać dziennikarz radia BBC. Stegart przez lekarkę Franciszkiewicz ze stoczniowej przychodni załatwił kontakt z lekarzami z psychiatryka. Wieczorem lekarze wprowadzili ich do szpitala i przez dwie noce dziennikarz przeprowadzał wywiady, bo tam “hospitalizowano” prawie cały dział szkoleniowy. W dzień lekarze ukryli ich w dyskretnym pomieszczeniu. 

LUDZIE BYLI ŻYCZLIWI 

Roman Stegart do dziś ma w dobrej pamięci życzliwość ludzi, dzięki którym było łatwiej znosić trudy konspiracji. Ofiarnie gościła ich np. pielęgniarka Chudzicka, właścicielka mieszkania na Płycie Redłowskiej, gdzie była jedna z drukarń, chociaż sama miała ciężkie życie, bo musiała opiekować się chorym na alzheimera mężem. Kiedyś, w przeddzień rocznicy Grudnia ’70, gdy jeszcze była godzina milicyjna, Stegart wracał z nocnej akcji. Przy pomniku poświęconym Ofiarom Grudnia powkładali z kolegą ulotki i poprzyciskali je kamieniami. Gdy już wracał do domu, zatrzymał go milicyjno-wojskowy patrol ZOMO. Miał książeczkę ubezpieczeniową wystawioną na fałszywe nazwisko, ale nie miał przepustki. Było to w pobliżu przystanku autobusowego. Zauważył wolno jadący autobus. W pewnym momencie pan Roman rozepchnął zaskoczonych funkcjonariuszy i pobiegł w kierunku autobusu. Autobus stanął, kierowca otworzył drzwi i błyskawiczne odjechał z panem Romanem, wysadził go przed przystankiem dworca. – Jestem przekonany, że kierowca stracił pracę, a kto wie, może trafił do więzienia? Przecież łatwo było sprawdzić, kto tym kursem jechał. On mimo wszystko zaryzykował – wspomina. Pamięta także życzliwość kierownika wydziału K-2. W poniedziałek rano 14 grudnia kierownik Mackiewicz zwołał spotkanie w największej hali, przyszło około tysiąca pracowników. Powiedział im, że jest pierwszy raz w takiej sytuacji i poprosił, żeby się wypowiedzieli i postanowili, co robić, oni odpowiedzieli, że będzie strajk. „No dobra, przyjąłem do wiadomości, że jest strajk, to wszystko” – przytacza słowa kierownika pan Roman. 

W podziemiu Stegart działał do końca, aż do wyborów w 1989 roku. – Od 1988 roku występowaliśmy już jawnie, tworzyliśmy komitety organizacyjne, podjęliśmy próbę rejestracji organizacji związkowej w sądzie – opowiada. Obecnie R. Stegart pracuje w Dziale Informacji Zarządu Regionu Gdańskiego NSZZ Solidarność 3 ”. 

TADEUSZ PŁAWIŃSKI 

Zygmunt Pałasz: „Strajkiem rządził Tadeusz Pławiński – inżynier z  Działu Energetyki. Przez pierwsze trzy dni Kołodziej był wiodącym, później toczyło się wszystko bez niego, dzięki Pławińskiemu 4”. 

Dorota Abramowicz: „Od wielu lat miałem uczulenie na komunę, jeszcze długo przed Solidarnością powiedziałem żonie, że być może przyjdzie czas, że będzie lepiej dla rodziny, gdy się mnie wyprze – wspomina Pławiński, który już w sierpniu 1980 r. działał w stoczniowym komitecie strajkowym. 

– Wydaje mi się, że tamtego grudnia wielu ludzi miało podobne podejście. I byli gotowi na wszystko. 

Pamięta doskonale tamten poniedziałek, 14 grudnia. Dzień wcześniej uniknął internowania, gdyż nie było go w domu, kiedy po niego przyszli. Przenocował u znajomych, przedostał się po południu do stoczni. Okazało się, że co drugi z dziesięciu i pół tysiąca pracowników zdecydował, że zostaje na strajku. Kobiety wysyłano do domów, chociaż część z nich uparła się i nie opuściła stoczni. O godzinie 15 zamknięto bramy. 

– Mieliśmy dobry punkt obserwacyjny z dachu biura konstrukcyjnego i widzieliśmy z daleka, że jadą na nas czołgi – opowiada. – Wiedzieliśmy też, że już rozgonili Stocznię Gdańską. Przez radiowęzeł zwołałem wszystkich pod bramę główną. 

Stoczniowcy usłyszeli wezwania do opuszczenia stoczni, potem rozległ się podobny do wystrzałów z broni maszynowej odgłos walenia pałkami w tarcze. Część ludzi zaczęła uciekać. Zostało około 2,5-3 tysięcy osób. Wbrew pozorom nie młodzików, ale ludzi starszych, doskonale pamiętających grudzień sprzed 11 lat.  

Widzieli jak czołgi z impetem podjeżdżają pod ogrodzenie i tuż przed nim hamują. I tak było przez pół nocy. Po godzinie 4 stocznię całkowicie otoczono. Pławiński apelował, by nie wychodzić. – Wyłapią nas – mówił. – Dopiero o 6 rano kończy się godzina policyjna. 

– Rozpoczęliśmy negocjacje z majorem – wspomina szef KS. – Uzgodni- liśmy, że opuścimy zakład o godzinie szóstej. Wychodziliśmy dużymi grupami, nawet mieliśmy czas przejechać się po życiorysach żołnierzom w czołgach. Nie mieli odwagi spojrzeć nam w oczy. 

Tajniakom nie udało się złapać szefa strajku, choć nietrudno go było zauważyć w tłumie – miał prawie 190 cm wzrostu, długie włosy i brodę. Później Pławiński dowiedział się, że pewna grupa ludzi zapewniła mu dyskretną ochronę. 

