Koledzy, koleżanki, byli pracownicy Stoczni im. „Komuny Paryskiej”; później Stoczni Gdynia S.A. i przyjaciele z Gdyni i trójmiasta… Zostałem poproszony o napisanie wspomnień o zmarłym właśnie mgr. Tomaszu Czayce – naszym koledze ze Stoczni – wspaniałym człowieku, mającego w sobie tyle dobroci, kultury osobistej, charyzmy i innych pozytywnych cech, które by można wyliczać bez końca… Wierzcie mi, nigdy dotąd nie spotkałem człowieka o tak ujmującym sposobie bycia, uprzejmym, koleżeńskim i niezwykle życzliwym dla dosłownie każdego człowieka… nawet dla tych, z którymi rozmawiał pierwszy raz !
Zawsze mnie interesowało skąd się biorą tacy ludzie. Skąd ta charyzma, niezwykła kultura osobista w czasach niemałego zdziczenia i upadku obyczajów. Mam takie nieodparte wrażenie jakby chamstwa przybywało, zaś ludzi kulturalnych jakby było co raz mniej – może tak nie jest… ale takie mam nieodparte wrażenie. Właśnie ta niewiedza skłoniła mnie do poszukania materiałów na temat Tomasza Czayki, po to by wrócić do pięknych czasów, gdy pracowaliśmy w Stoczni, gdy mogliśmy się spotykać z tym wspaniałym człowiekiem i realizować piękną współpracę w zakresie technologii budowy statków (moja działalność zawodowa) i tworzenia historii Stoczni, budowania i organizowania „Izby Pamięci Stoczni” (domena Tomasza Czayki). Zabrzmi to dziwnie, ale okazało się, że te dwie dziedziny trochę się zazębiały, gdyż Tomasz tworzył historiografię Stoczni, a ja mu w miarę moich możliwości i chęci współpracy dostarczałem pewne materiały, a wtedy, kiedy była taka potrzeba wyjaśniałem pewne niuanse m. inn. z zakresu procesów produkcyjno – technologicznych realizowanych w Stoczni. Nie byłem zresztą jedynym, z którym Tomasz współpracował …
A więc zacznijmy od korzeni…
Tomasz urodził się w Żninie. Ojciec Mieczysław – absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego – prawnik z zawodu, był zatrudniony w Kolejowej Dyrekcji Regionalnej w Krakowie jako ekspert od przewozów kolejowych. Ojciec Tomasza pochodził z rodziny inteligenckiej, w której zasadą było to, że wszystkie dzieci kończyły wyższe studia. Tak więc Tomasz miał dwóch wujków (bracia ojca) z wyższym wykształceniem. Mama Maria nie pracowała, za to całą swoją energię i uwagę poświęcała wychowaniu dwójki chłopców Tomaszem i Jackiem.
Mieszkali w Krakowie. Ze względu na pozycję ojca na kolei, żyło im się stosunkowo dobrze. W miarę wzrostu zarobków ojca, rodzina dość często zmieniała mieszkania na co raz to lepsze, by wreszcie na dłużej „zakotwiczyć” w Krakowie na ul. Czystej 13.
W 1938 roku Tomasz rozpoczął naukę w szkole powszechnej. Okres wojny rodzina spędziła w Krakowie. Kraków został stolicą Generalnej Guberni. Rodzice Tomasza przenieśli go do polskojęzycznej szkoły, kontrolowanej, ale i tolerowanej przez władze okupacyjne. Tomasz w ramach swoich wspomnień1 opowiedział, jak pamięta ten traumatyczny dla Polaków okres:
„… To był okres trudny, jednak mojej rodzinie na szczęście, nie przydarzyło się nic dramatycznego. Ojciec przed wrześniem 1939 r. nie został zmobilizowany, ale Niemcy po wkroczeniu zwolnili go z kolei. Potem znalazł zatrudnienie w jakiejś agendzie niemieckiego magistratu. To pozwalało nam żyć bez poczucia biedy. Uczęszczaliśmy z bratem do podstawówki, a rodzice skrywali przed nami drastyczne informacje. W takiej stosunkowo bezpiecznej stagnacji doczekaliśmy wyzwolenia. … „
W roku 1945 Tomasz był uczniem w krakowskiej Szkole Chemii Technicznej. Po zakończeniu wojny ojciec wrócił do pracy w kolejnictwie, zaś Tomasz rozpoczął naukę w gimnazjum im Sobieskiego.
Już w tym czasie dało się zaobserwować zainteresowania Tomasza turystyką. Na początku ta turystyka dotyczyła zwiedzanie miasta Krakowa i okolic, co zawdzięczał rodzicom, by po pewnym czasie dołączyć do harcerzy, by z nimi realizować swoje zainteresowanie odnoszące się do zwiedzania co raz ciekawszych miejsc w samym Krakowie, jak i w jego okolicach.
Zagospodarowywanie Ziem Odzyskanych zaowocowało przeniesieniem ojca najpierw do Szczecina, by po niedługim czasie (w 1948 r.) ojciec otrzymał przeniesienie do Gdańska, dokąd niebawem ściągnął swoją rodzinę.
Zamieszkali na ul. Grottgera w Gdańsku – Oliwie. Tomasz jako szesnastolatek kontynuował naukę w V LO. W tym samym czasie zaraził się wioślarstwem, zatem aby dostać się do klubu, musiał dojechać tramwajem z Oliwy do dworca głównego w Gdańsku, by następnie przejść przez gruzowiska centrum Gdańska, most na Motławie, by na Ołowiance w klubie uprawiać swoją pasję.
Ciekawostką było to, że Tomasz w V LO założył Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Czechosłowackiej, które aktywnie prowadził z takim zaangażowaniem, iż grupa ta, szybko rozrosła się do sporych rozmiarów. Nie było to w smak tamtejszej władzy, której oczkiem w głowie było Tow. Przyjaźni Polsko – Radzieckiej… a tam nikt się specjalnie nie garnął…
Maturę Tomasz zdał w 1950 roku. I w tym samym roku złożył wymagane dokumenty na Politechnikę Gdańską, na Wydz. Architektury. Egzamin zdał, lecz nie został tam przyjęty. Natomiast były wolne miejsca na wydziale agrotechnicznym i tam upchnięto tych, którzy zdali egzaminy, ale nie dostali się na wymarzone kierunki.
Tak więc zapowiadało się, iż Tomasz zostanie agronomem. Zamiar ten skutecznie wybiły mu z głowy praktyki w funkcjonujących na wybrzeżu gdańskim PGR-ach (Państwowe Gospodarstwa Rolne), które były zarządzane przez zupełnie prostych ludzi, którzy nie mieli pojęcia o poprawnym i fachowym zarządzaniu PGR – ami, gdyż dyrektorami w nich byli na ogół zasłużeni m. in. w czasie wojny oficerowie Wojska Polskiego, którzy przeszli do rezerwy i po kilkutygodniowym szkoleniu awansowali na dyrektorów PGR – ów.
