Od 1957 roku działał w Gdańsku Klub Płetwonurków „Posejdon”. Należało do niego kilku pracowników Stoczni im. Komuny Paryskiej, którzy taki sam postanowili utworzyć przy swoim zakładzie. I tak w 1967 roku powstał tam, przy PTTK nr 9, Stoczniowy Klub Płetwonurków „Meduza”. Na jego Prezesa wybrano Wiesława Kubalę, a później Władysława Szczepkowskiego. Następnymi byli m.in.: Kazimierz Kondej, Marian Bulik, Waldemar Mierzwa, Henryk Zalasiński. Natomiast Władysław Szczepkowski był Prezesem z przerwami 3 razy, w sumie ponad 20 lat. Członkowie Klubu działali jednocześnie w drużynie ratownictwa wodnego przy Zakładowym Oddziale Samoobrony.

Poranna toaleta. Od prawej – W. Szczepkowski, W. Kubala. Zbiór W. Szczepkowskiego

Ostatni Prezes MEDUZY Henryk Zalasiński. Zbiór H. Zalasińskiego
Płetwonurkowie musieli mieć bardzo dobrą kondycję fizyczną i żelazne zdrowie, zwłaszcza serce, płuca, zatoki, a oprócz tego odwagę i dużą odporność psychiczną. Powinni znać zachowanie i reakcje swego organizmu w sytuacjach ekstremalnych, a w momentach zagrożeń zachowywać zimną krew i nie wpadać w panikę. Należyte przygotowanie płetwonurków do wykonywania powierzonych im zadań wymagało długiego, bardzo żmudnego szkolenia oraz stałych treningów. Najpierw podczas kilkudziesięciu godzin teorii zapoznawali się oni z następującymi zagadnieniami: fizjologia i fizyka nurkowania, hydrografia i hydrologia, technika nurkowania, roboty podwodne, fotografia podwodna, ratownictwo i pierwsza pomoc, znajomość sprzętu. Treningi praktyczne wyrabiały nawyki odpowiedniego poruszania się pod wodą, postępowania w wyznaczonych celach samoobrony, jak również pracy w charakterze pomocniczo–produkcyjnym. Odbywały się w basenach i kanałach stoczni, a także na krytych basenach o głębokości 5 – 8 m. Zajęcia treningowe prowadzili doświadczeni instruktorzy z ZOS, a pełny cykl przygotowawczy kończył dwutygodniowy obóz, obejmujący już tylko doskonalące ćwiczenia praktyczne na większych głębokościach wód .
Zadania wykonywane dla swego zakładu polegały potem na badaniu dna przed każdym wodowaniem, usuwaniu ewentualnych przeszkód przed otwarciem bramy suchego doku, pracach awaryjnych pod kadłubami na wodzie, jak też pracach przy stykowaniu połówek, wydobywaniu zatopionego przypadkiem sprzętu itp. Nurkowie z klubu brali też udział w pracach na rzecz innych zleceniodawców np. wiercili w dnie na rzecz „Petrobalticu”, czy też wykonywali prace podwodne przy budowie Portu Północnego.
Członkowie „Meduzy” współpracowali z różnymi miejscowymi sekcjami płetwonurków, m.in. z WKS Flota Gdynia. Wspólnie z nimi też startowali w zawodach sportowych, w tym również w Mistrzostwach Polski, w konkurencjach: łowiectwo podwodne, orientacja podwodna, basenowe techniki podwodne, pływanie w płetwach i pływanie długodystansowe. Dużą atrakcją były dla nich wyprawy na liczne wraki, które zalegały w Zatoce Gdańskiej i w dalszych rejonach Morza Bałtyckiego.