Wrócił na Obłuże, do mieszkania swych przyjaciół Ryszarda i Bożeny Ambroszkiewiczów, zaczął odnawiać kontakty. Kiedy na Obłużu rozpoczęły się łapanki, przeniósł się do Gdańska. Nocował u znajomych, potem dostał klucze do kawalerki na Suchaninie. Tak jak inni opozycjoniści (w tym Bogdan Borusewicz) załatwił sobie lewy dowód. Wprawdzie udało mu się uniknąć legitymowania, ale czuł się pewniej, mając dokument w kieszeni. 

W lipcu 1982 r. znów musiał się przenieść. Trafił do mieszkania Aliny Wardzińskiej w Jelitkowie. W tym czasie był już bardzo zaangażowany w tworzenie radia Solidarność. 

– Radio Solidarność w Gdańsku pierwszy program nadało 8 czerwca 1982 r. na sprzęcie wypożyczonym od Zofii Romaszewskiej, a sprowadzonym przez Józefa Kaczkowskiego – jak wspomina Maciej Pawlak, “Tramwajarz”, ówczesny szef podziemnego radia. – Początkowo radionadajniki składano w Poznaniu, potem już w Gdańsku (były to urządzenia mniejsze od pudełka zapałek, o promieniu nadawania 1–1,5 km), wysyłano je nawet do innych miast. Za ich produkcję z ramienia RKK odpowiadał Tadeusz Pławiński. To on przeszkolił pierwszych nadających. 

Wpadł 2 listopada 1982 r. Bezpieka przeczesała cały dom, być może któryś z sąsiadów doniósł o zakłóceniach w odbiorze. Akurat Pławiński nie nadawał, ale milicjanci i tak znaleźli pokój szczelnie wypełniony nadajnikami. Przez dwa dni służby nie wiedziały, kim jest zatrzymany mężczyzna z dowodem na nazwisko Siedziński. Kiedy wreszcie Pławiński podał im swoje dane… nie uwierzyli. Powiedzieli mu, że nie jest podobny do siebie z listu gończego. Dopiero po porównaniu aresztanta z jego zdjęciem paszportowym odtrąbili sukces. 

“Głos Wybrzeża” z 5-7 listopada 1982 r. doniósł: „W Gdańsku wykryto nielegalną radiostację”. Artykuł informował o znalezionych tam aparatach „produkcji zagranicznej” oraz o materiałach z „fałszywymi wiadomościami szkalującymi ustrój i władze państwowe”. Podano też nazwiska zatrzymanych: Pławińskiego i Wardzińskiej. 

Chociaż prokurator domagał się czterech lat więzienia, to Sąd Rejonowy w Gdyni 16 września 1983 r. skazał Pławińskiego na rok pozbawienia wolności, zaliczając mu na poczet kary ponad 10 miesięcy spędzonych za kratkami. Wprawdzie kierowanie strajkiem oraz nielegalne nadawanie zostało objęte amnestią, to już używanie podrobionego dowodu uznano za czyn kryminalny. 

– Sprawa z dowodem była zemstą bezpieki za to, że nie dostarczyłem im podziemia „na patelni” – mówi dziś Pławiński. – Wiedzieli oni, że dwa pierwsze zarzuty obejmie amnestia, a taki mały kryminalny wyrok będzie wisiał przez lata… 

Od wyroku odwołał się i Pławiński, i prokurator, który chciał koniecznie, by czterokrotnie wydłużyć wyrok, jednak sąd kolejnej instancji utrzymał go w mocy. 

Po wyjściu z więzienia inżynier z gdyńskiej stoczni przez wiele miesięcy nie mógł znaleźć dla siebie pracy. Ostatecznie zdecydował się na emigrację – w czerwcu 1984 r. wyjechał do Kanady 5”. 

Henryk Różański: „Gdy wjechały czołgi i rozwaliły bramę wraz z platformą, stanęły przy płocie obok tlenowni. Przechodziłem z kolegą koło nich i ostrzegałem, aby nie palili i nie strzelali, bo w jednym zbiorniku jest 36 ton ciekłego tlenu, a czym to grozi, powinni wiedzieć. 

Potem trzeba było opuścić teren. Pławiński, który był pierwszym prze- wodniczącym, był w Szczecinie, wrócił nocą. I kiedy trzeba było wyjść, to z Pławińskim opuszczałem jako ostatni stocznię. Szliśmy przez te szpalery, a oni stali i walili w tarcze pałkami, a tu się szło i na bramie były reflektory. 

Pławiński zawsze mi powtarzał: „Pamiętaj o pomniku, żeby ten pomnik był”. I rzeczywiście, pamiętałem przez cały stan wojenny, prowadziłem prace takie sprzątające, właśnie za to byłem karany naganą. Adam Gotner później mnie bronił 6”. 

Marek Gościcki: „To Tadek był trzonem formacji, a nie Kołodziej. To właśnie elektronicy z tego działu byli motorem strajków. Pławiński dostał „na końcu strajkowych działań” ultimatum: albo wyjedzie za ocean, albo będzie siedział! Wybrał wolność 7”. 

Tadeusz Pławiński urodził się 12 grudnia 1951 roku w Świebodzinie. W 1975 roku ukończył studia na Wydziale Elektroniki Politechniki Gdańskiej, a zaraz po tym rozpoczął pracę w przedsiębiorstwie „Klimor”, na terenie Stoczni Gdańskiej im. Lenina. W 1979 roku przeszedł do Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni, obejmując etat elektronika. 

W sierpniu 1980 roku został członkiem, a następnie przewodniczącym Komitetu Strajkowego w zakładzie, pełniąc jednocześnie funkcję jego tłumacza i rzecznika prasowego. Potem był wiceprzewodniczącym i przewodniczącym Komitetu Założycielskiego „Solidarności” w stoczni, współzałożycielem „Biu– letynu Informacyjnego <<Solidarności>> Stoczni im. Komuny Paryskiej”, uczestnikiem negocjacji z władzami ws. Karty Stoczniowca, delegatem na I Wojewódzki i Krajowy Zjazd Delegatów. 