Jednak po pierwszym semestrze Wydział Agrotechniczny przestał istnieć, a studenci tego wydziału zostali przeniesieni na Wydział Mechaniczny (była to w istocie sekcja mechanizacji rolnictwa). Część studentów po zlikwidowanym wydziale została skierowana na Wydział Chemiczny. Oba nowe kierunki nie były tym, co Tomasza by interesowało. Tak więc Tomasz po trzecim semestrze podziękował za indeks Politechniki Gdańskiej, bo wymarzył sobie kierunek historię sztuki na Uniwersytecie Warszawskim.
Zanim przystąpił do egzaminów podjął prace w charakterze technika normowania pracy w fabryce słodkości – czyli czekolady „BAŁTYK” w Gdańsku – Oliwie. Mając już doświadczenie z podbojów PG wiedział doskonale jak przygotować się do egzaminów na UW. Uczył się b. intensywnie, nigdy w tym czasie nie marnował ani chwili wiedząc, że ten kierunek studiów, spełnia wszystkie jego oczekiwania. Egzamin na uczelnię zdał z rewelacyjnymi wynikami i mimo, iż na jedno miejsce przypadało kilkunastu kandydatów, to wynik jaki Tomasz osiągnął zapewnił mu otrzymanie upragnionego indeksu.
Studia w Warszawie jak wspominał Tomasz, to prawdziwa harówa okraszana uczestnictwem w spektaklach Teatru Satyryków Klubu „Stodoła”, członkostwo w Zrzeszeniu Studentów Polskich a przede wszystkim rozwijanie swoich pasji turystycznych. W 1952 złożył swój akces do PTTK, przez co uzyskał znacznie większe możliwości w zakresie rozwijania swoich pasji turystycznych.
Gdy przyszła pora na wybór specjalizacji wybrał… muzealnictwo. Został studentem prof. Stanisława Lorenza, długoletniego dyrektora Muzeum Narodowego w Warszawie. To był strzał w tzw. „dziesiątkę”. Pan profesor, ogromny autorytet, umiejętnie prowadził swoje sprawy muzealnicze wraz z grupą swoich „przybocznych” studentów (10 osób), którzy tak naprawdę zyskali dostęp nie tylko do wiedzy profesora, ale też poznali tajniki niekonwencjonalnych umiejętności na wpływanie i dotarcie do różnych grup wpływu i wybitnych osobistości z życia stolicy, by muzealnictwo stało na odpowiednio wysokim poziomie, a to mogło się stać tylko wtedy, gdy miało się poparcie z „góry”.
Jak wspomina Tomasz, „Pan prof. Stanisław Lorenz był człowiekiem bardzo zajętym, więc i stosunkowo mało dostępnym. Za to mieliśmy okazję nie tylko czerpać z jego wiedzy, ale i poznawać bieżące, codzienne problemy muzealnictwa. Od spraw administracyjnych i organizacyjnych, po praktyczne pozyskiwanie zbiorów i przygotowywanie wystaw. Ta wiedza bardzo mi się później przydawała… „
Prof. Stanisław Lorenz był inspiratorem i promotorem jego pracy dyplomowej. Tematem tej pracy były zabytki miasteczka Kock. Tomasz sporo czasu poświęcił na zapoznanie się z zabytkami tej uroczej miejscowości, w której o dziwo Tomasz odkrył wiele historycznych budowli, którym poświęcił dogłębne ich opisanie i udokumentowanie, czyniąc w ten sposób podwaliny dla muzealnictwa tego miasteczka.
W roku 1956 Magister sztuki Tomasz Czayka wrócił na Wybrzeże. Ciekawostka było to, że Tomasz jako swój zawód obrał kierunek czysto humanistyczny, zaś jego młodszy brat Jacek uzyskał w 1958 r. w Politechnice Gdańskiej dyplom inżyniera mechanika, ze specjalnością drzewiarza (ta specjalizacja dotyczyła projektowania maszyn i urządzeń do przetwórstwa drewna). Brat Jacek po skończeniu studiów okazał się być inżynierem nowatorem i w swoim środowisku zdobył wielkie uznanie. Dość powiedzieć, iż swoją karierę zawodową przerwał na rzecz piastowania najpierw funkcji wicewojewody, a następnie wojewody koszalińskiego.
Pasja muzealnicza Tomasza owocowała tym, że gdy przebywał w trójmieście (nawet w czasie swoich studiów) zwiedzał muzea, które były dostępne, oglądając co było do oglądnięcia… wypatrując tu i ówdzie na ewentualne szanse na zatrudnienie po studiach. W ten sposób w wypatrzył powstające Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni. W muzeum tym właśnie szukano jakiegoś fachmanka” w branży muzealniczej. Dzisiaj gmach tego muzeum jest duży i piękny. W tamtym czasie biura tego muzeum i część jego eksponatów zajmowała niewielki domek, do którego wchodziło się od strony ul. Sędzickiego.
W czasie pierwszych dwóch lat pracy Tomasz wykonywał pracę muzealnika od podstaw. Zapoznawał się z istniejącymi eksponatami, przygotowywał wystawy, pilnie obserwował turystów i zorganizowane grupy zwiedzających, by wyrobić sobie wiedzę, co tak naprawdę ich interesuje. Praca ta dawała satysfakcję wtedy, gdy do tego muzeum przybywało coraz więcej zwiedzających zadających coraz więcej pytań, skutkiem czego zmieniały się nie tylko ekspozycje, ale i wystawiane obiekty. Pasja Tomasza „oblekła” się odpowiednią wiedzą, skutkiem czego w periodyku pn. „Muzealnictwo” – wydawca Ministerstwo Kultury – w nr 10 ukazał się artykuł Tomasza Czayki pt. „Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni” w którym autor w sposób profesjonalny i bardzo ciekawy opisał starania Władz o powstanie tego muzeum ze szczególnym podkreśleniem osiągnięć na tym polu ówczesnych władz… Artykuł zrobił b. pozytywne wrażenie tym bardziej, że autor na końcu umieścił piękny, niemal patetyczny tekst pt. „Muzeum w Gdyni uczy, wychowuje, a nawet wzrusza i w dużej mierze zaspakaja głód wiedzy o polskim morzu i ludziach, którzy w ciągu Tysiąclecia naszego państwa stawali w jego obronie pod biało-czerwoną banderą”.
Publikacja ta została bardzo przychylnie przyjęta przez kierownictwo Marynarki Wojennej w Gdyni, co zaowocowało propozycjami zaokrętowania na okrętach Marynarki Wojennej. I tak Tomasz zaliczył rejsy do Leningradu i do Londynu. W morzu tak zasmakował, iż w 1959 roku wstąpił do Yacht Klubu Mar. Woj. „KOTWICA” i w ramach rejsów z tego klubu „zaliczył” rejsy do Szwecji i Finlandii. I tak ze zwykłego Krakus” Tomasz zaliczył trwałą współpracę z Neptunem!
Chyba nie odkryję tajemnicy, gdy napiszę, że w tamtym czasie nie było innego miejsca w Polsce, gdzie by gromadzono pamiątki z dziedzictwa kulturowego, nakierowanego szczególnie w zakresie pamiątek związanym z morzem, marynarką wojenną, z żeglarstwem i portami.