Codzienne badanie przed nurkowaniem. Zb. W. Szczepkowskiego

Obóz MEDUZY i ZOS nad j. Kłodno, 1968 r. Zb. W. Szczepkowskiego
Podczas działalności „Meduzy” członkami jej byli m.in.: Henryk Białasik, Marian Bulik, Antoni Dębski, Stefan Garbuliński, Stanisław Gębiś, Maria Górecka, Henryk Hryniewiecki, Jan Jankowski, Andrzej Jasiński, Kamont, Stefan Kaźmierczak, Adam i Teresa Kierszniccy, Andrzej Klimek, Stanisław Kłos, Kazimierz Kondej, Piotr Krulasik, Wiesław Kubala, Aleksander Lassaud, Ryszard Lewandowski, Piotr Lewandowski, Jan Linczerski, Waldemar Mierzwa, Alfred Nalaskowski, Czesław Nowacki, Czesław Piask, Marek Pietrzyk, Tadeusz Pilecki, Jan Przęczek, Szczepan Rawski, Leon Urbaniak, Antoni Stolarski, Wacław Stogowski, Zygmunt Studziński, Władysław Szczepkowski, Marek Szopa, Henryk Sztajerwald, Wojciech Szymkiewicz, Jerzy Świniarski, Michał Świstek, Jan Świnoga, Marek Zaborowski, Henryk Zalasiński, Jan Zabłotowicz.
Klub Płetwonurków „Meduza” działał aż do rozwiązania zakładu. Potem też jeszcze nadal istniał, z tą różnicą, że jeśli dawniej finansowo wspomagała go stocznia, to potem utrzymywał się tylko ze składek członków i z 1 % odpisów podatkowych. Zakończył swoją działalność 31 grudnia 2021 roku. Ostatnim jego prezesem był Henryk Zalasiński, a ostatnie zebranie przeprowadził w nim Władysław Szczepkowski, ten sam, który w latach 60 – tych kierował pierwszym zebraniem.
KABINA NURKOWA „MEDUZA I”
Kabina nurkowa „Meduza I”, to był pierwszy w naszym kraju podwodny domek do długotrwałego przebywania pod wodą. Projektantem i konstruktorem jego był Antoni Dębski – nurek i oficer mechanik II klasy Marynarki Handlowej. Pomysł podsunął mu francuski podróżnik i badacz mórz Jacques Cousto, który wraz z przyjaciółmi w 1963 roku spędził kilka dni pod wodą w podobnej budowli.
Antoni Dębski rozpoczął pracę w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni w listopadzie 1962 roku, w jednej brygadzie wspólnie z Władysławem Szczepkowskim. Tam też wraz z kolegami z zakładowego klubu zbudował „Meduzę I”, w której potem dokonano eksperymentalnego zanurzenia. Pomagało im również kilku stoczniowców, którzy nie byli płetwonurkami, ale za to znakomitymi fachowcami, a przeważnie spawaczami.
Budowla ta miała kształt graniastosłupa o podstawie sześciokątnej, leżącego poziomo. Balastem były kamienie i płyty betonowe. Część balastu była przytwierdzona do kabiny, a część leżała na dnie połączona linami z kabiną. Załoga skracała lub wydłużała te liny przy pomocy wciągarek i w ten sposób regulowała głębokość zanurzenia. Objętość kabiny wynosiła 3,7 m3 (3 700 litrów). Energia elektryczna i sprężone powietrze dostarczane były z powierzchni. Najwięcej chyba napracował się przy tym członek Klubu – Wiesław Kubala, który obsługiwał często nawalający kompresor. Działała także łączność telefoniczna. Na wypadek awarii kabinę zaopatrzono w dodatkowe zbiorniki powietrza, zamontowane na zewnątrz kabiny. Posiłki dostarczali z bazy płetwonurkowie.

MEDUZA I składana na terenie SKP. Fot. – zb. W. Szczepkowskiego

Z l. A. Dębski i W. Szczepkowski. Przy MEDUZIE I przed zanurzeniem. Zb. W. Sz.
To zanurzenie przy użyciu „Meduzy I” odbyło się 14 lipca 1967 roku w jeziorze Kłodno. Głębokości jego, to 24 m, a czas – 95 godzin. Bohaterami tego byli Antoni Dębski oraz mgr inż. Aleksander Lassaud (nurek, kierownik Laboratorium Chemicznego w gdyńskiej „Komunie”). Władysław Szczepkowski był rezerwowym płetwonurkiem w tym przedsięwzięciu. Było to pierwsze w Polsce nurkowanie apreturowane, czyli z pełnym nasyceniem organizmu gazami pod zwiększonym ciśnieniem, a następnie wynurzenie, w czasie którego następowała dekompresja.