Inż. Pławiński stanął na czele strajku, który odbył się 14 i 15 grudnia 1981 roku w „Komunie”, a po jego zakończeniu zaczął się ukrywać i został zwolniony z pracy. Był współorganizatorem Radia „Solidarność”. 2 listopada 1982 roku został aresztowany, a 16 września następnego roku skazany na 1 rok więzienia za posługiwanie się podrobionym dowodem osobistym. Na mocy amnestii umorzono oskarżenie go o zorganizowanie strajku oraz o posiadanie nadajników radiowych. Po wyjściu na wolność Tadeusz Pławiński nie mógł znaleźć pracy i w czerwcu 1984 roku wyjechał z rodziną do Kanady. Tam z zatrudnieniem nie miał problemów. Obecnie mieszka w Brampton. 

PAWEŁ SLEZYNGIER 

Paweł Slezyngier: „Urodziłem się 25 kwietnia 1944 roku w Gdyni. Ojciec przyjechał z Wieruszowa, żeby port budować. Mama z poznańskiego, koło Krotoszyna. Mieszkaliśmy na Grabówku. Buda postawiona w nocy, rano już stała, nie można było rozwalić i tak już mieszkali przed wojną. Miałem jeszcze siostrę i dwóch braci. W tej chwili już nikt nie żyje. 

Niewiele się w domu rozmawiało. Ojciec pracując w porcie gdyńskim – te plany pięcioletnie, sześcioletnie – dostał radio pionierkę – nasłuchiwaliśmy Radia Wolnej Europy. Śledziliśmy co się dzieje. Sąsiada wyciągnęli z karabi- nami, już go więcej nie widziałem. Był z AK. 

O tatusiu bardzo mało wiem. Mieszkał on w rejonie, gdzie brali do niemieckiego wojska. Wiem, że z niemieckiego wojska uciekł i się ukrywał. Ze szczegółami nic nie wiem. 

Rodzice nie byli partnerami – nie było bezpośredniej rozmowy. O czym chcieli rozmawiać, to o tym się rozmawiało. Mamusia była bardzo mocno z kościołem związana. 

Ojczulek w 1956 r. do szkoły na Grabówku – do której ja i rodzeństwo chodziliśmy (wybudowana w 1950 r. jako pomnik) – załatwiał księdza, to go za to zdegradowali ze stanowiska kierowniczego. Został zwykłym robotnikiem. Miał problemy przez to, że załatwiał księdza do szkoły. 

Poszedłem do szkoły przyzakładowej w stoczni. W stoczni zacząłem pracować w 1959 roku. Pracowałem i się uczyłem. Byłem uczniem spawaczem, tak byłem przyjęty. Skończyłem zawodową szkołę. Później chodziłem do technikum. Mam średnie wykształcenie. Technikum Mechaniczno – Elektryczne w Gdyni. 

Żonaty byłem od 1967 r. Pierwszy syn w 1968 roku się rodził. Piotrek. Ania w 1972 r., wtedy dostałem mieszkanie to, gdzie teraz jestem. To było wówczas spółdzielcze. Stocznia mi trochę pieniędzy dołożyła, pod warunkiem, że przepracuję ileś tam lat w stoczni. Podpisałem tzw. cyrograf, że będę pracował. Wówczas pracowałem jako spawacz w stoczni. Trzecie dziecko urodziło się 18 maja 1980 r. Razem z papieżem się rodził mój syn. Bardzo ważna jest ta data. 

Pracowałem w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni. Byłem mistrzem już kupę lat. Brygadzistą byłem już przed wojskiem. Dobrze spawałem. Byłem mały, miałem dobrą rączkę. Nigdy się do pracy nie spóźniłem. Nigdy nie nawaliłem. Byłem bardzo ambitny w pracy. Musiałem zawsze zrobić najwięcej. Budowaliśmy też dla Norwegów. W 1973 r. pojechałem na szkolenie do Norwegii. Pojechaliśmy się tam uczyć, a okazało się, że lepiej spawaliśmy niż oni. Na migi  powiedziałem, że mu pokażę jak spawać. Namawiali mnie w 1973 r., bym został. Ja miałem już dwójkę dzieci, a wtedy już bym do Polski nie mógł wrócić. Na 6 tygodni pojechaliśmy, a na jedzeniu 100 dolarów zaoszczędziłem. To była półroczna moja pensja, bo po 20 dolarów zarabiałem. Tam w Norwegii nabrałem pewności siebie. 

W 1970 roku pracowałem w Stoczni im. Komuny Paryskiej. Idę do pracy, a do nas strzelają. Wynajmowałem w tym czasie pokój na  Obłużu, nie miałem mieszkania. Wszystko czołgami obstawione. Pistolety wystawione. Przez tory szliśmy z sąsiadem i poszliśmy na Gdynię. Doszliśmy na wysokość Miejskiej Rady Narodowej. Staliśmy na wałach na ulicy Władysława IV i helikoptery nad nami. Patrzymy, niedaleko nas padł człowiek. Mówię więc do kolegi: „Franek zmykamy, bo za chwilę ktoś z nas może paść”. Wszędzie gazu pełno, strzelanina. 

Ten grudzień w oczach mi stał. Chciałem być przez to bardzo aktywny, że nam się coś należy, że nie tylko praca. Wiedziałem, że tylko przez zebrania partyjne można do tego dojść. Byłem w partii. Mówiłem na tych zebraniach, co nam się należy. To plama na honorze. Nam się należało pół kostki „Białego jelenia” i pół kostki tego najgorszego proszku. Jak ja się odezwałem, że chciałbym mieć normalne mydło, to na mnie naskoczyli. Ja zaś chciałem napyskować, buzię otwierać, a nie identyfikowałem się z partią. Na naszym wydziale K–2 zawsze ceniono przynależność partyjną – dość dużo miałem wiadomości politycznych przez to. Według mojego poglądu grudzień był wyreżyserowany przez nich. 

Jak doszło do Sierpnia 1980 r., to Fiszbach naciskał, bym nie opuszczał partii. Byłem w niej, bo chciałem coś dla siebie i dla ludzi, Fiszbach mnie prywatnie prosił. Kierownik mnie do Gdańska zawiózł do sekretarza, by mnie namawiał, bym nie występował. Wystąpiłem i 36 innych osób też. Lubiłem zabierać głos i stąd ta przynależność do partii. 