Sława wcześniej wspomnianego artykułu poszła jak to dziś mówimy w „Polskę”, skutkiem czego do Gdyni, do muzeum Mar. Woj. przyjechał zaciekawiony p. Przemysław Smolarek (też muzealnik) ze Szczecina, którego marzeniem było zbudowanie od podstaw muzeum morskiego, by w nim przedstawić i udokumentować wszystko to, co stanowiło całokształt polskiej tradycji i osiągnięć morskich od czasów najdawniejszych, po obecne. W ten sposób spotkali się dwaj pasjonaci muzealnictwa. Panowie się bardzo polubili. Wiedli wiele dysput nad tym, jak by tu powołać takie z prawdziwego zdarzenia muzeum morskie…. Pomysłem tym P. Smolarek dosłownie „zaraził” Tomasza tą ideą. Nic więc dziwnego w tym, iż panowie się zaprzyjaźnili.
W 1957 roku Tomasz został zaproszony do Gdańska na spotkanie miłośników tradycji morskiej, które przerodziło się w zebranie Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Morskiego. To był początek Muzeum Morskiego w Gdańsku.
W tamtym czasie rozrosła się część muzeum Mar. Woj. szczególnie w tej części, która eksponowała swoje eksponaty pod przysłowiową „chmurką”. Tomasz rad ze swojego nowego widoku co raz spoglądał na ten rejon muzeum i w myślach to przestawiał niektóre eksponaty, to je zmieniał na bardziej ciekawe, które dostarczano z zewnątrz. Trzeba zaznaczyć, iż większość eksponatów dostarczana do muzeum Mar. Woj. w Gdyni dotyczyła elementów uzbrojenia okrętów wojennych, po tem pojawiły się elementy okrętowe ze złomowanych jachtów, statków towarowych itp. I tak powoli Tomasz był „nakierowywany” na swoje związki z dziedziną morską, a w szczególności z okrętownictwem jako takim.
Po pewnym czasie dostrzegł, że ten obszar muzeum zwiedza już nie pierwszy raz pewna młoda osoba… Tomasz zaciekawiony wyszedł ze swego gabinetu, by ewentualnie pomóc pewnie jakiejś zafascynowanej fance tego muzeum. Trafił idealnie. Młoda dama okazała się być studentką architektury Politechniki Gdańskiej, przy tym przygotowującą się do egzaminu na dyplom przewodnika turystycznego w Gdyni. Tomasz natychmiast wzniósł się na wyżyny swojej pasji i podzielił się swoją wiedzą z tą uroczą osóbką. Wiedza ta jakkolwiek nie była tajemnicza, jednak zafascynowała p. Annę (gdyż tak miała na imię) i pozwoliła poprowadzić się przez meandry tego muzeum i ich eksponaty.
Tomasz eksponatem nie był. Był natomiast (jak wszyscy wiemy) uroczym, miłym, ciepłym i serdecznym człowiekiem. Oczarował ją swym przebogatym wnętrzem… i za parę miesięcy p. Ania była już Tomasza żoną. Małżeństwo nie przeszkodziło jej w ukończeniu studiów na Wydziale Architektury i Urbanistyki Politechniki Gdańskiej.
Państwo Czaykowie zawierając związek małżeński liczyli, iż jako małżonkowie szybciej otrzymają mieszkanie. Ale tak się nie stało. Po pewnym czasie otrzymali mieszkanie (pokój z kuchnią i łazienką) w najbardziej eleganckiej dzielnicy w Gdyni mianowicie na Kamiennej Górze. Choć dom był stary, ale małżonkowie rozpoczęli w nim nowe, młode życie, z pasją oddając się swoim sprawom zawodowym. Pani Anna początkowo znalazła zatrudnienie w gdyńskim magistracie. Miejsce jej pracy nie odpowiadało aspiracjom p. architekt, zatem p. Anna przeniosła się do Gdańska, gdzie w Wojewódzkiej Pracowni Urbanistycznej znalazła swoje nowe miejsce, gdzie mogła realizować swoje architektoniczne pasje.
Mając ustabilizowaną sytuację mieszkaniową po pewnym czasie na świat przyszedł chłopiec, któremu nadano imię Wojciech. Chłopiec wdał się w rodziców. Uczył się pilnie i sumiennie. Czaykowie doprowadzili swego jedynaka do ukończenia Uniwersytetu, gdzie uzyskał tytuł mgr nauk ekonomicznych. P. Wojciech Czayka miał swoją pasję, której oddał się bez reszty. Była nią piłka siatkowa.
Tomasz w międzyczasie na prośbę p. Smolarka przeniósł się do nowopowstającego Muzeum Morskiego w Gdańsku i został prawą ręką Szefa. Trzeba tu podkreślić, iż Tomasz był pierwszym etatowym pracownikiem Muzeum Morskiego w Gdańsku (poza dyrektorem, którym został P. Smolarek). Siedziba tego muzeum mieściła się m. inn. w słynnym „Żurawiu” nad Motławą.

Fotka przedstawia muzealników w czasie kwitnącej współpracy w Muzeum Morskim w Gdańsku (po odbyciu przez Tomasza stypendium w Danii i Szwecji współpraca pomiędzy obu panami nabrała „chłodu”)
Rozpoczęto jak to się mówi „pracę od podstaw” Coraz częściej spoglądano w kierunku rozkwitającego przemysłu budowy statków w Gdańsku w Gdyni i w Szczecinie. Przy różnych okazjach ci ludzie morza spotykali się, rozmawiali… Tak się rodziły znajomości, potem przyjaźnie i wreszcie zaproszenia do stoczni. Tomasz poprzez perspektywę eksponatów znajdujących się już w muzeum (np. drewniane łodzie tzw. dłubanki) i rożne modele statków, doszedł do konkluzji, że przecież eksponaty są najpierw najprawdziwszymi produktami myśli inżynierskiej i wytworami rąk ludzi pracy, zatem należy już teraz zadbać o swe przyszłe eksponaty. Odtąd, każda wyprawa do stoczni to uzyskiwane modele statków, które każda szanująca się stocznia wytwarzała, lub zamawiała w profesjonalnych modelarniach… I tak Tomasz na dobre „zaprzyjaźnił” się z okrętownictwem.
W międzyczasie zainagurowano działalność Muzeum Morskiego w Gdańsku (rok 1960) wystawą w ”Dworze Artusa” pt. „Historia budownictwa jednostek pływających od autentycznej dłubanki po modele najnowszych statków budowanych w polskich stoczniach”. Wystawa cieszyła się b. dużym zainteresowaniem i spotkała się z niezwykle ciepłym przyjęciem ze strony mieszkańców trójmiasta, turystów, nie wyłączając władz wojewódzkich.
Korzystając z kontaktów muzealnicy z Gdańska porozumieli się z muzealnikami z Warszawy, a konkretnie z Muzeum Techniki w Warszawie, dokąd wystawa z „DWORU ARTUSA” pod zmienioną nazwą (z odpowiednio zmienioną i uzupełnioną o nowe eksponaty) pt. „Od wiosła do napędu atomowego” była prezentowana warszawiakom. Okazało się, że wystawa przyciągnęła taką masę ludzi, że trzeba było stać w długiej kolejce, by zwiedzić tą wystawę.