MEDUZA I. Fot. ze zbioru J. Kulińskiego

Dr Łaba bada Antka i Olka po wynurzeniu MEDUZY I. Zb. W. Szczepkowskiego
Aleksander Dębski: „Po pewnym czasie zostałem członkiem Klubu Płetwonurków „Posejdon” w Gdańsku. Udało mi się zainteresować grupę zapaleńców, podobnych do mnie. Kilku z nich pracowało tak jak ja w Stoczni Komuny Paryskiej – dawnej Stoczni Gdynia – co ułatwiło wspólne działania przygotowawcze.
Doszedłem do wniosku, że wszelkie działania muszą iść w kierunku stworzenia nurkowi minimalnych warunków socjalnych do życia pod wodą, na kilka dni. Musiała to być mała kabina, łatwa w transporcie, a więc składana, ale zapewniająca minimum spartańskiej wygody, z możliwością przemieszczania się w toni w linii pionowej, aby uniezależnić się od dźwigów.
W wyniku tych wszystkich rozmyślań powstał projekt kabiny „Meduza”, który opracowałem przyjmując zasadę zakotwiczonego pod wodą balonu, z windą w koszu. Budowaliśmy ją na terenie stoczni z materiałów odpadowych.
Od początku przyjęliśmy, że królikami doświadczalnymi w zbudowanej kabinie będą Olek Lassaud i Antek, to znaczy ja. Rezerwowym zgodził się być Władek Szczepkowski.
Cała ta zabawa odbywała się przy cichym przyzwoleniu Zakładowego Oddziału Samoobrony, który działał w stoczni. Tabelę dekompresji opracowałem – co było dość ważne – przyjmując czas pełnego nasycenia organizmu nurka na osiemnaście godzin, przy danym ciśnieniu stałego zanurzania.
Oddychanie powietrzem o zwiększonej zawartości tlenu w końcowej fazie wynurzenia miało skrócić dekompresję, co zostało uwzględnione w konstrukcji kabiny i częściowo sprawdzone w niewielkiej komorze ciśnieniowej na małych ssakach.
Najważniejsze jednak, w całym tym rozumowaniu, było to, że podchwycili je koledzy ze stoczniowego koła płetwonurków. Była to dla nich odskocznia od codzienności i jakiś kierunek sensownej działalności. W końcu mieliśmy robić coś niezwykłego i chyba to było głównym motorem działania. Nie trzeba było nikogo zachęcać do pracy po godzinach, a kabina rosła w swych kształtach na placu budowy z dnia na dzień.
W lipcu 1967 r. w kilkunastoosobowej grupie i z kabiną w częściach, przywiezionych ciężarówką, wylądowaliśmy nad jeziorem Kłodno. Po skręceniu kabiny i wodowaniu odbył się skromny chrzest. Matką chrzestną była dziewczyna o imieniu Dorota, z pięknym głosem – jak na nasze gusta – co umilało wieczory przy ognisku.
Wreszcie przyszedł dzień naszego zanurzenia – 14 lipca 1967 r., godzina 13.00. Ciężko pracując lewarem wciągarki centymetr po centymetrze zanurzaliśmy się w głębi jeziora. O godzinie 18.00 osiągamy 17 metrów 1”.
1 Aleksander Dębski, Na dnie i w toni, Gdynia, 2000 r., s.12, 13
Dla e-muzeum opracował Krzysztof Stefański, syn Zenona Stefańskiego.
Gdynia, marzec 2026 r.
Załączniki:
- Wiadomości Stoczniowe 08.01.2001 r.
- Historia Stoczni im. Komuny Paryskiej… – E. Piór


Krzysztof Stefański – syn Zenona Stefańskiego
pracownika Stoczni w Gdyni w latach 1956-1985
Gdynia, marzec 2026 r.