Syn mój młodszy był w Marynarce Wojennej, w wojsku. Pojechałem do niego na przysięgę. Kiedy wróciłem, to moja żona miała już wszystko tutaj przemeblowane. Córki już nie było. Jarek mieszkał w tym dziecinnym. Jak wróciłem, to żona poszła do drugiego pokoju. To był początek końca naszego związku. 

Siedziałem w więzieniu 210 dni, czyli 7,5 miesiąca siedziałem. Wówczas nie podejrzewałem, że żona gdzieś coś. Jak wróciłem ponownie do Stoczni, źle się czułem tam po odsiadce w więzieniu. Mnie początkowo stocznia nie przyjęła po wyjściu z więzienia. Przyjął mnie dyrektor z Zakładu Stowarzyszenia PAX INCO Sopot. 

W tym INCO, jak ja tam pracowałem, to było tam 140 osób. W INCO, z racji stanu wojennego, wszystkie związki były zawieszone. Na terenie całego kraju było 36 zakładów INCO. Dyrekcja INCO w Warszawie doszła do wniosku, że należy wybrać zakładowego, społecznego inspektora pracy. Ludzie mnie wybrali. Zostałem. Pracowało tam sporo kobiet. Moja żona każdą rozmowę z inną kobietą traktowała jak zdradę. Była zazdrosna. Mnie odwiedzały w domu kobiety, ale z mężami. W tym INCO miałem dobrze. Ludzie mnie przyjęli dobrze. Cieszyłem się, że mnie tak dobrze przyjęli. Przed dyrektorem prezentowałem całą załogę. Tak było do 1988 roku. Pracowałem w INCO od 1983, jak wyszedłem z więzienia. Pracowałem od 1983 do 1990 r. Wyszła ustawa, że ludzie zwolnieni politycznie muszą być przyjęci do poprzedniego zakładu pracy. Wiedziałem, że INCO się rozpada – jeździłem do Warszawy – wiedziałem, że zakład upadnie. Do emerytury dużo lat zostało. 

W 1990 postanowiłem wrócić do stoczni. Kierownik był już inny w stoczni. Mnie wywieźli w kajdanach ze stoczni. W INCO byłem zakładowym społecznym inspektorem pracy. Później wniosek do sądu o reaktywację NZSS „Solidarność”. Zostałem wtedy przewodniczącym Solidarności. To była funkcja społeczna. W INCO pracowałem później jako spawacz. Miałem rozmowę z szefem, bym został szefem produkcji, ale ja odmówiłem. Będzie pierwszy maj, pan chciałby, by INCO występowało w pochodzie, a na to mnie pan nie namówi. Nie dojdziemy do porozumienia. Nie zgadzam się. On był zdziwiony. 

W stoczni, na naszym wydziale K–2, gdzie byłem przewodniczącym, członkiem partii PZPR był Tadeusz Fiszbach. Z Fiszbachem miałem dużo do czynienia. Z moim zdaniem się liczyli. Fiszbach również. Jak chciał przekonać ludzi, to wcześniej starał się przekonać mnie. Fiszbach spowodował, że w czasie stanu wojennego mnie nie aresztowali. Jednak kiedy Fiszbacha usunęli, to i mnie dopadli. Ochronę robił mi Fiszbach, od razu mnie nie aresztowali. Dopiero po roku czasu. 

Uważałem też, że ta delegalizacja Solidarności, to była wina junty i Jaruzelskiego. Jak mnie ktoś zaczepiał, to ja mówiłem, że ludzie mnie nie odwołali. Jak ludzie odchodzili na emeryturę, to ja wręczałem kwiatki, książki. Nie pozwalali mi. Szukali pretekstu, by mnie zamknąć. Zamknęli mnie 9 grudnia 1982 roku. Przyszedłem do pracy. Zawołali mnie do kadr. Kazali mi wziąć przepustkę. Przyjechała szara Wołga i zabrali mnie na Kurkową. Siedziałem na Kurkowej we więzieniu. Siedziałem 210 dni. 

Grupa związkowców działała w 1980 przed wprowadzeniem stanu wojennego. Należałem do niej, ta grupa działała legalnie. Tam poznałem kolegę, który pracował z Andrzejem Gwiazdą. Ufałem mu. On mi przywiózł 2 tys. sztuk „Mazowsza”, który pisał o Nagrodzie Nobla Wałęsy. Dopiero jak przyjąłem, to się dowiedziałem, że oni wiedzieli, że ten kolega przyniósł te biuletyny i czekali na mnie. 

W stoczni mieliśmy taki punkt dystrybucji biuletynów. Pojechałem do tego kolegi, z którym mieliśmy roznosić ten biuletyn. Okazało się, że jego nie było – ulotek nie wziąłem ze sobą. Postanowiłem czekać, aż on wróci. Mnie ta milicja warszawska pilnowała. Dłużej już nie mogła ta milicja czekać – chcieli mnie z tymi ulotkami złapać. Przyjechali do mnie do domu, zrobili rewizję i znaleźli te ulotki. Miałem je w pawlaczu w przedpokoju. Żona powiedziała, że ona o tym nie wiedziała i całe szczęście, bo chcieli ją też aresztować. Te ulotki wzięli i przyjechali do stoczni po mnie. Na moich oczach załadowali broń, mnie w kajdany i zawieźli mnie na Kurkową. 

Wyroku nie było cały czas. Było śledztwo. Do końca byłem w celi, w której robili rozeznanie. Osoby, które przesłuchiwali przede mną, zeznawały, że mam powiązania różne. Zeznali, że miałem powiązania z Lisem. Ja sobie żartowałem, że nie będę rozmawiał z nimi. Jeden mój pierwszy śledczy miał brudne ręce, to mu powiedziałem, że w ogóle nie będę z nim rozmawiał, jak nie umyje rąk. On się tłumaczył, że w ogródku robił. 