Nikt nie wie jak to się stało, że ta wystawa z Warszawy pojechała do Pragi czeskiej i do Brna, gdzie w tamtejszych muzeach była przedstawiana naszym południowym sąsiadom takim samym skutkiem – wielkiego zainteresowania. Dzisiaj możemy przypuszczać, że „motorem” wyjazdu tej wystawy do Czechosłowacji był Tomasz i jego Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Czechosłowackiej założone przez niego w V LO w Gdańsku.
Natomiast 20 lipca 1962 roku w murach „Żurawia” otwarto stałą wystawę pt. „Polski przemysł okrętowy w latach 1945 -1962”. Na wystawie tej pokazano dokumenty, plany konstrukcyjne statków, zaprojektowane przez absolwentów Politechniki Gdańskiej, pokazano modele tych statków… Podkreślono wielki wkład i zaangażowanie stoczni Polskich w tą wystawę.
W tym samym roku Tomasz otrzymał z Ministerstwa Kultury i Sztuki miesięczne stypendium do Danii i Szwecji, gdzie miał się doskonalić jako muzealnik. Poznał tam muzea morskie w Kopenhadze, Goteborgu i w Sztokholmie. Było to wielkie wyróżnienie. Nie ma co ukrywać, że wszyscy zazdrościli Tomaszowi tego wyróżnienia. Można domniemywać, iż na decyzje ministerstwa wpłynęły m. inn. artykuły, które Tomasz z takim znawstwem tematu publikował w periodykach muzealniczych, a które po za pięknym językiem i samą zawartością treści pozwoliły ministerstwu zainwestować w Tomasza, kierując go na to stypendium do krajów skandynawskich.
Tomasz nigdy nie wspominał o tym, czy wybranie go na to stypendium było tylko jego zasługą, ale wszyscy wiedzieli, że Tomasz poprzez swoją rzetelną i sumienną pracę był obserwowany przez swojego promotora pracy dyplomowej prof. Lorenca, który – jak możemy przypuszczać – wpłynął w ministerstwie na wybór Tomasza na to wymarzone przez wszystkich stypendium. Możemy również domniemywać, iż przy wyborze Tomasza wzięto pod uwagę jego cechy charakteru, elegancki styl jaki zawsze prezentował, wyjątkową uprzejmość i wrodzoną umiejętność prezentowania siebie jako człowieka z charyzmą i klasą.
Po powrocie do Gdańska Tomasz poczuł wokół siebie dziwną zmianę w nastawieniu niedawnych przyjaciół z muzeum. Wiało po prostu chłodem! Nikt nie chciał zdradzić skąd ten chłód, ale można się było domyślać, iż spośród pracowników tego muzeum było wielu chętnych na takie stypendium. Czyżby zwyczajna zawiść?
Więc koniec końców Tomasz zebrał się w sobie i pojechał tam, gdzie jak się wcześniej przekonał byli ludzie przyjaźni, chętni do współpracy…, czyli do Stoczni im. „KOMUNY PARYSKIEJ” w Gdyni . Trafił idealnie. Jak się wnet okazało, w tej stoczni powstał pomysł, by utworzyć salę historii Stoczni – czyli takie mini muzeum. I właśnie w tym momencie na horyzoncie pojawił się sympatyczny i znany już ze swego dorobku muzealnik… który, co tu dużo mówić okazał się być pracownikiem na „wagę” złota.
Zatem w dniu 3 listopada 1962 roku Tomasz zatrudnił się w Stoczni im. „Komuny Paryskiej” w Gdyni. Jego niezwykłym osiągnięciem było „odgrzebanie” w wejherowskim archiwum aktu założycielskiego Stoczni w Gdyni z roku 1922, gdzie w dokumencie (akt notarialny) zapisano przedsięwzięcie pod nazwą: „Stocznia w Gdyni. Towarzystwo z Ograniczoną Poręką” (kopię tego dokumentu przedstawiam na końcu artykułu w postaci załączników). Tu trzeba zaznaczyć, iż wcześniej za prekursora przemysłu okrętowego w Polsce uchodziła Stocznia Gdynia, która powstała dwa lata później. A więc w roku 1924.
Tomasz był uważnym obserwatorem tego co działo się w Stoczni. Pracowało mu się dobrze, mało kto wiedział, że Tomasz nie tylko obserwuje, ale i pisze. Opisuje to, co wg niego było interesujące, co stanowiło „wkład” w historię stoczni jej pracowników od robotnika po dyrektora lub jak kto woli odwrotnie. Tomasz napisał pamiętnik jako odpowiedź na konkurs ogłoszony przez „Głos Stoczniowca” (tygodnik branżowy przemysłu okrętowego). W pamiętniku („Jak to się zaczęło… „) o tym możemy przeczytać: „Był to czas jej (Stoczni im. Komuny Paryskiej”) wielkiej rozbudowy i modernizacji przeprowadzanej równolegle z bieżącą produkcją. Człowieka z zewnątrz uderzała w tym zakładzie, oprócz nastroju placu budowy, atmosfera harmonii, wzajemnej życzliwości i zaufania…” Pamiętnik ten publikowano w trzech kolejnych numerach i oczywiście uhonorowano autora wyróżnieniem.
Ciekawostką tego pamiętnika była historia nie autora, lecz ludzi ze stoczni… autor opisał charyzmatycznego i b. lubianego dyrektora naczelnego stoczni inż. Erazma Zabiełło, opisał też innych pracowników m. inn. p. Piotra Dąbrowskiego, p. Franciszka Białoboka, p. Bolesława Przybylskiego i kilku innych robotnikach, którzy poprzez swoją fachowość, solidność i naturalne cechy menadżerskie odegrali niebagatelna rolę w funkcjonowaniu stoczni, przyczyniając się w znaczący sposób w pasmo sukcesów tejże stoczni. Pozwolę sobie na zacytowanie tego, co Tomasz o dyrektorze wspominał:
„Chociaż kierował potężnym zakładem zatrudniającym prawie 10 tysięcy ludzi, realizujących równolegle z produkcją największą inwestycję, jaką do tej pory przemysł okrętowy przedsięwziął, nie pamiętam jego podniesionego głosu czy używania słów uznanych za niecenzuralne. Przez dyrektorski gabinet przewijała się masa ludzi, wśród nich byli chwaleni, ale byli i ganieni, jednak chyba nikt nie wyszedł z poczuciem krzywdy czy urażonej godności osobistej. Wiem to w pewnym sensie z własnego doświadczenia, gdyż najdotkliwsza w moim życiu zawodowym kara spotkała mnie właśnie ze strony dyrektora Zabiełły. A w skrócie wyglądało to tak: otrzymałem od dyrektora polecenie przygotowania w określonym terminie jakiegoś ważnego opracowania dla jakiejś równie ważnej instytucji. Do dzisiaj nie wiem jak to się stało, że polecenia nie wykonałem. Do dyrektora wpłynął monit, zostałem wezwany do gabinetu, gdzie usłyszałem wypowiedziane normalnym tonem następujące słowa: „panie Tomku, m i e l i ś m y dostarczyć na przedwczoraj materiały… , dzwonią, że ich nie otrzymali, przeprosiłem ich i obiecałem, że do końca tygodnia wywiążemy się z tego zobowiązania. Czy ma pan z tym jakieś trudności?” I to mi wystarczyło. Czułem się zdruzgotany…”
Tomasz cały czas rozwijał swoje pasje żeglarskie odbywając rejsy na „Zawiszy Czarnym:”
Opisując Tomasza muszę też wspomnieć moje z nim początkowo kontakty, a potem i współpracę. Wszak pracowaliśmy w Szefostwie Technicznym, gdzie Tomasz był Szefem Zakładowego Ośrodka Informacji Techniczno-Ekonomicznej. Ośrodkowi temu podlegała m. inn. biblioteka techniczna (ponad 50.000 książek i słowników), a także czytelnia czasopism ekonomicznych i technicznych, ja zaś pełniłem funkcję Głównego Technologa Budowy. Muszę tu zaznaczyć, iż jeszcze w czasie mojej pracy na stanowisku konstruktora oprzyrządowań często korzystałem z poradników i podręczników technicznych wtedy, gdy potrzebowałem uzupełnić swoją wiedzę inżynierską potrzebną do zaprojektowania jakiejś konstrukcji czy złożonego opracowania technicznego. Zatem, co tu ukrywać miałem niezłe rozeznanie w całym zbiorze tych książek technicznych i poradników w bibliotece technicznej stoczni.
Pewnego dnia wpada do mnie Tomasz z rozwianym włosem i pyta mnie gorączkowo: gdzie w jakiej książce czy poradniku omawiany jest taki to a taki temat (związany z pewnymi trudnościami na produkcji, gdzie trzeba było podejmować zdecydowane i szybkie działania, by nie zatrzymywać jej toku). W tych poszukiwaniach określonej wiedzy celował dyr. Zbigniew Maciejewski w owym czasie dyrektor ds. Technicznych, który nigdy nie stronił od dążenia do pokonywania trudności, jakie napotykano na wydziałach produkcyjnych w stoczni i zawsze motywował do dobrej pracy mówiąc: ”chłopy, trzeba działać szybko i zdecydowanie, ale nie wolno robić głupot”. Tak więc wiedziałem jako trzeci w stoczni, że gdzieś coś się dzieje i dyrektor zaraz się pojawi właśnie w tym miejscu, ale wcześniej musi się zapoznać z literaturą techniczną w tym nerwowym temacie. Więc natychmiast udawałem się z Tomkiem w regały biblioteczne i wyciągałem niezbędny podręcznik lub poradnik, otwierałem go na właściwym rozdziale i wspólnie czytaliśmy zawarte tamże „złote myśli”… Książka za parę minut była w gabinecie dyrektora. Dyrektor zaś uzbrojony w fachową wiedzę zaraz zjawiał się na miejscu zdarzenia i spokojnie kazał referować jakie podjęto kroki i co zainteresowani postanawiają. Gdy sprawa przybierała niewłaściwy obrót, dyrektor spokojnie powiadał: panowie… przeanalizujcie problem jeszcze raz, bo nie uwzględniliście takich a takich przypadków … Polecenie było krótkie „przeanalizować i meldować”
Jednym z obowiązków Tomka co prawda nie formalnych, było przyjmowanie gości dyrekcji i oprowadzanie ich po stoczni… Gdy Tomek się zorientował, że posiadam dar opowiadania o stoczni, szczególnie od strony technologicznej, to funkcja tego oprowadzacza różnych gości po stoczni trafiała i do mnie.
Wracam do dokonań Tomasza. Podstawą jego zatrudnienia, było zorganizowanie Gabinetu Historii Stoczni. Gabinet ten mieścił się w budynku Szefostwa Technicznego (zwanego też w stoczni Pentagonem) na parterze. Nawiasem mówiąc na tym samym parterze mieściła się zarówno biblioteka techniczna jak i czytelnia czasopism techniczno – ekonomicznych. Tomasz z właściwą sobie skrupulatnością najpierw opracował koncepcję zakładowego „Kącika Pamięci”, którą przedstawił w 1965 roku. Opracowanie było tak wszechstronne i dokładne, że jak to się wyraził jeden z prominentnych muzealników … „oto inspiracja dla innych organizatorów podobnych placówek w innych zakładach …”
Zmiany na stanowisku dyrektora naczelnego „dopadły” i Tomasza. Został Szefem Biura Dyrektora, zgodził się z takim zastrzeżeniem, że zbiór pamiątek i eksponatów pozostanie pod jego jurysdykcją. Tomasz na każdym kroku u dyrektorów podkreślał… Panowie! Wy tworzycie historię tej stoczni, to trzeba zapamiętywać i opisywać… Skończyło się to tym, że w ramach swoich zainteresowań i możliwości Tomasz opracował historię stoczni w Gdyni. Pierwsza część, ukończona w 1972 roku, obejmowała półwiecze dziejów budownictwa okrętowego w Gdyni.
Książka zrobiła furorę w stoczni i po za nią. Wreszcie pracownicy stoczni i goście Dyrekcji stoczni (goście otrzymywali tą książkę jako suwenir) mogli naocznie przekonać się jak prężnie, metodycznie i z zapałem pracownicy stoczni realizują się w nowej gałęzi przemysłu – jakim był przemysł okrętowy.
Przyznać trzeba, że zawartość książki została starannie przemyślana. Można było w niej znaleźć wszystkie ważne zdarzenia związane z historią, plany zbudowanych statków, najważniejszych ich twórców i budowniczych. Jednak największe wrażenie zrobiła na stoczniowcach „metryka” – czyli Akt „urodzenia stoczni” odszukany przez Tomasza w wejherowskim archiwum. Jego nazwa brzmi trochę archaicznie, ale taki wówczas obowiązywał język prawniczy, którego skrupulatnie przestrzegał Notariusz wejherowski. Dokument ten powoływał do życia gospodarczego twór pod nazwą: „Stocznia w Gdyni Towarzystwo z Ograniczoną Poręką”. Kopia tego dokumentu – jak przystało na „metrykę urodzenia” zaprezentowana jest na pierwszych stronach tejże książki (patrz 4 załączniki na końcu niniejszego opracowania).
Pan Tomasz posiadał łatwość przelewania myśli na papier. Już w 1973 roku wspólnie z panami Grzegorzem Kurkiewiczem – dziennikarzem prasy Wybrzeża i p. Tadeuszem Pakuła – K-kiem Biura dyrektora Stoczni opisali historie Stoczni, poczynając od Aktu Notarialnego zawartego w Wejherowie przed Notariuszem p. Neumannem, który został spisany w dniu 3. listopada 1922 roku. Opisali niełatwe początki funkcjonowania Stoczni w Gdyni. Jej burzliwa historia to walka o ugruntowanie swojej pozycji jako Polskiego tworu gospodarczego, na którego normalną działalność podstępnie wpływały organizacje gospodarcze z Wolnego Miasta Gdańsk, których niecnym zamiarem było doprowadzić dopiero „raczkującą” polską firmę do upadłości. Jednak roztropne działania władz Polskich, a przede wszystkim Komisarza rządu na Gdynię p mgr praw Franciszka Sokoła pozwoliły na wyeliminowanie z udziałów w Stoczni akcjonariuszy z Wolnego Miasta Gdańska.