Jak ogłosili amnestię w lutym, to znałem każdego. Komunikowaliśmy się alfabetem Morse’a. Pierwsze sto dni nie miałem żadnego widzenia. Miałem cichą celę, stare książki i gazety. Na spacery chodziłem sam. Miałem nauczyć się myśleć. Po pierwszych stu dniach, jak przyszła żona na widzenie, to przy malutkim stoliku siedziała żona, ja i obok śledczy. Powiedzieli, że jak jedno słowo będzie nie o rodzinie, to nam przerwą. Widzenie miało trwać 30 minut, nie wiem, czy tyle trwało, bo żona się rozpłakała. Trwało z 10 minut. Byłem blady. 

Jedzenie w więzieniu było słabe. Niejedno jedzenie było takie, że od razu do kibla wrzucałem i spuszczałem wodę. Przez cały czas przez te 210 dni boczek – to się nazywało boczek, a to był tłuszcz wielkości pudełka od zapałek. To takie jedzenie. Paczki można było dostać. 3-kg paczki wraz z opakowaniem. Żona tam woziła rzeczy i tak pakowała, by opakowanie jak najcieńsze było. Jak smalec, to krajali cały i sprawdzali, czy nic tam nie ma. Głodny nie chodziłem, bo chleba mieliśmy pod dostatkiem. Chleb to się przez kraty wyrzucało ptakom. 

Długo byłem sam. Później dostałem kogoś, kto mnie miał wyciągnąć do rozmowy. Cały czas byłem w celi śledczej, na młodzieżówce. Nic ode mnie nie wyciągnęli. Zastraszali mnie pełnym uzbrojeniem. Mnie w spacerniaku nie wolno było chodzić w kółko, a tylko pod ścianą. 

Nieraz kiedy mnie na dół wyprowadzili na spacer, to ja do nich: „Zrezygnowałem, wprowadźcie mnie z powrotem”. Jakoś udało mi się przeżyć. Myśmy w tej celi mieli ograniczone wszystko. Nie można było mieć nic ostrego. Myśmy sobie tam czaj parzyli – herbatę Madras. To była najbardziej pospolita herbata, którą na wypisce można było dostać. Parzyło się taką mocną herbatę. Ja po tym czaju jeszcze lepiej spałem niż normalnie. Rano zawsze o 6.00 wstawałem, byłem pierwszy. Inni po czaju nie mogli zasnąć. Myśmy nie mieli gorącej wody w celi. Nie chcieli nam nosić tej wody. Gniazdka też nie było. Od żarówki się robiło przewód z tuby od pasty do zębów. Do żarówki podłączałem te haczyki, plus to ta żarówka, minus to kaloryfer. Jak klawisz przychodził i kazał to zdjąć, to ja do niego, że mnie to nie przeszkadza, że jak chce, to niech to zdejmie. Grzałkę się robiło z puszki po konserwach – dwa denka, kijek w środku, z pościeli nitkę do zawiązania. To się podłączało – to była nasza buzała – zwana po więziennemu. W zlewozmywaku robiło się korek i tam się parzyło wodę. W misce też się grzało wodę. Jak byłem chory, to w zlewie też grzało się wodę i ja tam grzałem nogi. Kazali nam to zdejmować, a my znów nakładaliśmy, jak nam zdjęli. Jak na spacerze byliśmy, to też nam przewracali wszystko, sprawdzali, czy my niczego nie mamy. My się nie poddawaliśmy. Później po spacerniaku chodziłem z lekarzem szpitala wojennego, siedział za to, że wypisał zwolnienie dla członka Solidarności. Pytałem go, czy ten czaj może mi zaszkodzić. On powiedział, że nie, że jak mam dobre serce, to nie. 

Więzienie bardzo przeżywam. Jak później wróciłem do stoczni w czerwcu 1990 r., to kierownik był inny niż ten, co mnie zwalniano. Nie chciał, żebym wracał, bo byłem mistrzem. Prowadziłem grupę produkcyjną ludzi. Zanim byłem mistrzem, byłem instruktorem spawalnictwa. On chciał mnie jako instruktora spawalnictwa. Ja powiedziałem mu, że nie, że z tego miejsca wywieziono mnie w kajdanach, jeżeli mam wrócić, to na to samo stanowisko. Janusz Śniadek był już przewodniczącym Solidarności. On zadzwonił tam, interweniował. Przyjęli mnie na to stanowisko. 

Kierownictwo było raczej podległe na owe czasy. Co sobie ktoś od góry życzył, to tak ustawiali. Ci niepokorni nie byli na stanowiskach. Nie mieliśmy za dużo do powiedzenia. Jak zostałem znów mistrzem, to dawali mi młodych ludzi, którzy nic nie umieli robić. Jak ja miałem tych 50 ludzi, to produkcja nie szła. Nic nie szło. Nie mogłem tego znieść. Napisałem o urlop bezpłatny do dyrektora. Kierownik mi napisał, że nie wyraża zgody na udzielenie bezpłatnego urlopu rocznego. Z dyrektorem widziałem się na stoczni, on mnie znał z czasów Solidarności. Pismo szło do dyrektora, choć przez kierownika, on mi wyraził zgodę na ten urlop. Tak też mi powiedział, że mi wyrazi zgodę. Ostatecznie dostałem ten urlop. Ja wiedziałem, bo pani sekretarka mi powiedziała, że kierownik mi napisał nie, więc dlatego rozmawiałem z dyrektorem Stanisławem Żebrowskim. Po tygodniu kierownik do mnie podszedł i powiedział, że mam urlop. 

Dostałem ten urlop i udałem się na morze. Płynąłem greckim statkiem, choć wody się bałem. Spotkałem człowieka w Gdańskiej Stoczni Remontowej – on też był z Solidarności i go od nas zwolnili – który zaproponował mi pływanie. Powiedziałem, że trochę się boję. Ale po trzech dniach zadzwonił, że mam się stawić w Warszawie i będę do Hiszpanii, do Bilbao płynął. To był statek grecki. Rozładowywałem rudę. Nic mi na szczęście nie było. Sztormy, nie sztormy. W czasie rejsu naprawiałem statek, byłem fiterem. Wymieniałem sześć blach w czasie rejsu. Wypalałem i wymieniałem. Liczyłem na to, że po roku czasu, jak przyjadę, że się w tej stoczni zmieni. Trochę się zmieniało. 