Oto kopia strony tytułowej pierwszej książki mgr. Tomasza Czayki o historii stoczni im. „Komuny Paryskiej” w Gdyni. Książka ta ma podtytuł „Fakty, Ludzie, Liczby;
Trzeba również dodać, iż słowo wstępne do książki p. Tomasza Czayki napisał Dyrektor Stoczni mgr inż. Zbigniew Maciejewski trafnie charakteryzując dorobek pracowników stoczni. Poniżej wspomniany wstęp. Trzeba również zaznaczyć, iż książka ta została napisana na 60 – lecie funkcjonowania stoczni im. „Komuny Paryskiej” w Gdyni.
Druga część ukazała się w 1982. Opublikował ją w dwóch odcinkach Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Gdyni. Natomiast całość znacznie uzupełniona i poprawiona ukazała się w wydaniu książkowym w 1990 roku. Książka ta zaskakuje swoją zawartością jest tam kalendarium stoczniowe, spis kontrahentów stoczni, książka zawiera nazwiska wyższej kadry inżynierskiej i menadżerskiej, zawiera rysunki statków, dane techniczne, nazwiska projektantów, technologów, kierowników biur budów wszystkich jednostek jakie spłynęły z pochylni bocznej i z doków do roku 1990.
Fotka przedstawia stronę tytułową drugiej książki p. Tomasza Czayki, tym razem opisującej ważne wydarzenia i statki zbudowane w Stoczni im. „Komuny Paryskiej” do roku 1990.
Trzeba zaznaczyć, iż obie książki zawierają wiele opisów z ważnych zdarzeń zachodzących w stoczni, przedstawiają sylwetki zbudowanych statków (poczynając od roku 1931 – Samarytanka – pierwsza jednostka pływająca jaka powstała w stoczni), podając jednocześnie ich parametry techniczne i przeznaczenie i co najważniejsze przedstawiając ich twórców (gł. Projektantów/Konstruktorów, Gł. Technologów Budowy, Kierowników Budowy i Głównych Inżynierów Budowy). Książka zawiera fotografie i opisy okolicznościowych medali, które były wręczane zasłużonym stoczniowcom, wykaz armatorów, dla których te statki były budowane i wiele innych ciekawych informacji. Dzięki tej pracy p. Tomasza Czayki wiele nazwisk z elity stoczniowej nie pójdzie w zapomnienie. Pan Tomasz na końcu książki umieścił listę statków zbudowanych w stoczni, podając symbol budowy, ich nazwy, podstawowe parametry techniczne, nazwę Armatora i nazwiska Matek chrzestnych. Lista tych statków kończy się na roku 1988.
Dla porządku podam, iż wykaż wszystkich statków morskich, poczynając od pierwszego z nich „Melitopol” do ostatniego, przekazanego w roku 2009 zawiera wykaz sporządzony przez służby stoczniowe i przekazany został wraz z innymi dokumentami stoczni do archiwum Państwowego w Gdańsku. Wykaz ten obejmuje 620 statków pełnomorskich.
Tomasza znałem przez długie lata naszej współpracy w stoczni. Rozmawialiśmy o różnych tematach, o życiu, o Gdyni itp. Pewnego dnia spotkałem pp. Czayków na spacerze z ich ukochanym, czworonożnym przyjacielem. Był to piękniś na czterech łapach rasy spaniel. Tomasz pochwalił się swoim przyjacielem i powiedział takie oto zdanie: „przy tym piesku przekonałem się jak marnym jestem psim pedagogiem. Mianowicie od kilku miesięcy staram się go nauczyć, by w nocy spał na swoim posłaniu. Kiedy już mi się wydaje, że zrozumiał, gdzie jest jego miejsce na nocny sen, na moje polecenie posłusznie kładzie się na swoje legowisko … Jednak, gdy budzę się rano, to mój czworonożny przyjaciel leży przytulony do mnie pod kołdrą i oddychając przez nozdrza, dmucha mi na szyję strumykiem ciepłego powietrza … Zdanie to p. Tomasz zakończył taką oto konkluzją, z którą nie sposób się nie zgodzić, iż kto kocha, chce być jak najbliżej kochanej osoby …
Strajk w 1980 roku zastał Tomasza na stanowisku Szefa Zakładowego Ośrodka Informacji Techniczno – Ekonomicznej. Kierownictwo strajkowe wpadło na pomysł, by Szefa tego ośrodka zatrudnić do przygotowywania codziennego serwisu informacyjnego o sytuacji politycznej w kraju, biorąc za postawę dostępne informacji medialnych i sporządzać dzienne raporty informujące o tym, co za treści i tematy były tam poruszane. Tomasz przyszedł do mnie i zadał takie pytanie: co ma robić, czy się zgodzić ? Przecież wszyscy wiedzą, że ten strajk nie ma szansy się przebić … Powiedziałem: Tomasz, masz prawo się nie zgodzić, ale co będzie, gdy zatrudnią do tej roboty jakiegoś oszołoma … ? Czy może lepiej robić to samemu i pisać rzetelne raporty z tych materiałów, które były dostępne, a przede wszystkim nie należy „podkręcać” atmosfery. Poprosiliśmy naszych kolegów z Szefostwa, aktywnych w PZPR o odpowiedź na pytanie, czy szefem tego biuletynu ma być wyważony, prawy człowiek, czy wypuszczamy tę funkcję z ręki i dajemy ją komuś innemu, na dobrą sprawę nie wiadomo komu i z jakim skutkiem. Zapadła decyzja… niech będzie p. Czayka… ale kopie biuletynów musi dostawać dyrekcja…
Komunikaty były rzetelne i oceniały tylko to, co było na pewno dostępne i obyło się bez judzenia przeciw komukolwiek. Biuletyny otrzymywało kierownictwo strajku, dyrekcja stoczni a w konsekwencji pewnie i kierownictwo PZPR. Po zakończeniu strajku dało się wyczuć niezadowolenie władz politycznych stoczni w stosunku do Tomasza, przede wszystkim za zbyt małe eksponowanie stanowiska PZPR w okresie strajku. Ale powiedzmy sobie szczerze tow. z PZPR, też byli ciężko wystraszeni zaistniałą sytuacja i na dobrą sprawę do rzetelności i wyważonych informacji z opracowywanych przez Tomasza biuletynów nie można było się doczepić. Pretensje pretensjami, ale nawał innych ważniejszych zagadnień „zdjął” Tomasza z celownika władz stoczniowych w tym i władz PZPR.
Tomasz całe swoje życie służył innym, realizował swoje pasje na różnych odcinkach życia stoczni i miasta Gdynia. Gdynia była teraz JEGO miastem. Zaangażowanie w życia miasta zaowocowało tym, iż znalazł się w Towarzystwie Miłośników Gdyni. Jak zwykle Tomasz pracował sumiennie i rzetelnie, zatem towarzystwo to w 200 1 r. przyznało mu tytuł członka honorowego tego Towarzystwa.
Tomasz, jak się okazało nigdy nie zatracił swoich uczuć do wykształconej dziedziny jaka było muzealnictwo. W porozumieniu z p. Stefanem Kolickim zainicjowali powołanie do życia Archiwum Statków Polskich. W wyniku inicjatywy obu panów obecnie w Gdańsku funkcjonuje Dział Dokumentacji Naukowej NMM (Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku). Jest to jednostka, która gromadzi, przechowuje i udostępnia różnorodne zbiory dotyczące szeroko pojętej tematyki morskiej, w tym archiwów, fotografii, kartografii i materiałów dotyczących historii samego muzeum. Dział ten odgrywa kluczową rolę w badaniach naukowych, oferując dostęp do swoich zasobów badaczom zainteresowanym historią morską i samym Muzeum. Przedsięwzięcie to prowadzone było przy współpracy ze Stowarzyszeniem Inżynierów i Mechaników Polskich. W roku 2020 zbiór naukowy liczył nuż ponad 2500 „jednostek archiwalnych”. Dzisiaj, w roku 2025 można przypuszczać, iż zbiór ten liczy już ponad 3.000 jednostek archiwalnych.
Tomasz w Stoczni przepracował trzydzieści cztery lata! Przez te wszystkie lata zdobył sobie szacunek i uznanie nie tylko jako kierownik czy Szef, ale przede wszystkim za to, jakim był człowiekiem. Zawsze pogodny, każdego witał ze szczerym uśmiechem, dla każdego miał zawsze w zanadrzu dobre słowo. Był wyjątkowo ujmującym człowiekiem. Nawet tak prozaiczna czynność towarzysko/służbowa jak wypicie kawy urastały do prawdziwej uczty towarzyskiej. Tomasz miał niesamowity dar prowadzenia rozmowy. Nigdy nikomu nie przerywał toku wypowiedzi. Zawsze patrzył w oczy, chyba po to by zrozumieć intencje rozmówcy, jego zaangażowanie w temat, by ewentualnie bardzo delikatnie naprowadzić na swój tok rozumowania. Był mistrzem słowa, umiał tak przedstawić swoje lub racjonalne racje poruszanego tematu, że miało się wrażenie, że to są nasze myśli… Jego takt i nadzwyczajny urok osobisty zjednywały mu rzesze sympatyków w śród stoczniowej braci, każdy chętnie się zatrzymywał, by się przywitać i usłyszeć dobre, ciepłe słowa, zawsze dodające otuchy!
Jaki był Tomasz zanim przyszedł do stoczni? Natknąłem się na taką oto opinię o Tomaszu, jaką przedstawiła p. Eleonora Zbierska, też historyk sztuki, która pracowała z Tomaszem „biurko w biurko” jeszcze w gdańskim „Żurawiu”; „Lubiliśmy się. Posiadał czar osobisty, energię, fantazję, zdolności koncyliacyjne. Był znakomity w prowadzeniu rozmów z partnerami… Jego cechy sprawiały, że ludzie otwierali się, byli skorzy do pomocy i świadczeń na rzecz muzeum. Tomasz był też bardzo aktywny i skuteczny. Śledził aukcje bibliofilskie, że stoczni pozyskiwał modele statków i pamiątki zabytkowe. P. Zbierska opowiedziała też aktywności Tomasza: „pewnego dnia w końcu lat pięćdziesiątych z okna pokoiku w Muzeum Archeologicznym, w którym mieściła się tymczasowa siedziba biura Muzeum Morskiego, zobaczyli przechodzącego ulicą ówczesnego ministra żeglugi profesora Stanisława Darskiego. Oni go znali z gazet i okolicznościowych oficjałek. Nie namyślali się długo: wespół z dyr. Smolarkiem wyskoczyli wprost na ulicę i zaprosili VIP-a do środka… Przy herbacie przedstawili mu wizję rodzącego się muzeum, powiedzieli o potrzebach placówki… Ot, taka młodzieńcza fantazja i odwaga. Wizyta nie pozostała bez echa i były z niej pożytki…”
W latach 60/70 Tomasz rozpoczął działalność w Towarzystwie Przyjaciół Gdyni, w Miejskiej Radzie Narodowej i w Komisji Kultury, a także w Towarzystwie Przyjaciół Centralnego Muzeum Morskiego.
Właśnie w tym czasie na dobre zaczął się zajmować turystyką. Gdy nabył Fiata model 125, został członkiem Automobilklubu Morskiego w Gdyni. Wpadł na pomysł, że przecież można zorganizować przy klubie sekcję caravaningu. Pomysł ten przedstawił Zarządowi Klubu i o dziwo zyskał akceptacje swojego pomysłu. Sekcja ta powstała w 1979 roku. Na jej pierwsze zebranie przyszło 70 zainteresowanych osób ! Tomasz został prezesem tej sekcji i był nim przez 17 lat.
W roku 2003 z okazji 30 lecia caravaningu w PZMot Tomasz napisał: „Walorem caravaningu była możliwość aktywnego uczestnictwa całej rodziny – nasze dzieci były jeszcze w takim wieku, że bez szemrania, a czasem nawet z entuzjazmem brały udział w rodzinnych wyprawach. Dodatkowym bodźcem było to, że przynależność klubowa ułatwiała formalności paszportowe i wizowe, a nawet mieliśmy możliwość oficjalnej wymiany 100 a później 150 dolarów USA na osobę”. Podróżować zaczęli od 1979 roku, ale już w 1980 obyli pierwszą zagraniczną podróż do Bułgarii na międzynarodowy zlot caravaningowców z Europy. Tym sposobem zwiedzili niemal całą Europę.
Ten piękny sen został przerwany w 1987 roku, gdy sekcja klubu otrzymała zaproszenie do udziału w zlocie w Kopenhadze w Dani. Jasne było, że ilość miejsc była ograniczona, więc Tomasz sporządził listę kandydatów na ten wyjazd, gdzie za jedyne kryterium uznano aktywność członków w pracach sekcji. Po uzyskaniu akceptacji w Gdyni i wysłaniu tej listy do „województwa” okazało się, że z tej listy skreślono paru uczestników z Gdyni i w to miejsce wpisano nikomu nie znanych z „aktywności” w Gdyni parę osób z Gdańska. Sekcja ta się zbuntowała i w całości przeszła do PTTK. Obecnie sekcja wróciła do Gdyni i znajduje się pod strukturą PTTK Marynarki Wojennej.
Koledzy z caravaningu niezwykle ciepło wspominają Tomasza, za jego niestrudzoną pracę na rzecz sekcji, za jego urok osobisty, za styl kierowania tą sekcją i za wszystkie jego dokonania. Każdy wyjazd był należycie przygotowany, skrupulatnie zbierał materiały o trasie podróży o miejscach godnych zwiedzania… po prostu był dobrym, solidnym i świetnym organizatorem oraz wyśmienitym duchem tej sekcji.