W stoczni już zaczęła działać Solidarność. Powołali komisję do zbadania normatywów, do zbadania podziału stanowisk i pieniędzy, żeby było widać wszystko. Miał być opracowany nowy podział pracy i zarobków. Miałem prawo przerwać rejs, jak statek będzie w Europie, a ja byłem i w Mozambiku, Erytrei, Ameryce Południowej, Nowym Jorku itd. Opłynąłem niemal cały świat. Jak wróciłem, to coś się tam zmieniło. Później czułem, że patrzyli, bym za daleko nie awansował. 

Po wyjściu z więzienia zatrudniłem się w INCO. Tam byłem spawaczem jedynym, uniwersalnym – srebro, złoto, wszystko spawałem. Byłem lepszy od poprzedniego. Jako spawacz w INCO miałem najwyższą pensję z pracowników. Dawali mi taką pensję, żebym został. Byłem naprawdę dobrym spawaczem. Nauczyłem się w stoczni fachu. W stoczni uczył mnie Błański. On wychował bardzo dużo spawaczy. Chcieli mu zrobić pogrzeb z pompą, a okazało się, że pod pachą miał SS napisane. Byłem „złotą rączką” zwany i „synkiem” – „synek złota rączka”. 

Jak wróciłem do stoczni, to stocznia miała placówkę w Elblągu – trzeba było ich wspierać, rozkręcać pracę. Pojechałem do Elbląga szkolić ludzi, bo mnie  wytypowali. 

W 1980 r. mieliśmy wiadomości, że w stoczni gdańskiej dzień przed się zaczęło. Chyba 16 sierpnia się zaczęło. Wcześniej były sygnały z Radomia. Pierwsze strajki w Radomiu, to organizacja partyjna od razu organizowała wiec, chyba na ulicy Długiej, nie pojechałem tam. Był to wiec poparcia dla Gierka, by potępić warchołów. Atmosfera była niedobra. Mnie dali bilety, bym ludziom rozdał na ten wiec. Podkablowali mnie, że tych biletów nie rozdałem. Bardzo mocno musiałem się tłumaczyć, dlaczego tych biletów nie rozdałem. Przed sierpniem też w stoczni był Gierek. Do mnie się zwrócono, że jak będzie przechodził Gierek, to mam krzyczeć :„Niech żyje Gierek!”. Nie zrobiłem tego. 

Gdy strajk wybuchł u nas, to wszystko działo się tak powoli. Ludzie podjęli decyzję, że nie będą pracować, ale znaleźli się nadgorliwi, którzy chcieli pracować. Ludzie ich wygwizdywali. Ze mną też była rozmowa, jak ja to widzę – przyszedł przewodniczący związku. Ja jako mistrz byłem jednym z niewielu, który się włączył w ruch robotniczy. Większość ludzi ze stanowisk umysłowych wcale się nie włączała. Zostaliśmy na terenie stoczni jako strajk okupacyjny. Włączyłem się w ruch robotniczy. Wśród ludzi cały czas byłem. Na warty z nimi chodziłem. 

Baliśmy się strasznie przystępując do strajku. Podbudował nas ks. Jastak. To trzeba przyznać. Zbieraliśmy się wszyscy pod bramą stoczni. Stał tam taki wózek elektryczny, który był mównicą. Można było się wypowiedzieć. Myśmy się domagali, żeby wybrać przedstawicieli z wydziałów i się naradzać, co robić. Dopiero drugiego, trzeciego dnia zaczęło to przybierać kształt. Pierwszego dnia podbudował nas ks. Jastak, który przyjechał do nas. Nie miał nawet pozwolenia biskupa, a przyjechał. Podbudował nas kazaniem. 

Baliśmy się, latały helikoptery. Pamiętaliśmy Grudzień. Ci, co się bali, to nie zostali. Ja byłem od pierwszego do ostatniego dnia. Do domu nie chodziłem. Później wszystkie inne msze prowadził ksiądz Ryba, bo to jego parafia była portowa. Msze nas scalały – kazanie itd. Ludzie zobaczyli, że zdecydowana większość to katolicy. Nie wstydziliśmy się spowiadać, klękać, przystępować do komunii. To nas scalało. Pierwsze dni, to był strach. Próbowali nam zrzucać ulotki nawołujące, by przerwać strajkowanie. 

Po tych całych strajkach, to mnie próbowali zwerbować do starych związków, żebym co innego organizował. Już ulotki mieli przygotowane. Wyśmiałem ich. Oni byli zdziwieni, że odmówiłem. 

Początkowe dni sierpnia, to było dużo strachu, żeby nie strzelali. Patrole mieliśmy. Przez całą dobę pilnowaliśmy płotu i kanałów. Ja na dyżury z ludźmi również chodziłem, gdyż uważałem, że nareszcie będę miał możliwość, żeby się wypowiedzieć. 

Na pierwszych wyborach wybrali mnie Przewodniczącym Solidarności. Byłem chyba pierwszym wybranym tzw. umysłowym. Ludzie do umysłowych nie mieli przecież zaufania. 1200 osób pracowało na wydziale K–2, a wybrali mnie. 

Do Solidarności około 100 się może nie wpisało na listę. Reszta się wpisała. Myśmy to wszyscy ręcznie pisali. Księgi, wszystko na pieszo wypisywane. Póź- niej się mnie pytali, czy będę na etacie, ale ja nie chciałem być na etacie. Zgodziłem się na pół etatu dla pani sekretarki. Była ona suwnicową i prowadziła papierkowe rzeczy. Z kierownikiem pogadałem, że jak będzie pilnie, to niech idzie do góry, mimo tych 4 godzin, co miała być dla Solidarności. 

Za moich czasów na wydziale kierownikiem Solidarności był Ryszard Mackiewicz, który płynął dookoła świata na „Copernikusie”. Nie był magistrem i inżynierem. Skończył studia, ale nie miał obrony. To mu zarzucili, więc musiał potem z drzwi to wydrapać. To był w gruncie rzeczy dobry, przyzwoity człowiek. Po tym rejsie był tylko budowniczym. Obronił pracę i miał inżyniera. 

Po wprowadzeniu stanu wojennego wołali wpierw kadrę. Kierowników, mistrzów. Mnie też zawołali. Tam był Fiszbach i ja też należałem do partii. Za dwa czy trzy dni zawołali mnie, że mam się także stawić. Idziemy do tego kierownictwa, ja szedłem ze znaczkiem Solidarności. Kazali mi zdjąć ten znaczek. Odpowiedziałem, że nie. Ludzie mnie wybrali i nie zdejmę. Później w klapach z opornikami chodziliśmy. Nawet ja przynosiłem te oporniki, kto chciał, to zakładał. To był stawiany opór przez te oporniki. 

To nie było taką zmorą. Zmorą było to, co się stało z rodziną. Jak syn poszedł do wojska, to ja już z żoną żyłem osobno. Przyjmowałem dzieci na święta, Nowy Rok, a mama wychodziła. Żona sobie ułożyła nowe życie. W 2012 r. po 45 latach małżeństwa, był rozwód bez orzekania o winie. Jak wnuczek był u Pierwszej Komunii, tylko jej nie było. 

Paweł Slezyngier, 2020 r. Ze zbioru P. Slezyngiera 

Byłem w Rzymie na pogrzebie papieża. Tam spotkałem kolegę, który obok mnie mieszkał. On mnie namówił na rower. A ja już 30 lat nie jeździłem. A przed pracą byłem kolarzem, jeździłem w klubie SKS Tęcza Gdynia. 

Po sierpniu 80 r. nie było już możliwości, żeby do partii przynależeć. U Jankowskiego byłem w Bractwie Oblatów św. Brygidy. Byłem też wybrany tam na przełożonego przez co najmniej 8 lat od momentu wyjścia z więzienia. Byłem znany w środowisku Stoczni Gdańskiej, Remontówki, Portu Gdańskiego. Dużo ludzi mnie znało. 

Na dzień dzisiejszy chodzę codziennie do kościoła rano. Jeszcze na majowe chodzę. Jak w kościele coś trzeba pomóc, to pomagam. W „Caritasie” też pomagam. Jak wiem, że biednie jest, to staram się pomóc, na ile mnie stać. Sekunduje mi jeszcze syn. Z synem robimy paczki dla biedniejszych. Ja nie mam złej emerytury. Mam ponad 3 tysiące zł. Żyję dniem dzisiejszym. Nie odkładałem pieniędzy i pomagałem ludziom. Poświęciłem się wszystkiemu i wszystkim swoją działalnością, a rozpadła się rodzina. Lubię pomagać ludziom 8”. 

JANUSZ ŚNIADEK 

Janusz Śniadek: „Od urodzenia, w Dzień Matki 26 maja 1955 roku w Sopocie, przez całe życie mieszkam w Gdyni. Tutaj spędziłem dzieciństwo, czasy szkolne i studenckie, tu także poznałem i pokochałem swoją żonę Basię, z którą mamy dorosłego już syna. Dzieciństwo, to wiele marzeń i czasu spędzanego nieopodal szkoły na orłowskim molo, klifie i plaży. Z kolei w szkole średniej (II LO im. Adama Mickiewicza w Gdyni) moją nową pasją stało się strzelectwo sportowe, uprawiane wyczynowo we Flocie Gdynia. Drobne sukcesy, min. tytuł Mistrza Wojska Polskiego juniorów w latach siedemdziesiątych i inne niezłe wyniki. Zdarzyło mi się nawet zaproszenie na zgrupowanie kadry narodowej. 

Wstrząs wywołany zbrodnią w Grudniu 1970 roku, przesądził o wielu moich życiowych wyborach. Po studiach na Wydziale Budowy Okrętów Politechniki Gdańskiej, w sierpniu 1981 roku rozpocząłem pracę w Biurze Konstrukcyjnym Stoczni, wówczas im. Komuny Paryskiej. Wraz z podjęciem pracy podpisałem deklarację członkowską NSZZ „Solidarność”. W czasie stanu wojennego zaangażowałem się aktywnie w działalność podziemnych struktur „Solidarności”, między innymi współredagując nielegalny biuletyn „Kadłub”. W tym trudnym okresie, kiedy PRL–owski reżim próbował zabić w Polakach nadzieję, podtrzymywały nas na duchu msze św. za Ojczyznę i Pielgrzymki Ludzi Pracy na Jasną Górę, zainicjowane przez ks. Jerzego Popiełuszkę, w których wielokrotnie uczestniczyłem. 

Po Okrągłym Stole, moje życie zawodowe związałem z legalną już „Soli– darnością”. Najpierw zostałem przewodniczącym w Biurze Konstrukcyjnym, a zaraz potem Szefem Komisji Zakładowej „Solidarności” w Stoczni Gdynia. Wraz z wieloma wspaniałymi ludźmi poznanymi w stoczniowej „Solidarności” w 1990 roku musieliśmy stoczyć batalię z postkomunistyczną dyrekcją usiłującą oddać stocznię za bezcen w ręce norweskiego koncernu Kvaernera. Następne lata, to poza krótkimi okresami stabilizacji, nieustanna walka o przetrwanie stoczni. Budowaliśmy też państwo obywatelskie. W 1992 roku z sukcesem otworzyliśmy w stoczni SKOK, późniejszą Kasę Stefczyka. Utworzyliśmy też Fundację Ochrony Zdrowia, która z dobrowolnych składek stoczniowców i innych darowizn wyposażyła Stoczniową Przychodnię Zdrowia w nowoczesną aparaturę medyczną 

Społeczny Komitet Budowy Pomników Ofiar Grudnia 1970 roku w Gdyni powstał na mocy Porozumień Sierpniowych. W stanie wojennym, po zdelega– lizowaniu Komitetu, dostałem do streszczenia sprawozdanie z jego działalności w celu wydrukowania go w podziemnym biuletynie „Kadłub”. Stawką było dobre imię Komitetu, dyskredytowanego przez komunistów z WRON–y. To był mój pierwszy kontakt ze SKBPOG’70. Kilkanaście lat później, po Adamie Gotnerze, byłem przez wiele lat jego przewodniczącym. 