Tomasz przez lata zbierał różne pamiątki w tym medale gdyńskie…. Medale te były przez pewien czas wystawiane w gablotach Centrum „Gemini” na Skwerze Kościuszki. Przed rozbiórką tego centrum, medale te zostały przekazane do muzeum miasta i znajdują się w gablocie. Zaś napis głosi, iż ofiarodawcą jest Tomasz Czayka…
Tomasz nigdy nie zapominał o swojej pracy w Gdańsku. Szczególnym sentymentem darzył Muzeum i Towarzystwo Przyjaciół Narodowego Muzeum Morskiego. Mimo, że mieszkał w Gdyni, to aktywnie uczestniczył w pracach Zarządu tego muzeum, a w Komisji Rewizyjnej pracował aż do roku 2020.
Pomysłowość Tomasza była zadziwiająca. Wiedząc o tym, iż praca w charakterze muzealnika nie była najlepiej opłacana, wymyślił więc nagrodę pt. „Laur Muzeum Morskiego”, by niejako wymusić dodatkowy „grosz” dla wyróżniających się pracowników tego muzeum.
Współpracownicy z Gdańska 2004 r. w dowód uznania za wybitny wkład pracy społecznej na rzecz rozwoju Towarzystwa Przyjaciół i Muzeum, Panu Tomaszowi Czayce została nadana godność członka honorowego. W trakcie obchodów 55–lecia działalności Towarzystwa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, na wniosek Zarządu TP NMM, przyznało Panu Tomaszowi Czayce Odznakę Honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”. Wśród jego osiągnięć należy również wymienić liczne artykuły i referaty (m.in. „Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni”, „Koncepcja gabinetu historycznego i muzeum zakładowego w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni”), recenzje oraz książki poświęcone historii stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni (o czym pisałem wcześniej).
17 lipca 2020 r. w Gdańsku, podczas Walnego Zebrania Członków Towarzystwa Przyjaciół Narodowego Muzeum Morskiego władze towarzystwa oraz zgromadzeni na sali członkowie i goście mogli podziękować Panu Tomaszowi Czayce za długoletnią pracę na rzecz stowarzyszenia oraz muzeum.

Oto jedna z ostatnich fotografii p. Tomasza Czayki, niestrudzonego poszukiwacza wszystkiego, co morskie, okrętowe i co ma związek z tym, co Polacy – marynarze, stoczniowcy, rybacy i inni ludzie związani z morzem i pracujący dla morza tworzyli, budowali, po to, by ten dorobek nie został zapomniany i służył dla wychowania morskiego całych rzesz młodego pokolenia. Zdjęcie to ma pewien walor historyczny, bo ukazuje Tomasza przy pierwszym pełnomorskim statku zbudowany w powojennej Polsce w Stoczni Gdańskiej jakim był s/s „SOŁDEK”
Było wiele obszarów, które „zagospodarowywał” Tomasz. Np. przez 24 lata pracował w Komisji Rewizyjnej Towarzystwa Przyjaciół Gdyni. Tomasz był wielokrotnie odznaczany różnymi odznaczeniami i medalami. Pozostawił je rodzinie … żonie i synowi Wojciechowi.
Inni o Tomaszu:
Wojciech Ronowski, historyk z wykształcenia, kierownik zespołu CMM o Tomaszu powiada tak: ” Spotykamy się najczęściej raz w miesiącu… a pan Tomasz zawsze taki sam: perfekcyjnie przygotowany do podejmowanych tematów, kompetentny, cierpliwy, wysłuchujący opinii innych, skłonny do kompromisów. To przyjemność i zaszczyt mieć takiego szefa komisji”
Dr Jerzy Litwin, dyrektor CMM od roku 2001 … ceni Tomasza Czaykę za jego kompetencje, życzliwość i konstruktywne uwagi wpływające na działalność CMM…
Ostatni raz rozmawiałem z Tomaszem w połowie grudnia 2020 roku, gdy zatelefonował do mnie, by złożyć mi życzenia świąteczno-noworoczne. Na pytanie co słychać nowego usłyszałem między innymi takie oto zdanie: … „ zrezygnowałem z jazdy samochodem, gdyż ze względu na wiek i wynikające stąd ograniczenia, mógłbym niechcąco zrobić komuś krzywdę…” Taki był Tomasz, iść przez życie nie robiąc nikomu niczego, co byłoby sprzeczne z jego wartościami, które tak starannie pielęgnował. I Pomyśleć, że „krakus” z urodzenia i wychowania, całe swe dorosłe życie poświęcił zagadnieniom morskim znajdując swoje pasje i zainteresowania zarówno w Gdańsku jak i przede wszystkim w Gdyni, w swoim ukochanym mieście, mieście z morza i marzeń !
Tomasz zmarł w dniu 04.01.2021 roku w Gdyni.
Cześć Jego pamięci !
Oto Grobowiec rodzinny pp. Czayków (cmentarz witomiński w Gdyni.) Tomasz pochowany jest wraz ze swoimi rodzicami: Ojcem Mieczysławem i matką Marią Czayka
P.S. W dziesiątym wydaniu leksykonu biograficznego Ralpha Huebnera z roku 2011 pt. „WHO IS WHO w Polsce” odnaleźć można nazwisko Tomasza Czayki. Jeden z 19 300 biogramów „polskich osobistości – jak definiuje to wydawca – poświęcony jest właśnie Jemu.
P.S. Pisząc te wspomnienie oparłem się na pracy p. Pawła Janikowskiego, który zbierał materiały do swej publikacji m. in. O Tomaszu Czayce (materiał z roku 2013 – listopad). Ja również wspomniałem pewne epizody o Tomaszu z naszej współpracy w Stoczni w Gdyni i przekazałem je p. Janikowskiemu… . Dlatego też właśnie z tego wywiadu p. Janikowskiego czerpię zarówno dane o życiorysu Tomasza, o jego rodzinie i pracy na wybrzeżu gdańskim. Pisząc ten tekst, nie zdołałem nawiązać kontaktu z p. Janikowskim, by poprosić go o pozwolenie na cytaty zawarte w tym wspomnieniu. Mam szczerą nadzieję, że zostanie mi to wybaczone… bo czynię to w imię właśnie tego wspomnienia o tym niezwykłym, prawym i szlachetnym człowieku, koledze i przyjacielu.
Dla e-muzeum opracował Edmund Piór (inż.) Gdynia w marcu 2026 r.
Załącznik nr 1 (Akt Notarialny z dnia 3.11.1922 r. powołującego do „życia” Stocznię w Gdyni.)

Załącznik nr 3 (Akt Notarialny z dnia 3.11.1922 r. powołujący do „życia” Stocznię w Gdyni)
Załącznik nr 4 (Akt Notarialny z dnia 3.11.1922 r. powołujący do życia Stocznię w Gdyni)

Wspomnienie o Tomaszu Czayce, byłym pracowniku Stoczni w Gdyni,
Tomasz Czayka odszedł od nas 6.01.2021 roku
Gdynia, Marzec, 2026 r.