W grudniu 1980 roku Komitet postawił Pomnik przy przystanku Gdynia Stocznia. Wprowadzenie stanu wojennego w 1981 roku, uniemożliwiło rozstrzygnięcie konkursu i zbudowanie pomnika w miejsce drewnianego sosnowego Krzyża, stojącego przy Urzędzie Miasta obok małego obelisku z napisem: „Tu stanie Pomnik”. Zgromadzone wówczas pieniądze WRON zagrabił. Po roku 1989 bez pieniędzy i projektu powoli traciliśmy nadzieję w gronie Komitetu co do możliwości dotrzymania zobowiązania. Gdy sytuacja wydawała się już beznadziejna, w czerwcu 1993 roku, jeden z nas – architekt Jan Netzel – naszkicował nam swoją ideę pomnika, którą jeszcze od lat siedemdziesiątych nosił w sercu. Zleciliśmy wykonanie makiety, a kiedy na początku września zobaczyliśmy ją, dostaliśmy skrzydeł. Rozpoczęliśmy budowę bez pieniędzy i skończyliśmy ją po trzech miesiącach także bez grosza – bez grosza długu. 

W 23 rocznicę zbrodni, 17 grudnia 1993 roku odbyła się uroczystość odsłonięcia Pomnika Ofiar Grudnia ’70 w Gdyni przy Urzędzie Miasta. Plac, na którym stanął wtedy ten Pomnik, Rada Miasta realizując moją propozycję, nazwała Placem Wolności. Nie ustaliśmy również w wysiłkach odzyskania, pochodzących ze społecznych zbiórek, pieniędzy Komitetu utraconych w stanie wojennym. Doprowadziliśmy sprawę do końca dopiero w 1997 roku. Po drodze konieczna była nowelizacja ustawy rewindykacyjnej. Za odzyskane pieniądze zakupiliśmy tomokomputer do Szpitala Miejskiego w Gdyni oraz wyposażenie do hospicjum im. Św. Wawrzyńca na Oksywiu. Zebrane wtedy przez społeczeństwo pieniądze, dla uczczenia pamięci ofiar Zbrodni z Grudnia 1970 roku, wykorzystaliśmy więc na wzniesienie „pomników” ratujących ludziom zdrowie i życie. Do tego namawiał nas przez lata śp. Ks. Prałat Hilary Jastak (fot. 30). Dla mnie swoistym podsumowaniem tego rozdziału mojej aktywności był, przyznany mi w 2006 roku przez Radę Miasta Gdyni, Medal im. Eugeniusza Kwiatkowskiego „za wybitne zasługi dla Gdyni”. 

Pierwsza dekada polskiej transformacji ustrojowej, lata dziewięćdziesiąte XX wieku, to dla mnie był okres niesłychanej aktywności na polu społecznym i związkowym, prowadzący do odejścia od zawodu inżyniera. Entuzjazm i nadzieje Polaków rozbudzone po Okrągłym Stole i kontraktowych wyborach  4 czerwca 1989 roku, szybko zastępowało uczucie zawodu i rozczarowania co do solidarnościowych elit, dogadanych i współrządzących Polską z komunistami. Polska nie tylko nie była liderem przemian, ale byliśmy ostatnim z krajów tzw. bloku wschodniego, w którym przeprowadzono całkowicie wolne wybory. Stało się to dopiero w październiku 1991 roku. Tzw. reformie Balcerowicza, zamykaniu tysięcy zakładów pracy, generującemu kilkumilionowe bezrobocie, równolegle towarzyszył proces uwłaszczania się komunistycznej nomenklatury. Wśród pracowników, szeregowych członków „Solidarności”, narastało poczucie zdrady ideałów Sierpnia. 

Wraz z przyjaciółmi z „Solidarności” nigdy nie opuszczaliśmy rąk, nawet w najczarniejszym okresie stanu wojennego. Nie opuściliśmy ich też w obliczu wielkich problemów początku lat dziewięćdziesiątych, nieustannie motywowani nadzieją zbudowania wolnej i sprawiedliwej Polski. W tym trudnym dla kraju okresie transformacji ustrojowej coraz bardziej angażowałem się w działalność związkową (…) 9”. 

W środku o. Ryba. Z prawej kochana przez mieszkańców Prezydent Gdyni Franciszka Cegielska, późniejsza Ministra Zdrowia. Zbiór M. Jezuska 

Protest Solidarności SKP, ul. Świętojańska w Gdyni. Zbiory K. Stefańskiego 

1Andrzej Kołodziej, Danuta Sadowska, Roman Zwiercan, Ludzie Sierpnia 80 w Gdyni, Gdynia 2015, t. IV, s. 194 – 200 

2 Ibidem, s. 131 – 134 

3BarbaraMadajczyk-Krasowska,http://www.dziennikbaltycki.pl/artykul/1067744,jak-roman-stegart-tworzyl-struktury-solidarnosci-w-stoczni-gdynskiej,id,t.html, 17.12.2013 r. 

4Andrzej Kołodziej, Danuta Sadowska, Roman Zwiercan, Ludzie Sierpnia 80 w Gdyni, Gdynia 2015, t. IV, s. 195 

5DorotaAbramowicz,http://www.dziennikbaltycki.pl/artykul/482453,tadeusz-plawinski-z-twarzy-niepodobny-do-swojego-listu-gonczego,3,id,t,sa.html, 12.12.2011 r. 

6Andrzej Kołodziej, Danuta Sadowska, Roman Zwiercan, Ludzie Sierpnia 80 w Gdyni, Gdynia 2015, t. IV, s. 236 

7Marek Gościcki, pisemna wypowiedź, 11.03.2020 r. 

8Andrzej Kołodziej, Danuta Sadowska, Roman Zwiercan, Ludzie Sierpnia 80 w Gdyni, Gdynia 2015, t. IV, s. 245 – 249 

9Janusz Śniadek, januszsniadek.pl 

Krzysztof Stefański – syn Zenona Stefańskiego
pracownika Stoczni w Gdyni w latach 1956-1985

Gdynia, marzec 2026 r.

Najnowsze

Przeczytaj również